Thành nhà Hồ nằm trên địa phận hai xã Vĩnh Tiến và Vĩnh Long (huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), là công trình kiến trúc bằng đá độc đáo, có một không hai tại Việt Nam.
Thành nhà Hồ được Hồ Quý Ly cho xây dựng năm 1397 với tên gọi Tây Đô, nhằm phân biệt với Đông Đô (Thăng Long - Hà Nội). Sau khi hoàn thành, ông đã dời đô từ Thăng Long về đây.
Thành được xây dựng theo mặt bằng gần vuông, gồm 4 cổng chính theo 4 hướng Nam, Bắc, Đông, Tây đều xây dạng vòm. Cổng phía Nam là cổng chính, có ba cửa; cửa giữa rộng 5,82m, cao 5,75m. Các cổng còn lại chỉ có một cửa. Tường thành cao trung bình 5–6m, riêng cổng chính cao 10m.
Thành được xây bằng đá vôi xanh, đục đẽo tinh xảo, xếp khít không dùng vữa. Phiến đá dài trung bình 1,5m, có phiến tới 6m, nặng ước 24 tấn. Tổng khối lượng đá xây thành khoảng 20.000m³, cộng với gần 100.000m³ đất đào đắp.
Trải qua hơn 600 năm, hệ thống tường thành vẫn khá nguyên vẹn, nhưng phần lớn kiến trúc bên trong đã bị phá hủy, chỉ còn lại nền móng nằm dưới ruộng lúa của người dân.
Hiện nay, nhiều đoạn tường thành bị sạt lở hoặc xuống cấp. UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt dự án gia cố với kinh phí hơn 14 tỷ đồng từ ngân sách, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư.
Dự án sử dụng khung thép chống đỡ 16 đoạn tường có nguy cơ sập, dài tổng cộng 370m, dự kiến hoàn thành cuối tháng 7/2025.
Ông Nguyễn Bá Linh - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản thành nhà Hồ cho biết, việc trùng tu được tiến hành thận trọng, hạn chế tối đa việc xâm phạm yếu tố nguyên gốc. Trong thời gian thi công, hoạt động tham quan vẫn diễn ra bình thường, nhưng du khách được khuyến cáo tránh tiếp cận khu vực sạt lở.
Theo tài liệu lịch sử, Hồ Quý Ly xây dựng thành nhằm chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống giặc Minh từ phương Bắc.
Ngày 27/6/2011, Thành nhà Hồ được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
