Chiều 12/11, tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (Hà Nội), triển lãm “Một Bát Thương” (A Bowl of Love) khai mạc, giới thiệu 7 tác phẩm nghệ thuật được sáng tạo từ sự kết hợp giữa nghệ thuật đương đại, kỹ thuật thủ công truyền thống và kết quả nghiên cứu khoa học xã hội về bạo lực trên cơ sở giới đối với phụ nữ.
Không lựa chọn cách tái hiện trực diện những hành vi bạo lực hay hình ảnh gây sốc, triển lãm dẫn dắt người xem đến với những câu chuyện về mất mát, tổn thương và ký ức thông qua các chất liệu quen thuộc như gốm, lụa, gỗ, kim loại, giấy bồi và tre.
Điểm nhấn của không gian trưng bày là chiếc bát tưởng niệm kích thước lớn, khắc tên 346 phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới, được nhóm nghiên cứu ghi nhận qua báo chí trong giai đoạn 2018–2024. Mỗi cái tên gắn với một cuộc đời, một gia đình và những câu chuyện có thể chưa từng được kể trọn vẹn.
Bên cạnh đó, những phiến gốm từ đất sét Bát Tràng lưu giữ dấu lưng phụ nữ, như một cách ghi lại trải nghiệm và những tổn thương khó nhìn thấy. Lụa tơ tằm dệt thủ công, kim loại, gỗ, khung tre và đồ vàng mã cũng được đưa ra khỏi công năng quen thuộc, trở thành phương tiện biểu đạt những suy ngẫm về thân phận, ký ức và sự mất mát.
Triển lãm do TS. Pauline Oosterhoff, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ thị giác, cùng 12 cộng sự hoạt động trong các lĩnh vực phim tài liệu, chế tác kim loại, nội thất, lụa, gốm và vàng mã thực hiện.
Đáng chú ý, quá trình sáng tạo có sự tham gia của 16 phụ nữ thuộc nhiều ngành nghề, trong đó có người bán hàng ở chợ, luật sư, phóng viên, nhà nghiên cứu và người làm công tác xã hội. Một số người từng trải qua bạo lực. Họ trực tiếp tạo hình các tác phẩm gốm, làm bát của riêng mình và tham gia bộ phim do Nguyễn Ánh thực hiện.
Thay vì chỉ là những nhân vật được kể lại, những người phụ nữ được chủ động quyết định câu chuyện nào có thể chia sẻ, chia sẻ đến đâu và điều gì muốn giữ lại cho riêng mình. Theo TS. Pauline Oosterhoff, các tác phẩm vừa mang ý nghĩa tưởng niệm, vừa thể hiện sự tôn vinh. Quá trình cộng tác luôn đề cao quyền tự quyết và tôn trọng không gian riêng của mỗi người tham gia.
Không chỉ là hoạt động nghệ thuật, “Một Bát Thương” còn hướng tới tạo dựng không gian đối thoại về bạo lực trên cơ sở giới – vấn đề vẫn thường bị né tránh trong nhiều gia đình và cộng đồng.
Bà Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), đồng nghiên cứu viên chính của triển lãm cho biết, nhóm thực hiện gặp nhiều khó khăn trong quá trình nghiên cứu, đặc biệt khi tiếp cận gia đình những phụ nữ đã mất do nỗi đau và những tổn thương quá lớn.
Liên quan đến 346 trường hợp được ghi nhận qua báo chí, bà Hoàng Tú Anh nhấn mạnh đây không phải số liệu thống kê chính thức ở cấp quốc gia. Tuy nhiên, đằng sau những con số là những số phận có thật.
Theo bà, khảo cứu báo chí là một phương pháp nghiên cứu được công nhận trên thế giới. Quá trình thực hiện không chỉ đặt ra thách thức về phương pháp và tiếp cận thông tin mà còn tác động sâu sắc đến cảm xúc của những người tham gia.
Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, nhóm thực hiện mong muốn đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với công chúng, để những câu chuyện về bạo lực không chỉ nằm trong báo cáo, số liệu mà trở thành những điều được nhìn nhận, lắng nghe và suy ngẫm trong đời sống xã hội.
