Giữ người thân rời xa làn khói
Học sinh, sinh viên không chỉ là những người thụ hưởng giáo dục. Các em còn đóng vai trò là mắt xích tuyên truyền, chuyển hóa kiến thức thành hành động và lời nói thay đổi nhận thức cho gia đình, bạn bè.
Vốn là người quan tâm đến sức khỏe, em Ngô Thị Hà Phương (học sinh lớp 12, Trường THPT Thuận Thành 1, Bắc Ninh) đã không ít lần thấy khó chịu, phản cảm khi chứng kiến người thân như chú, bác hút thuốc lá trong nhà - không gian sống chung của cả gia đình. Hay, có khi em thấy một số người bạn của mình hút thuốc lá điện do tò mò, áp lực.
Do đó, khi nhà trường tổ chức những buổi tuyên truyền về thuốc lá, thuốc lá điện tử và giảng dạy các kiến thức liên quan, Phương thấy mình được truyền cảm hứng, chủ động tìm hiểu để tự xây dựng góc nhìn toàn diện về vấn đề này.
“Em nhận ra rằng thuốc lá điện tử không hề an toàn như nhiều người vẫn nghĩ, thậm chí còn nguy hiểm hơn vì nguy cơ bị pha trộn ma túy, gây hại cho cơ thể. Khi khói thuốc hay hơi hóa chất từ thuốc lá điện tử xâm nhập, nicotine và hắc ín không chỉ gây nghiện mà còn tàn phá cấu trúc phổi, lâu dần làm phổi yếu đi và dễ mắc bệnh hơn”, em chia sẻ hiểu biết.
Từ đó, Hà Phương có thêm động lực biến hiểu biết của mình thành lối sống lành mạnh, tránh xa khói thuốc. Trong gia đình cũng như ở trường học, em không ngại chia sẻ thông tin về tác hại của thuốc lá để thuyết phục người thân, bạn bè bỏ thuốc hay không hút thuốc ở trong nhà, không gian công cộng. Đồng thời, em còn vận động mọi người cùng rèn luyện thể thao như đạp xe, chạy bộ chung để tăng sức đề kháng.
Phương bày tỏ quan điểm: “Em hiểu thay đổi thói quen hút thuốc cần nhiều thời gian. Nhưng nếu mỗi người kiên trì tuyên truyền và đặc biệt là tạo động lực tích cực thì hoàn toàn có thể cải thiện được”.
Từ góc nhìn trưởng thành hơn, nhiều sinh viên quan tâm tìm hiểu nguyên nhân khiến người thân, bạn bè hút thuốc, từ đó tìm cách vận động từ bỏ phù hợp. Trong đó, Hoàng Cát Minh (sinh viên Học viện Ngoại giao) cho biết: “Nhiều người xung quanh em coi thuốc lá là biện pháp giải tỏa tinh thần mỗi khi thấy căng thẳng, áp lực. Đặc biệt là bố em, do yêu cầu xã giao, công việc mà hút thuốc lá thường xuyên hơn và đôi khi chưa ý thức việc tránh mặt mọi người, dẫn đến nghiện thuốc lá kèm theo tình trạng viêm họng mãn tính, ho kéo dài”.
Hiểu nguyên nhân cũng như lo ngại những biểu hiện sức khỏe tiêu cực của bố, thay vì chỉ trích, Minh chọn cách thường xuyên tâm sự, lắng nghe những khó khăn để người thân không còn cảm thấy đơn độc trước áp lực. Sự thấu cảm và những lời nhắc nhở về một tương lai cả nhà cùng khỏe mạnh của em đã trở thành động lực giúp bố dần từ bỏ thói quen hút thuốc độc hại.
Đặc biệt, Cát Minh không quên nhấn mạnh vai trò quan trọng của thế hệ trẻ trong công tác phòng chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử: “Thế hệ trẻ là nguồn lực tương lai của đất nước. Do đó, cần tích cực tham gia tuyên truyền về tác hại của thuốc lá vì lợi ích của bản thân và cộng đồng. Với bản lĩnh, sự năng động và nhiều cách truyền thông sáng tạo, chúng ta có thể giúp nhiều người hiểu rằng thuốc lá dù gây ra nhiều hệ lụy đáng sợ nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu từ bỏ kịp thời”.
Việt Nam có tỷ lệ người sử dụng thuốc lá nam đứng thứ 9 thế giới
Theo báo cáo mới nhất từ Bộ Y tế vào cuối năm 2025 cho thấy, dù Việt Nam đã nỗ lực giảm tỷ lệ hút thuốc trong hơn một thập kỷ qua, nhưng tốc độ cải thiện vẫn còn khiêm tốn. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người trưởng thành đang sử dụng thuốc lá. Nước ta đứng thứ 9 toàn cầu và nằm trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu khu vực ASEAN về tỷ lệ nam giới hút thuốc.
Theo WHO, thuốc lá là thủ phạm gây ra 28 nhóm bệnh nguy hiểm, tấn công trực tiếp vào hệ hô hấp, tim mạch và khả năng sinh dục, sinh sản của cả hai giới. Mỗi năm, có ít nhất 100.000 người Việt Nam tử vong vì những căn bệnh liên quan đến khói thuốc, bao gồm cả những nạn nhân vô tội không trực tiếp hút mà chỉ hít khói thụ động.
Chưa dừng lại ở đó, vấn đề này còn lan rộng thành tổn thất kinh tế. Chỉ riêng năm 2024, tổng thiệt hại tài chính mà thuốc lá gây ra đã lên tới 108.000 tỷ đồng, chiếm 1,14% GDP. Con số này bao gồm chi phí điều trị khổng lồ và sự tổn thất về năng suất lao động xã hội.
Đáng lo ngại hơn, sự trỗi dậy của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại hình thuốc lá thế hệ mới đã khiến mối nguy này di căn sang cả môi trường. Không chỉ gây tốn kém khoảng 99.000 tỷ đồng mỗi năm để khắc phục hậu quả ô nhiễm (phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển...), thuốc lá thế hệ mới còn thải ra môi trường một lượng lớn rác thải nguy hại, đặc biệt là thuốc lá điện tử.
Cụ thể, thuốc lá điện tử chứa bảng mạch, hóa chất độc hại và pin lithium-ion – những thứ có nguy cơ cháy nổ cao và thấm nicotine vào lòng đất, nguồn nước. Cấu phần đặc biệt khiến thuốc lá điện tử rất khó tái chế và yêu cầu quá trình xử lý rác thải chuyên biệt. Song, thực tế cho thấy người dùng thuốc lá điện tử không hề ý thức về điều này mà xử lý tương tự thuốc lá truyền thống, tức là vứt bỏ bừa bãi khi hết giá trị sử dụng.
