Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, khoa học ghi nhận ung thư xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.
Tác động của lối sống hiện đại
Theo một nghiên cứu quy mô toàn cầu, tỷ lệ ung thư khởi phát sớm, được chẩn đoán trước 50 tuổi, đã tăng tới 79% từ 1990 - 2019. Số ca tử vong cũng tăng gần 30%. Ở Mỹ, 17 loại ung thư khác nhau đang có xu hướng gia tăng ở nam và nữ, đặc biệt ở những người sinh sau năm 1990. Ung thư ruột non và ung thư tuyến tụy là hai loại bệnh tăng mạnh nhất.
Bác sĩ ung thư Alok Khorana, làm việc tại Phòng khám Cleveland (Mỹ), cho biết ngày càng có nhiều bệnh nhân ở độ tuổi 20 - 30 đến khám và được chẩn đoán mắc ung thư, dù họ hoàn toàn khỏe mạnh và không có tiền sử gia đình. Thế hệ Millennials và Gen Z có nguy cơ phải đối mặt với gánh nặng ung thư lớn hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó.
Các chuyên gia cho rằng, hệ thống sàng lọc ung thư không thể là lý do duy nhất dẫn đến sự gia tăng này. Thay vào đó, nguyên nhân có thể đến từ những thay đổi trong lối sống và môi trường kể từ những năm 1990.
Các nhà nghiên cứu nghi ngờ việc tiếp xúc sớm và kéo dài với các yếu tố nguy cơ như kháng sinh, vi nhựa, hóa chất công nghiệp (PFAS), cùng chế độ ăn kiểu phương Tây có thể là nguyên nhân. Đây là thời điểm con người bắt đầu tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến, đồ ngọt và thịt đỏ, những yếu tố được cho là làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh ung thư.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí sức khỏe Frontiers in Nutrition cho thấy những người trẻ ăn nhiều chất béo, thực phẩm chiên rán, tinh bột tinh chế, đồ uống có đường có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng cao hơn. Trong khi đó, chế độ ăn nhiều rau củ và trái cây tươi được chứng minh có tác dụng bảo vệ.
Tuy nhiên, bác sĩ Khorana cho biết, việc xác định mối liên hệ chính xác giữa chế độ ăn uống và ung thư là rất khó. “Có quá nhiều yếu tố cần theo dõi cùng lúc. Có thể không chỉ một, mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố đang cùng tác động”, ông nói.
Cùng với thực phẩm, các vật liệu nhân tạo trong cuộc sống hiện đại cũng đang được đặt dưới nghi vấn. Các hóa chất “vĩnh viễn” như PFAS, thường xuất hiện trong bao bì thực phẩm, hàng dệt may hay mỹ phẩm, bị nghi ngờ có liên quan đến ung thư ở mọi độ tuổi. Một số nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa PFAS trong nguồn nước và các loại ung thư gan, thận hoặc tuyến giáp.
Tương tự, vi nhựa đang hiện diện ở khắp nơi, từ không khí đến cơ thể người. Bác sĩ Frank Frizelle, làm việc tại Đại học Otago, New Zealand, cho biết: “Vi nhựa đã được phát hiện trong mô của các khối u, nhưng hiện mới chỉ dừng lại ở mức tương quan, chưa thể khẳng định là nguyên nhân trực tiếp”.
Tuy vậy, ông cảnh báo rằng, các hạt nhựa có thể mang theo virus hoặc vi khuẩn gây ung thư, chẳng hạn như HPV tác nhân của ung thư cổ tử cung và vòm họng. Một số thí nghiệm trên động vật cũng cho thấy vi nhựa có thể gây viêm và hình thành ung thư.
Người trẻ tiến triển nhanh hơn?
Ung thư đại trực tràng, vốn từng là căn bệnh của người già, nay đã trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thư ở nam giới Mỹ dưới 50 tuổi, và thứ hai ở nữ giới. Nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa bệnh này với sự mất cân bằng của hệ vi sinh đường ruột.
Theo tạp chí khoa học Nature, nghiên cứu trên gần một nghìn bệnh nhân ở 11 quốc gia phát hiện kiểu đột biến gen đặc trưng cho thấy sự phơi nhiễm sớm với colibactin, một độc tố do vi khuẩn E. coli sản sinh. Loại độc tố này có thể gây tổn thương DNA từ thời thơ ấu, khiến người bệnh phát triển ung thư sớm hơn hàng chục năm.
“Nếu bạn mang đột biến này từ nhỏ, bạn có thể mắc ung thư đại tràng ở tuổi 40 thay vì 60”, GS Ludmil Alexandrov, Đại học California (Mỹ), cho biết.
Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng, colibactin có thể chỉ giải thích được một phần nhỏ của vấn đề. Các yếu tố khác như chế độ ăn, miễn dịch, hay môi trường sống có thể cùng góp phần làm tăng nguy cơ.
Một giả thuyết khác là ung thư khởi phát sớm có thể phát triển nhanh hơn so với ung thư ở người lớn tuổi. Theo GS Alberto Bardelli, làm việc tại Đại học Torino, nếu ung thư thông thường mất 10 năm để phát triển, thì ở người trẻ, quá trình này có thể chỉ kéo dài 1 - 2 năm. Điều này khiến các khoảng thời gian tầm soát hiện nay, thường 5 đến 7 năm, có thể là quá dài để phát hiện sớm bệnh.
Ông và các đồng nghiệp đang phát triển phương pháp xác định “tuổi” của khối u, giúp bác sĩ hiểu rõ tốc độ phát triển và quyết định tần suất tầm soát phù hợp cho người trẻ.
Dù chưa có câu trả lời rõ ràng về nguyên nhân, giới chuyên môn khuyến cáo duy trì lối sống lành mạnh vẫn là biện pháp tốt nhất để giảm nguy cơ ung thư.
Một số quốc gia như Italy và Áo đã bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng cho người 40 - 49 tuổi. Bước đầu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm này có xu hướng giảm. Tại Mỹ, Hiệp hội Ung thư cũng đã hạ độ tuổi khuyến nghị tầm soát từ 50 xuống 45.
Ung thư ở người trẻ vẫn là ẩn số lớn với y học hiện đại. Nhưng theo các chuyên gia, việc hiểu sớm và hành động sớm có thể giúp thế hệ tương lai tránh được “bóng đen” ung thư đang lan dần về phía tuổi trẻ.
