Sắp xếp trường học và bài toán nhân sự

Linh hoạt theo thực tế địa phương

Những ngày này, cùng với việc rà soát mạng lưới trường lớp, các xã, phường trên địa bàn TP Đà Nẵng đang khẩn trương xây dựng phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục theo chỉ đạo về tinh gọn bộ máy.

Mục tiêu chung là giảm đầu mối quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực, song cách triển khai ở mỗi địa phương lại có những điểm khác nhau, phù hợp với đặc điểm dân cư, quy mô trường lớp và điều kiện thực tế.

Tại xã Trà Tân, phương án được lựa chọn là mô hình trường liên cấp. Theo ông Nguyễn Thanh Tú, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Tân, hiện địa phương có 6 trường học, chia đều cho ba cấp học. Việc sắp xếp sẽ tập trung theo hướng hình thành các trường liên cấp. Riêng 2 trường mầm non tại xã Trà Tân được giữ nguyên do khoảng cách giữa các điểm trường khá xa. Với phương án sắp xếp này, Trà Tân cơ bản đạt mục tiêu tinh giản 30% cơ sở giáo dục công lập.

Trong khi đó, trong các phương án dự kiến, UBND phường Liên Chiểu ưu tiên mô hình "một cấp học, nhiều điểm trường" thay vì phát triển trường liên cấp. Dự kiến, 4 trường tiểu học trên địa bàn phường Liên Chiểu được sắp xếp còn hai trường. Riêng hai trường THCS có quy mô từ 55 đến 60 lớp vẫn giữ nguyên nhằm bảo đảm điều kiện tổ chức dạy học và tránh gây xáo trộn lớn. Nếu thực hiện theo phương án này, địa phương có thể giảm khoảng 40% đầu mối quản lý, cao hơn mức tối thiểu theo yêu cầu.

Ở phường Điện Bàn Đông, việc sắp xếp có nhiều thuận lợi nhờ mạng lưới trường học khá dày. Hiện địa phương quản lý 17 đơn vị trường học. Theo tính toán ban đầu, số đầu mối quản lý có thể giảm xuống còn 3, thậm chí còn 2 đơn vị trường học cho mỗi cấp học nếu phương án tối ưu được lựa chọn. Với bậc học mầm non, Điện Bàn Đông dự kiến sẽ giảm từ 5 trường xuống còn 3 hoặc 2 trường.

Bên cạnh việc sắp xếp theo quy mô, các địa phương cũng đặt ra những nguyên tắc kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục. Như phường Hòa Cường, những trường có quy mô dưới 30 lớp sẽ tính đến phương án sáp nhập. Ngược lại, trường có từ 35 lớp trở lên, nếu đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất và quy mô học sinh, sẽ tiếp tục được duy trì để bảo đảm chất lượng dạy học.

Yếu tố khoảng cách địa lý cũng được tính toán kỹ lưỡng. Các điểm trường không bố trí quá xa nhau để ban giám hiệu có thể điều hành hiệu quả, đồng thời học sinh vẫn học tập tại cơ sở cũ, hạn chế tối đa những tác động đến phụ huynh và người học.

Có thể thấy, dù lựa chọn mô hình khác nhau, điểm chung của các địa phương là không chạy theo mục tiêu giảm đầu mối bằng mọi giá. Thay vào đó, các phương án đều được cân nhắc trên cơ sở phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, vừa tinh gọn tổ chức vừa bảo đảm sự ổn định lâu dài của hệ thống trường học.

Bài toán nhân sự sau sáp nhập

Nếu việc sắp xếp mạng lưới trường học có thể tính toán bằng số lượng đầu mối, số trường, số lớp thì bài toán nhân sự lại phức tạp hơn nhiều. Sau sáp nhập, yêu cầu đặt ra không chỉ là bố trí lại vị trí việc làm mà còn phải bảo đảm sự ổn định về tư tưởng, tâm lý của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên.

Tại xã Trà Tân, đây được xác định là nội dung khó nhất trong quá trình xây dựng phương án. Khi chuyển sang mô hình trường liên cấp, số lượng người đứng đầu đơn vị sẽ giảm xuống, kéo theo yêu cầu sắp xếp lại đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Trà Tân, trong phương án hiện nay có trường hợp hai hiệu trưởng sẽ phải điều chỉnh vị trí công tác, chuyển xuống làm phó hiệu trưởng sau khi thực hiện sáp nhập.

Đối với đội ngũ cấp phó, bài toán còn khó hơn do liên quan đến quy định về định biên. Theo quy định hiện hành, trường học thông thường chỉ được bố trí hai phó hiệu trưởng; với trường chuyên biệt mới có thể bố trí ba phó hiệu trưởng. Vì vậy, khi nhiều trường hợp nhất lại, tình trạng dôi dư cán bộ quản lý là điều khó tránh khỏi.

Để giải quyết vấn đề này, các địa phương đang tính toán nhiều phương án theo hướng phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Trong đó, cán bộ quản lý gần đến tuổi nghỉ hưu có thể được vận động nghỉ theo chế độ; những người còn thời gian công tác sẽ được xem xét bố trí, điều chuyển phù hợp.

Việc lựa chọn người đứng đầu các trường sau sáp nhập cũng là vấn đề được quan tâm. Không chỉ dựa trên yếu tố thâm niên, các địa phương còn cân nhắc năng lực quản trị, trình độ chuyên môn, khả năng điều hành ở môi trường trường học có quy mô lớn hơn.

Tại phường Liên Chiểu, công tác sắp xếp nhân sự có thêm những thuận lợi nhất định khi trong đợt này có hai hiệu trưởng nghỉ hưu theo chế độ. Điều này giúp địa phương giảm áp lực trong việc bố trí lại đội ngũ lãnh đạo sau khi tổ chức lại trường học.

Chia sẻ của ông Nguyễn Thành Lịch, Phó chủ tịch UBND phường Liên Chiểu, đối với những cán bộ quản lý còn thời hạn bổ nhiệm, địa phương sẽ thực hiện theo lộ trình phù hợp. Các phó hiệu trưởng được giữ nguyên vị trí, chế độ cho đến hết nhiệm kỳ; sau đó mới tiếp tục tính toán phương án sắp xếp theo quy định.

Với đội ngũ nhân viên hành chính, đặc biệt là kế toán, văn thư, phường Liên Chiểu đang nghiên cứu phương án luân chuyển hoặc bố trí lại theo vị trí việc làm mới. Đây là yêu cầu tất yếu khi mô hình tổ chức trường học thay đổi, kéo theo sự điều chỉnh trong phương thức vận hành.

Tại phường Điện Bàn Đông, áp lực sắp xếp nhân sự tập trung nhiều ở khối mầm non. Việc dự kiến tổ chức lại từ 5 trường xuống còn 2 hoặc 3 trường đồng nghĩa với số lượng cán bộ quản lý cần được tính toán lại.

Theo đó, việc bố trí nhân sự quản lý sau sáp nhập sẽ được thực hiện theo hướng vận động, trao đổi, lắng nghe nguyện vọng của từng cá nhân. Những trường hợp không còn đủ thời gian công tác trọn một nhiệm kỳ sẽ được xem xét nghỉ hưu trước tuổi nếu có nguyện vọng; các trường hợp còn lại được bố trí phù hợp với năng lực và nhu cầu thực tế.

Điểm chung trong cách làm của các địa phương là hạn chế tối đa sự xáo trộn. Thay vì chỉ nhìn vào yêu cầu giảm số lượng cán bộ quản lý, việc sắp xếp được đặt trong tổng thể bài toán sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có. Bởi sau sáp nhập, các trường học không chỉ thay đổi về tên gọi hay mô hình tổ chức mà còn bước vào giai đoạn vận hành với quy mô lớn hơn, yêu cầu cao hơn đối với năng lực điều hành của đội ngũ lãnh đạo.

Bà Trần Thị Thanh Vân, Hiệu trưởng Trường THCS Võ Như Hưng (phường Điện Bàn Đông) chia sẻ: "Một hiệu trưởng của trường có 70-80 lớp sẽ phải đối mặt với yêu cầu quản trị hoàn toàn khác so với trước đây. Công việc không chỉ dừng ở quản lý hành chính, mà đòi hỏi khả năng tổ chức hệ thống, phân bổ nguồn lực, xây dựng môi trường giáo dục và kết nối các bộ phận trong nhà trường. Chính vì vậy, sáp nhập trường học không đơn thuần là phép cộng cơ học giữa các đơn vị, mà là quá trình tái cấu trúc để hướng tới mô hình quản trị hiệu quả hơn".

Đặt sự ổn định của đội ngũ lên hàng đầu

Điều khá đặc biệt trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp trường học tại xã Trà Tân là xuất hiện những nguyện vọng có phần "ngược chiều" với tâm lý thường thấy. Thay vì lo lắng khi không còn giữ vị trí quản lý, một số cán bộ lại chủ động xin thôi giữ chức vụ để trở lại làm giáo viên đứng lớp.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Trà Tân Nguyễn Thanh Tú, nguyện vọng này xuất phát từ thực tế áp lực công việc của cán bộ quản lý ngày càng lớn. Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, người đứng đầu nhà trường còn phải đảm nhận nhiều công việc về tổ chức bộ máy, tài chính, cơ sở vật chất, nhân sự và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành nhà trường. Khi trở lại làm giáo viên, họ có thể tập trung nhiều hơn vào chuyên môn.

Những nguyện vọng tự nguyện này tạo thêm thuận lợi cho địa phương trong việc xây dựng phương án nhân sự, bởi quá trình sắp xếp không chỉ dựa trên yêu cầu tổ chức mà còn tính đến mong muốn, điều kiện của từng cá nhân.

Cùng với đội ngũ quản lý, các địa phương cũng đặt mục tiêu giữ ổn định hoạt động dạy học. Sau sáp nhập, học sinh vẫn học tập tại cơ sở cũ, hạn chế tối đa sự xáo trộn đối với phụ huynh và người học.

Đối với giáo viên, việc tổ chức lại trường học được kỳ vọng giúp việc bố trí chuyên môn thuận lợi hơn, tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị, điểm trường.

Từ thực tế triển khai có thể thấy, sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ là việc giảm số lượng đầu mối mà là quá trình thay đổi phương thức tổ chức, quản trị nhà trường. Khi các phương án được xây dựng trên cơ sở phù hợp thực tiễn, lắng nghe đội ngũ và bảo đảm sự đồng thuận, việc tinh gọn bộ máy sẽ tạo nền tảng để các cơ sở giáo dục hoạt động hiệu quả hơn.