Trong quá trình đó, đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng cho lao động nông thôn được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để thay đổi phương thức sản xuất, nâng thu nhập và mở ra hướng phát triển bền vững.
Từ cây chè đến những sản phẩm giá trị cao
La Bằng là một trong những vùng chè nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên. Hiện địa phương có khoảng 1.135,7ha chè, trong đó 1.079,3ha chè kinh doanh và 56,4ha chè kiến thiết cơ bản. Cùng với việc duy trì diện tích, địa phương đang từng bước thay đổi cơ cấu giống, hướng tới nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Đáng chú ý, khoảng 360ha chè được chứng nhận VietGAP, 17ha chè được chứng nhận hữu cơ và 65,31ha được cấp mã số vùng trồng. Đây là nền tảng quan trọng để chè La Bằng không chỉ dừng ở sản phẩm nguyên liệu mà tiến tới chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Tại HTX Lạc Yên Trà, câu chuyện này đang được thể hiện khá rõ. HTX do chị Nguyễn Hải Yến làm Giám đốc, hiện có 6 thành viên và tổ chức sản xuất trên vùng nguyên liệu gần 1ha. Từ cây chè Trung du quen thuộc, HTX đã nghiên cứu, thử nghiệm để tạo ra sản phẩm matcha, đây là một hướng đi mới đối với vùng chè truyền thống.
Theo chị Nguyễn Hải Yến, ý tưởng làm matcha bắt đầu từ năm 2015, sau một chuyến đi Nhật Bản khi chị còn là sinh viên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh. Đến thời điểm dịch Covid-19, ý tưởng này được chị tiếp tục nghiên cứu và từng bước đưa vào sản xuất.
Matcha được chế biến bằng phương pháp nghiền cối đá, khoảng 5kg lá chè mới cho ra 1kg bột matcha. Mỗi tháng, HTX hiện cung cấp khoảng 500kg bột matcha ra thị trường, bên cạnh các sản phẩm chế biến khác như kẹo lạc trà xanh, kẹo dồi trà xanh.
Sản phẩm được tiêu thụ qua kênh bán lẻ, các chuỗi đồ uống và cung cấp cho nhiều đơn vị, HTX. Doanh thu bình quân của HTX được ghi nhận khoảng 300-400 triệu đồng/ tháng.
Tuy nhiên, theo chị Yến, làm nông nghiệp và phát triển một sản phẩm mới không phải câu chuyện dễ dàng. Công nghệ chế biến còn hạn chế, sản lượng chưa cao, trong khi yêu cầu về chất lượng và thị trường ngày càng khắt khe.
Đây cũng chính là bài toán đặt ra đối với nguồn nhân lực nông thôn, đó là muốn nâng giá trị cây chè, trước hết phải nâng trình độ, kỹ năng của người làm chè.
Người lao động cần được “học nghề” ngay trên vùng nguyên liệu
Trong mô hình sản xuất của HTX Lạc Yên Trà, bên cạnh 6 lao động thường xuyên tại xưởng còn có khoảng 12 lao động tham gia theo thời vụ tại vùng nguyên liệu.
Thu nhập của người lao động hiện đạt khoảng 7-10 triệu đồng/người/tháng, tùy vị trí và công việc.
Anh Đỗ Huy Hoàng, xã La Bằng, Thái Nguyên, đảm nhiệm công việc quản lý tại xưởng, theo anh Đỗ Huy Hoàng, làm việc trong xưởng chế biến chè đòi hỏi người lao động phải cẩn thận, tuân thủ từng công đoạn và liên tục học hỏi.
“Công việc ở xưởng khác với việc làm chè truyền thống. Không chỉ cần biết thu hái nguyên liệu mà còn phải hiểu quy trình sản xuất, biết sử dụng thiết bị và chú ý đến chất lượng ở từng khâu. Những người mới vào đều phải được hướng dẫn, làm quen từng bước rồi mới có thể đảm nhiệm công việc”, anh Hoàng cho biết.
Từ thực tế công việc, anh Hoàng cho rằng việc đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật cho lao động nông thôn rất cần thiết, nhất là khi các HTX ngày càng chú trọng chế biến sâu.
“Có máy móc nhưng người lao động không biết vận hành, không hiểu quy trình thì cũng khó tạo ra sản phẩm đạt chất lượng. Vì vậy, người lao động cần được học nghề, được hướng dẫn trực tiếp và có thời gian thực hành”, anh Hoàng chia sẻ.
Cùng làm việc tại xưởng, anh Nguyễn Xuân Thăng cho biết công việc mới giúp anh có thêm kỹ năng và một nguồn thu nhập ổn định hơn.
“Trước đây công việc chủ yếu gắn với sản xuất nông nghiệp. Khi vào làm tại xưởng, tôi được hướng dẫn thêm nhiều công việc mới. Ban đầu chưa quen với máy móc và quy trình nhưng làm dần rồi thành thạo hơn. Tôi mong muốn được học thêm về kỹ thuật chế biến để có thể làm được nhiều công đoạn hơn”, anh Thăng nói.
Theo anh Thăng, việc có công việc ngay tại địa phương giúp người lao động có thêm lựa chọn thay vì phải đi làm xa.
“Có việc làm tại quê, thu nhập ổn định, lại được học thêm nghề thì người lao động có động lực gắn bó hơn. Nếu HTX phát triển thêm sản phẩm, mở rộng sản xuất thì chúng tôi cũng có thêm cơ hội việc làm”, anh Thăng chia sẻ.
Từ thực tế tại HTX Lạc Yên Trà có thể thấy, đào tạo nghề không chỉ tạo ra một người lao động “biết làm việc”, mà còn góp phần hình thành đội ngũ lao động có khả năng thích ứng với sự thay đổi của nông nghiệp hiện đại.
Theo chị Nguyễn Hải Yến, định hướng của HTX trong thời gian tới đó là tập trung vào những sản phẩm chế biến sâu, có giá trị cao hơn, đồng thời tìm kiếm những thị trường phù hợp, hướng tới các sản phẩm có lợi cho sức khỏe và từng bước mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Để thực hiện được mục tiêu đó, yếu tố con người đóng vai trò then chốt. Nếu chỉ có vùng nguyên liệu tốt nhưng thiếu nhân lực có kỹ năng, giá trị sản phẩm khó được nâng lên. Ngược lại, khi người lao động được đào tạo bài bản, họ có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, từ đó tăng năng suất, giảm hao hụt, nâng chất lượng và cải thiện thu nhập.
Có thể thấy rằng, đào tạo nghề cho lao động nông thôn cần gắn chặt với thế mạnh kinh tế của từng địa phương. Với vùng chè, chương trình đào tạo có thể tập trung vào kỹ thuật trồng và chăm sóc chè theo tiêu chuẩn, thu hái và sơ chế, chế biến các sản phẩm từ chè, vận hành thiết bị, kiểm soát chất lượng, xây dựng sản phẩm và phát triển du lịch trải nghiệm. Cách làm này vừa giúp người dân có nghề, vừa tạo điều kiện để các HTX có nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu sản xuất.
