Nói ngọng là một hiện tượng không hiếm gặp, xuất hiện ở cả trẻ em và người trưởng thành. Không chỉ gây trở ngại trong giao tiếp, những lỗi phát âm kéo dài còn ảnh hưởng đến sự tự tin, hiệu quả học tập, công việc và khả năng thể hiện trước công chúng. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc chữa ngọng trong nhiều năm qua chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân hoặc các phương pháp truyền miệng, thiếu những tài liệu được hệ thống hóa theo hướng khoa học và có khả năng ứng dụng rộng rãi.
Xuất phát từ thực tế đó, cuốn sách “Phương pháp chữa ngọng triệt để” của hai tác giả Nguyễn Thị Thanh Mai và Phạm Văn Luân, do Nhà xuất bản Lao động phát hành, đã bổ sung thêm một tài liệu chuyên khảo về chỉnh sửa phát âm tiếng Việt, góp phần đưa hoạt động trị liệu âm ngữ đến gần hơn với cộng đồng.
Hệ thống hóa phương pháp chữa ngọng
Ngày 12/7, tại Phố Sách Hà Nội, Công ty TNHH Đào tạo VietSkill tổ chức lễ ra mắt cuốn sách với sự tham dự của đông đảo chuyên gia, giảng viên, giáo viên, phụ huynh cùng những người quan tâm đến lĩnh vực phát âm và trị liệu âm ngữ.
Trong khuôn khổ chương trình, ban tổ chức đã vinh danh Đại sứ Sách nói, trao giải cuộc thi Thanh âm Sách nói, kết nạp thành viên Câu lạc bộ Sách nói Nâng cánh tri thức, đồng thời tổ chức tọa đàm "Phương pháp chữa ngọng triệt để" nhằm trao đổi về các phương pháp chỉnh sửa phát âm và vai trò của phát âm chuẩn trong giáo dục cũng như đời sống.
Theo nhóm tác giả, cuốn sách là kết quả của nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy và thực hành trong lĩnh vực phát âm chuẩn. Không chỉ hướng đến việc giúp người học sửa các lỗi phát âm thường gặp, công trình còn đặt mục tiêu hệ thống hóa những nguyên lý, phương pháp và quy trình luyện âm để người đọc có thể tiếp cận một cách khoa học, dễ hiểu và dễ thực hành.
Nội dung sách được bố cục thành bốn chương, triển khai từ việc nhận diện các dạng nói ngọng phổ biến đến phân tích nguyên nhân và hướng dẫn phương pháp can thiệp. Các tác giả tiếp cận hiện tượng nói ngọng dưới nhiều góc độ, từ đặc điểm sinh lý của cơ quan phát âm, thói quen ngôn ngữ đến ảnh hưởng của giọng địa phương. Trên cơ sở đó, cuốn sách xây dựng hệ thống nhận diện lỗi phát âm, đồng thời hướng dẫn chi tiết cách đặt lưỡi, khẩu hình, vị trí môi, cách lấy hơi và các bài tập luyện âm tương ứng.
Điểm khác biệt của “Phương pháp chữa ngọng triệt để” là không dừng lại ở việc chỉ ra lỗi phát âm, mà hướng tới xây dựng một quy trình luyện tập có tính hệ thống.
Thay vì sửa từng âm riêng lẻ theo cảm tính, người học được hướng dẫn từng bước từ nhận diện nguyên nhân, điều chỉnh cơ quan phát âm đến hình thành thói quen phát âm chuẩn thông qua các bài tập thực hành. Theo các tác giả, đây là cách tiếp cận giúp việc chữa ngọng trở nên bài bản hơn, đồng thời tạo điều kiện để người học có thể tự luyện tập hoặc được giáo viên, phụ huynh hỗ trợ ngay tại nhà.
Từ thực tiễn đến phương pháp chữa ngọng khoa học
Trong lời giới thiệu cuốn sách, công trình được đánh giá là một nỗ lực góp phần thu hẹp khoảng cách giữa lý luận và thực hành trong lĩnh vực chữa ngọng tại Việt Nam.
Một trong những điểm đáng chú ý là cách nhìn nhận việc chỉnh sửa phát âm không chỉ đơn thuần là sửa âm thanh, mà còn là quá trình điều chỉnh thói quen ngôn ngữ và nhận thức về phát âm. Cách tiếp cận này mở ra thêm một hướng tham khảo đối với những người nghiên cứu, giảng dạy và thực hành trong lĩnh vực trị liệu âm ngữ.
Đồng tác giả Nguyễn Thị Thanh Mai sinh năm 1984, là MC truyền hình từ năm 2004. Tác giả theo học Tiến sĩ ngành Văn hóa học, là giảng viên Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương từ năm 2007 đến nay.
Với hơn 15 năm nghiên cứu, giảng dạy về phát âm chuẩn và kỹ năng giao tiếp, chị đồng thời là chuyên gia đào tạo kỹ năng mềm tại VietSkill. Trước “Phương pháp chữa ngọng triệt để”, chị đã xuất bản “Cẩm nang chữa nói ngọng” (2023) và “Kỹ năng thuyết trình doanh nhân” (2024).
Đồng tác giả Phạm Văn Luân, sinh năm 1998, tốt nghiệp chuyên ngành Quản lý văn hóa, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương. Hơn 8 năm nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực trị liệu âm ngữ, anh đã trực tiếp hỗ trợ nhiều trường hợp gặp khó khăn về phát âm do rối loạn ngôn ngữ, ảnh hưởng của giọng địa phương, dị tật bẩm sinh cũng như hướng dẫn chỉnh âm tiếng Việt cho người nước ngoài.
Hai tác giả cho biết, quá trình biên soạn cuốn sách được hình thành từ chính những trải nghiệm thực tế trong đào tạo và hỗ trợ học viên ở nhiều độ tuổi, nhiều ngành nghề khác nhau.
Là đơn vị tổ chức lễ ra mắt, VietSkill cho biết việc xuất bản cuốn sách nằm trong định hướng xây dựng hệ thống học liệu phục vụ đào tạo kỹ năng nói, giao tiếp và phát âm chuẩn. Thành lập từ năm 2011, VietSkill hoạt động trong lĩnh vực đào tạo kỹ năng mềm, thuyết trình, MC, giao tiếp, văn hóa ứng xử và phát triển giọng nói.
Trong quá trình đào tạo, đơn vị nhận thấy nhu cầu chỉnh sửa phát âm ngày càng lớn nhưng nguồn tài liệu chuyên sâu bằng tiếng Việt còn hạn chế. Đây cũng là động lực để nhóm tác giả nghiên cứu, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn thành một công trình có tính hệ thống, hướng đến nhiều nhóm độc giả như phụ huynh, giáo viên, học sinh, sinh viên, chuyên gia trị liệu âm ngữ và những người mong muốn cải thiện giọng nói phục vụ học tập, nghề nghiệp.
Không chỉ giới thiệu một phương pháp luyện âm, “Phương pháp chữa ngọng triệt để” còn truyền tải thông điệp về vai trò của phát âm chuẩn trong việc nâng cao chất lượng giao tiếp và gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt.
Trong bối cảnh nhu cầu hoàn thiện kỹ năng nói ngày càng được quan tâm, sự ra đời của cuốn sách "Phương pháp chữa ngọng triệt để" được kỳ vọng sẽ góp phần bổ sung nguồn tài liệu tham khảo cho lĩnh vực trị liệu âm ngữ, đồng thời thúc đẩy việc nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp chỉnh sửa phát âm tiếng Việt theo hướng khoa học, bài bản và có khả năng nhân rộng trong thực tiễn.
