Đa dạng mô hình sinh kế
Đến vùng núi Kim Phú hôm nay, giữa những thung lũng bên dãy Trường Sơn, màu xanh của những cánh đồng dứa, ruộng lúa và các loại cây trồng mới tạo thêm những hướng đi trong phát triển kinh tế vùng đồng bào Rục.
Từng gắn bó với núi rừng, hang đá và cuộc sống dựa vào săn bắt, hái lượm, người dân nơi đây hòa nhập với cộng đồng, từng bước thay đổi phương thức mưu sinh, tiếp cận các mô hình sản xuất mới như trồng dứa, lúa nước, cây dược liệu dưới tán rừng, cây ăn quả...
Các mô hình bước đầu góp phần khai thác hiệu quả điều kiện đất đai, giúp người dân làm quen với phương thức sản xuất hàng hóa, đồng thời từng bước hình thành tinh thần liên kết, chủ động trong sản xuất.
Tại bản Yên Hợp (được sáp nhập từ bản Ón, bản Yên Hợp và bản Mò O Ồ Ồ), mô hình trồng dứa thu hút 75 hộ tham gia. Anh Trần Văn Sỹ, Trưởng bản Yên Hợp cho biết, bà con phấn khởi khi được tham gia mô hình và có thêm hướng sản xuất mới trên diện tích đất trước đây trồng sắn, ngô kém hiệu quả.
Đầu năm 2026, người Rục (thuộc dân tộc Chứt), ở bản Yên Hợp chuyển đổi 4,5ha đất trồng sắn, ngô kém hiệu quả sang trồng dứa. Mô hình thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với các nội dung hỗ trợ cây giống, phân bón, cải tạo đất và hướng dẫn kỹ thuật canh tác.
Từ khâu đặt hom giống, xác định khoảng cách trồng đến chăm sóc cây, người dân đều được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn trực tiếp. Nhờ đó, bà con từng bước làm quen với cây trồng mới và áp dụng kỹ thuật vào sản xuất.
Sau 7 tháng trồng, cây dứa sinh trưởng tốt, bước đầu phù hợp với điều kiện địa phương. Người dân đang tập trung chăm sóc, kỳ vọng sản phẩm có đầu ra ổn định.
Bà Đinh Thị Hiền Lương, người dân bản Yên Hợp cho biết, thời gian đầu nhiều hộ còn bỡ ngỡ do chưa có kinh nghiệm trồng dứa. Nhờ được hỗ trợ và hướng dẫn kỹ thuật, bà con dần nắm được cách chăm sóc, kỳ vọng cây trồng mới mang lại nguồn thu nhập.
“Trước đây, người dân chủ yếu trồng ngô, có năm được mùa, có năm mất mùa. Nay có thêm vườn dứa, bà con rất phấn khởi, tập trung chăm sóc, mong cây phát triển tốt để tạo nguồn thu nhập cho gia đình”, bà Lương nói.
Cùng với cây dứa, mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng cũng đang được triển khai tại bản Yên Hợp, mở thêm hướng phát triển sinh kế cho người dân.
Anh Trần Xuân Tư, Tổ trưởng Tổ hợp tác trồng cây dược liệu dưới tán rừng, bản Yên Hợp (cụm Ón), cho biết, mô hình được triển khai từ tháng 9/2025, với diện tích 3ha, có 28 hộ dân tham gia.
Đến nay, cây dược liệu sinh trưởng, phát triển ổn định nhờ sự hỗ trợ về giống, phân bón, đất sản xuất và hướng dẫn kỹ thuật của Nhà nước. Theo anh Tư, điều đáng mừng không chỉ là cây trồng phát triển tốt mà bà con đã có những thay đổi trong cách nghĩ, cách làm.
Từ chỗ sản xuất riêng lẻ, chưa biết liên kết, nay các hộ đã cùng nhau tham gia tổ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và đồng hành trong lao động sản xuất. Người dân mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ để mở rộng diện tích, có thêm sinh kế và thu nhập ổn định.
Từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm
Sau khi rời hang đá, về định cư tại các thung lũng, bà con đồng bào Rục từng bước hòa nhập cộng đồng, làm quen với sản xuất nông nghiệp, từ trồng lúa, ngô đến phát triển các mô hình sinh kế mới.
Tiếp nối mô hình lúa nước Rục Làn, việc đưa cây dứa vào sản xuất được kỳ vọng góp phần đa dạng hóa cây trồng, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.
Chính quyền địa phương ưu tiên các hộ khó khăn tham gia, đồng thời phối hợp với Bộ đội Biên phòng và cán bộ kỹ thuật hướng dẫn quy trình canh tác, chăm sóc.
Bên cạnh đó, mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng cũng được triển khai, tạo thêm lựa chọn sinh kế phù hợp với điều kiện của địa phương.
Ông Hoàng Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú cho biết, những năm qua, chính quyền địa phương triển khai nhiều hoạt động, mô hình, trong đó phát huy các nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để hỗ trợ người dân thay đổi tập quán, tư duy, phát triển sản xuất, từng bước vươn lên làm chủ cuộc sống.
Theo ông Hoàng Thanh Bình, phát triển sinh kế, nâng cao đời sống, dân trí và kinh tế cho bà con tại bản Yên Hợp và các địa phương là một trong những chủ trương trọng tâm mà Đảng ủy, UBND xã tập trung thực hiện.
Xã đang triển khai mô hình trồng dứa tại bản Yên Hợp, cùng với đó là mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng. Bước đầu, các mô hình sinh kế nhận được sự hưởng ứng của người dân, phát huy hiệu quả đầu tư và được kỳ vọng tạo động lực nâng cao thu nhập cho bà con trong thời gian tới.
Qua quá trình triển khai, người dân dần làm quen với phương thức sản xuất mới, từng bước nắm bắt quy trình kỹ thuật và áp dụng vào thực tế.
Tuy nhiên, để cây dứa và các mô hình sinh kế phát huy hiệu quả lâu dài, việc tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, lựa chọn diện tích sản xuất phù hợp và kết nối thị trường tiêu thụ là yếu tố quan trọng. Đặc biệt, đầu ra ổn định cho sản phẩm sẽ giúp người dân có thu nhập, yên tâm duy trì sản xuất và từng bước cải thiện đời sống.
Từ những diện tích đất trước đây cho hiệu quả thấp đến các mô hình cây trồng mới, người Rục ở xã Kim Phú đang từng bước thay đổi cách làm nông nghiệp, hình thành sinh kế ổn định, phù hợp với điều kiện địa phương và gắn được sản xuất với thị trường.
