Tọa đàm được tổ chức tối 13/11, MC Đồng Thoại (Đài Truyền hình Việt Nam) dẫn dắt chương trình cùng ba khách mời, xoay quanh câu hỏi người thầy đứng ở đâu khi AI bước vào lớp học. Tọa đàm hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và nhắm đến giáo viên, cán bộ quản lý, phụ huynh cùng sinh viên sư phạm.
Chương trình đặt 4 mục tiêu: Nhìn rõ AI đang thay đổi việc dạy và học, chỉ ra cơ hội giảm tải cho giáo viên, bàn thẳng về gian lận học thuật, áp lực đổi mới và nguy cơ phai nhạt kết nối thầy trò, rồi khẳng định giá trị không thể thay thế của người thầy.
Ba khách mời gồm: ThS Lê Anh Tuấn, chuyên gia hướng nghiệp và khởi nghiệp của Thành đoàn Hà Nội; ThS Trần Hải Linh, giáo viên Hệ thống giáo dục HSA Education; và thầy Nguyễn Văn Khương, giảng viên Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, đồng thời là Giám đốc Công ty Maxz Agency.
Chương trình livestream 90 phút gồm bốn phần chính. Phần khai mạc từ 20h mở đầu bằng đoạn video đặt câu hỏi liệu AI có thay thế được người thầy hay không. Sau đó, Phần 1 (20h08) bàn về bức tranh AI trong giáo dục, Phần 2 (20h28) về cơ hội, Phần 3 (20h50) về thách thức và Phần 4 (21h12) về việc người thầy cần chuẩn bị gì. Phần thông điệp và bế mạc kết thúc lúc 21h30. Chương trình không có phần giao lưu trực tiếp với khán giả.
Bức tranh AI trong lớp học
Thầy Nguyễn Văn Khương đề cập đến những việc AI tạo sinh như ChatGPT, Gemini hay Claude làm được, từ soạn văn bản đến giải thích kiến thức theo nhiều cách. Thầy cũng chỉ ra ba giới hạn: AI có thể trả lời sai một cách rất tự tin, chưa thể thay thế sức sáng tạo của con người và không hiểu từng học sinh. Thầy gỡ bỏ hiểu lầm rằng AI biết hết hoặc sắp thay thế giáo viên.
ThS Trần Hải Linh đưa góc nhìn từ thực tế nơi đơn vị công tác: Học sinh tiếp cận AI sớm hơn thầy cô, còn một bộ phận giáo viên đã dùng AI để soạn đề và làm slide, bộ phận khác vẫn e dè vì chưa được hướng dẫn.
ThS Lê Anh Tuấn bàn về việc học sinh coi AI vừa là công cụ làm bài, vừa là gia sư lúc khuya, và với một số em còn là nơi tâm sự. Nội dung cũng nhắc tới việc người lớn nên hỏi các em đang dùng AI vào việc gì, thay vì chỉ cấm đoán.
Cơ hội giảm tải: Từ soạn bài đến kèm cặp học sinh
ThS Trần Hải Linh đưa ra ví dụ về soạn bài, ra đề và nhận xét: AI gợi ý tình huống mở đầu, câu hỏi thảo luận và phiếu học tập nhiều mức độ, giúp tạo nhanh ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, và hỗ trợ diễn đạt lời nhận xét, trong khi giáo viên bổ sung chi tiết riêng cho từng học sinh. Phần này gắn thời gian tiết kiệm được với việc kèm cặp học sinh.
Thầy Nguyễn Văn Khương đưa ra ba việc để giáo viên chưa từng dùng AI bắt đầu ngay: Thử một chatbot miễn phí cho việc nhỏ, nêu rõ vai trò, đối tượng và yêu cầu khi đặt câu hỏi và luôn kiểm soát kết quả. Thầy cũng minh họa bằng đoạn demo ba phút soạn một phiếu học tập từ câu lệnh mẫu.
ThS Lê Anh Tuấn đề cập đến việc AI có thể làm trợ lý giải đáp suốt ngày đêm, nhờ đó thầy cô có thêm thời gian đầu tư phương pháp. Nội dung cũng nhắc tới vai trò người thầy chuyển từ truyền đạt sang đồng hành, cùng những kỹ năng AI không dạy thay được như tư duy phản biện và trí tuệ cảm xúc.
Thách thức: Gian lận, tâm lý học trò và áp lực đổi mới
Phần 3 đi vào những mặt trái. ThS Trần Hải Linh đề cập đến gian lận khi học sinh dùng AI làm bài hộ, vốn chỉ mang lại điểm cao trước mắt, đồng thời nhấn mạnh công cụ phát hiện bài viết do AI tạo ra không đáng tin tuyệt đối. Hướng xử lý được gợi ý là đổi cách đánh giá: Chú trọng quá trình, yêu cầu trình bày miệng và hỏi lại học sinh vì sao viết như vậy.
ThS Lê Anh Tuấn đặt vấn đề khi học sinh tâm sự với AI nhiều hơn với thầy cô và cha mẹ. Điều đáng lo nhất là AI không nhận ra các dấu hiệu như trầm cảm hay bị bắt nạt để can thiệp kịp thời, còn học sinh có thể dần cô lập. Phần thảo luận đề xuất người thầy tạo không gian an toàn, phối hợp với phụ huynh và tổ tư vấn tâm lý của trường.
Thầy Nguyễn Văn Khương nêu các nguyên tắc tối thiểu về rủi ro kỹ thuật: Không nhập họ tên, điểm số hay hoàn cảnh gia đình của học sinh vào công cụ AI công cộng và luôn kiểm chứng thông tin với nguồn chính thống.
Về áp lực phải giỏi công nghệ, ThS Lê Anh Tuấn cho rằng cần thừa nhận cảm xúc ấy thay vì đổ lỗi cho giáo viên. Thầy Nguyễn Văn Khương nhấn mạnh không cần giỏi kỹ thuật, chỉ cần biết đặt câu hỏi tốt, còn ThS Trần Hải Linh coi kinh nghiệm sư phạm là tài sản lớn nhất.
Người thầy cần chuẩn bị điều gì
Phần 4 hướng tới hành động. Thầy Nguyễn Văn Khương điểm lại các năng lực cần có: Lựa chọn công cụ phù hợp, sử dụng thành thạo, kiểm chứng kết quả và tích hợp AI vào dạy học. ThS Trần Hải Linh đưa ra bốn đề xuất từ thực tế trường phổ thông: Tập huấn ngắn theo bộ môn, hướng dẫn chung của nhà trường, nền tảng AI đồng bộ và nhóm giáo viên nòng cốt.
ThS Lê Anh Tuấn nhấn mạnh sự chuyển đổi phải bắt đầu từ cách người thầy hiểu vai trò của mình: khi tri thức không còn khan hiếm, giá trị người thầy nằm ở việc dẫn dắt tư duy và hình thành nhân cách học trò.
Ở phần thông điệp, thầy Nguyễn Văn Khương nhắc đến vai trò người cầm lái trước một công cụ mạnh; ThS Lê Anh Tuấn nhấn mạnh nhu cầu được lắng nghe của học sinh; còn ThS Trần Hải Linh, nói sau cùng và gắn với 20/11, đề cập đến lý do người thầy chọn nghề. Thông điệp chung của buổi tọa đàm là AI có thể hỗ trợ người thầy nhiều việc, nhưng đạo đức, cảm xúc và sự kết nối vẫn cần đến người thầy.
