Ngày 23/10, tại Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam (Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Nghiên cứu Nhật Bản hướng tới kỷ nguyên mới trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản”.
Hội thảo là hoạt động kỷ niệm 30 năm thành lập ngành Nhật Bản học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời là một trong những sự kiện thuộc Diễn đàn Nhân văn Mùa Thu Hà Nội 2026.
Hội thảo quy tụ các giáo sư, nhà nghiên cứu đến từ Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Pháp và nhiều quốc gia khác, tạo diễn đàn trao đổi về những thành tựu nghiên cứu Nhật Bản trong những thập kỷ qua, đồng thời thảo luận hướng phát triển của lĩnh vực này trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản ngày càng mở rộng.
Một trọng tâm được đặt ra là “quốc tế hóa Nghiên cứu Nhật Bản”. Theo đó, nghiên cứu Nhật Bản không chỉ giới hạn ở việc tìm hiểu về lịch sử, văn hóa hay xã hội của một quốc gia, mà cần được đặt trong những vấn đề rộng hơn của khu vực và thế giới.
Từ góc nhìn này, các thảo luận tại hội thảo gợi mở quan niệm “Nghiên cứu về Nhật Bản như một tài sản công”, qua đó nhấn mạnh giá trị của tri thức về Nhật Bản đối với cộng đồng, cũng như khả năng sử dụng những hiểu biết về Nhật Bản để tiếp cận các vấn đề chung. “Giải quyết các vấn đề toàn cầu thông qua Nhật Bản” cũng được đặt ra như một hướng suy nghĩ cho nghiên cứu Nhật Bản trong giai đoạn mới.
Bên cạnh diễn đàn dành cho các nhà nghiên cứu trẻ, chương trình hội thảo gồm 4 tiểu ban chuyên đề: “Cuộc chiến chống Nguyên Mông tại Việt Nam và Nhật Bản”; “Châu Á và Nhật Bản sau chiến tranh: Hòa giải và đối thoại”; “Kiến thức du hành” và “Nhật Bản hiện đại”.
Các chủ đề cho thấy nghiên cứu Nhật Bản ngày càng vượt ra khỏi phạm vi nghiên cứu đơn ngành, kết nối lịch sử, văn hóa, quan hệ quốc tế, giao lưu tri thức và những vấn đề của xã hội đương đại. Đây cũng là cơ hội để các học giả từ nhiều quốc gia đối chiếu cách tiếp cận và mở rộng các chương trình hợp tác nghiên cứu.
30 năm mở rộng mạng lưới nghiên cứu
Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, hoạt động đào tạo Nhật Bản học bắt đầu từ năm 1993 trong chương trình cử nhân Đông Phương học. Năm 1996, Bộ môn Nhật Bản học được thành lập trong Khoa Đông Phương học, đặt nền móng cho quá trình phát triển ngành trong 30 năm qua.
Trong quá trình này, hợp tác quốc tế trở thành một phần quan trọng trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu. Từ năm 1999, ngành triển khai các dự án với sự hỗ trợ của Quỹ Quốc tế Toshiba, tập trung vào phát triển nguồn tư liệu, tổ chức hội thảo, diễn đàn dành cho nhà nghiên cứu trẻ, xuất bản và trao đổi học thuật.
Đặc biệt, từ năm 2006, Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản và Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam trở thành đối tác đồng hành lâu dài của ngành Nhật Bản học. Hai bên đã phối hợp tổ chức các hội thảo, chuỗi bài giảng chuyên đề, xuất bản sách song ngữ và hỗ trợ học viên, nghiên cứu sinh tham gia các chương trình học tập, nghiên cứu tại Nhật Bản.
Theo thông tin từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trong hơn 20 năm hợp tác, các chương trình do Japan Foundation hỗ trợ đã góp phần giúp ngành tổ chức hơn 10 bài giảng chuyên đề với sự tham gia của các nhà nghiên cứu Nhật Bản học trên thế giới, xuất bản 9 tập chuyên đề nghiên cứu Nhật Bản, tổ chức các hội thảo quốc tế và hỗ trợ học viên, nghiên cứu sinh học tập, khảo sát tại Nhật Bản.
Cùng với đó, mạng lưới hợp tác của ngành được mở rộng thông qua việc tham gia Hiệp hội Nghiên cứu Nhật Bản Đông Nam Á, hợp tác với Hiệp hội các cơ quan Nghiên cứu Nhân văn Nhật Bản (NIHU), Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản (Nichibunken) và các trường đại học, cơ sở nghiên cứu tại Nhật Bản. Từ năm 2023, ngành bắt đầu đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ Nhật Bản học.
Trong ba thập kỷ, các nhà nghiên cứu của ngành đã tham gia nhiều chương trình về lịch sử, văn hóa, xã hội, kinh tế, luật; công bố các công trình trên các tạp chí chuyên ngành và ấn phẩm học thuật tại Việt Nam, Nhật Bản và một số quốc gia khác. Ngành cũng phối hợp với Đại học Tokyo xuất bản tạp chí nghiên cứu Nhật Bản học trực tuyến “Kỷ yếu nghiên cứu Nhật Bản Hà Nội”.
Từ nền tảng 30 năm, hội thảo lần này đặt nghiên cứu Nhật Bản trong một không gian rộng hơn: Không chỉ nghiên cứu để hiểu Nhật Bản mà còn thông qua Nhật Bản để nhìn nhận những biến chuyển của châu Á và thế giới. Đây cũng là hướng để mạng lưới nghiên cứu Việt Nam - Nhật Bản tiếp tục mở rộng, đồng thời góp phần tăng cường đối thoại học thuật trong bối cảnh quan hệ hai nước bước vào những giai đoạn phát triển mới.
