Mở rộng cách tiếp cận sách giáo khoa cho học sinh

Cùng với giải pháp trước mắt, các địa phương rà soát lại nhu cầu thực tế, đưa ra phương án cung ứng và hỗ trợ học sinh còn thiếu sách.

Xoay xở để học sinh có sách học

Khoảng 95% sách giáo khoa (SGK) đã được chuẩn bị cho học sinh Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk), cơ bản đáp ứng nhu cầu dạy học. Số học sinh chưa đủ sách trong những ngày đầu năm học chủ yếu liên quan đến việc cấp phát chưa kịp thời.

Bà Đặng Thị Hải Yến, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết, trường vừa chờ bổ sung nguồn sách, vừa triển khai các phương án hỗ trợ. Học sinh được vận động chia sẻ bộ Kết nối tri thức với cuộc sống đã sử dụng trong năm học 2025-2026. Số sách này được tập trung về thư viện để cho những em chưa đủ sách mượn.

Một số đầu sách như Lịch sử và Địa lí lớp 4, 5; Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức lớp 1, 2, 3 còn thiếu. Giáo viên được yêu cầu linh hoạt trong tổ chức dạy học; khi cần có thể cho học sinh dùng chung sách, đồng thời chủ động chuẩn bị nội dung, tư liệu để bảo đảm yêu cầu bài học.

“Việc thiếu một số đầu sách trong thời gian đầu năm học vì thế không đồng nghĩa với hoạt động dạy học bị đình trệ. Với sự chủ động của nhà trường và giáo viên, cùng các phương án hỗ trợ, chia sẻ sách giáo khoa giữa học sinh, các tiết học vẫn được tổ chức theo kế hoạch, bảo đảm chất lượng giáo dục”, bà Đặng Thị Hải Yến cho hay.

Ở Trường THCS Phạm Văn Đồng (TP Huế), thầy Trần Công Nhật cho biết mức độ thiếu sách khác nhau giữa từng lớp, điểm trường. Một số phân hiệu từng có hai học sinh dùng chung một cuốn sách. Với môn Lịch sử, chẳng hạn, học sinh cần khai thác hình ảnh, bản đồ, lược đồ, tư liệu và hệ thống câu hỏi. Dùng chung sách khiến việc đọc, quan sát và khai thác thông tin kém thuận tiện hơn. Tuy nhiên, giáo viên có thể thay đổi cách tổ chức để bài học vẫn diễn ra theo yêu cầu chương trình.

Ban Giám hiệu nhà trường chỉ đạo rà soát tình hình SGK của từng lớp, học sinh. Học sinh chưa có sách giấy được hướng dẫn khai thác SGK điện tử; giáo viên trình chiếu những trang sách, hình ảnh, lược đồ cần thiết. Với lớp có nhiều học sinh thiếu sách, hoạt động nhóm được tổ chức để các em cùng đọc, trao đổi nội dung.

“Từ thực tế đứng lớp, tôi cho rằng giáo viên và nhà trường hoàn toàn có thể chủ động xoay xở để bài học không bị gián đoạn, hạn chế tối đa tác động của việc thiếu sách đến học sinh. Trong thời gian chờ sách được bổ sung, điều quan trọng là tiếp tục rà soát để hỗ trợ những học sinh chưa có sách, đồng thời linh hoạt trong tổ chức dạy học để không em nào bị bỏ lại phía sau”, thầy Nhật chia sẻ.

Một cách xử lý khác đang được triển khai ở Đà Nẵng là tận dụng nguồn sách tại thư viện và huy động sách từ cộng đồng. Theo thống kê của Trường THCS Nguyễn Chơn (phường Thanh Khê), học sinh không thiếu nguyên bộ nhưng còn thiếu khoảng 700 quyển sách lẻ, chủ yếu là Mỹ thuật và Giáo dục thể chất.

“Nhà trường tạm thời sử dụng nguồn sách tại thư viện cho học sinh mượn; tuyên truyền phụ huynh, học sinh sử dụng sách giáo khoa điện tử miễn phí. Thông qua các nhóm của giáo viên chủ nhiệm, nhà trường truyền tải kịp thời để phụ huynh yên tâm về việc bổ sung sách trong tháng 9. Trường cũng huy động được hơn 140 bộ sách cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, cơ bản đáp ứng nhu cầu đầu năm học”, Hiệu trưởng Phan Trần Duy Lam chia sẻ.

Từ đầu tháng 7, Sở GĐ&ĐT Đà Nẵng đã đề nghị các xã, phường, trường học rà soát và vận động nguồn lực để huy động SGK mới, cũ. Đến ngày 6/9, cấp tiểu học có 222.940 bộ, đạt 92,95%; cấp THCS có 175.741 bộ, đạt 90,44%. Tính đến ngày 8/9, số SGK còn thiếu trên toàn thành phố là 39.593 bộ, tương đương 7,26%.

Sở GDT&ĐT Đà Nẵng yêu cầu các trường học sử dụng hết nguồn sách tại thư viện, huy động sách cũ còn đảm bảo, điều chuyển sách giữa các thư viện; khẩn trương phân bổ sách huy động xã hội hóa và khai thác sách giáo khoa điện tử hỗ trợ dạy học. Sở yêu cầu các trường cập nhật số liệu sau một tuần đi vào dạy học, phối hợp chặt chẽ với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để bảo đảm 100% học sinh đủ sách sớm nhất.

Hỗ trợ có địa chỉ

Một trong những diễn biến đáng chú ý là cách TP Huế điều chỉnh phương án xử lý khi số học sinh chưa có đủ SGK bản in còn lớn sau khai giảng.

Theo thống kê của ngành Giáo dục TP Huế, ngay đầu năm học 2026-2027, khoảng 21% học sinh trên địa bàn chưa được trang bị đầy đủ bộ SGK bản in. Nhu cầu tìm mua sách tăng tại các nhà sách ở khu vực trung tâm, trong đó có những phụ huynh phải tìm nhiều điểm bán để bổ sung các đầu sách còn thiếu.

Thành phố đã rà soát lại thời điểm và phương thức đầu tư mua sắm SGK. Trên cơ sở bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh, đồng thời thực hiện tiết kiệm, tránh lãng phí ngân sách Nhà nước, Ban Thường vụ Thành ủy Huế chỉ đạo tạm dừng gói mua sắm SGK trị giá 12,3 tỷ đồng để chuyển sang cơ chế hỗ trợ linh hoạt.

Phương án mới đặt trọng tâm vào những học sinh thực sự cần hỗ trợ. TP Huế dự kiến sử dụng khoảng 5 tỷ đồng từ Quỹ Vì người nghèo và các nguồn vận động hợp pháp để mua SGK cấp phát miễn phí cho học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, có hoàn cảnh khó khăn và học sinh ở khu vực miền núi.

Khi Bộ GD&ĐT có thông tin chính thức về lộ trình sửa đổi chương trình và SGK, thành phố sẽ xác định lại nhu cầu để tính toán phương án bố trí nguồn lực ổn định, lâu dài.

Sau chỉ đạo này, việc cung ứng sách được đẩy nhanh theo hướng xác định chính xác số lượng còn thiếu và đưa sách đến đúng nơi cần. Căn cứ Thông báo số 467/TB-VPCP ngày 10/9/2026 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, ngành Giáo dục TP Huế làm việc với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đề nghị tập trung nguồn sách bán rộng rãi tại các đại lý, hiệu sách trên địa bàn.

Ngày 15/9, ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở GD&ĐT TP Huế ký Công văn số 5308/SGDĐT-VP yêu cầu các cơ sở giáo dục khẩn trương rà soát, tổng hợp và thông báo cho phụ huynh học sinh chưa mua đủ sách về địa chỉ, phương thức liên hệ mua.

Những trường ở xa trung tâm được yêu cầu chủ động tổng hợp nhu cầu, làm việc trực tiếp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để chuyển sách đến tận trường theo số lượng đăng ký.

Với học sinh thuộc diện được hỗ trợ sách miễn phí, các trường lập danh sách gửi Sở GD&ĐT và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trước 10h ngày 16/9 để cung ứng theo phương thức “cung ứng trước, thanh toán sau”.

Sở GD&ĐT TP Huế yêu cầu hiệu trưởng chịu trách nhiệm về tính chính xác của danh sách, tránh đăng ký thừa, thiếu hoặc sai đối tượng. Mốc hoàn thành cung ứng đủ SGK cho tất cả học sinh được ấn định trước 17h ngày 18/9

Trong thời gian chờ đủ sách bản in, các trường vẫn duy trì việc dạy học theo kế hoạch, không cắt xén nội dung hoặc thay đổi tổng thời lượng. Học sinh có thể dùng chung sách, mượn sách thư viện hoặc truy cập học liệu số, SGK điện tử miễn phí do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cung cấp.

Rà soát sát nhu cầu, mở thêm kênh học liệu

Không chỉ Huế, Phú Thọ cũng tổ chức lại việc rà soát nhu cầu theo hướng đi đến từng cơ sở giáo dục.

Sau khai giảng, Sở GD&ĐT Phú Thọ ban hành Công văn số 3887 ngày 8/9, yêu cầu các địa phương và trường học báo cáo nhanh tình hình cung ứng SGK. Công văn số 3955 tiếp tục yêu cầu cập nhật số liệu, điều chỉnh nhu cầu theo tình hình phát sinh. Đến ngày 15/9, Công văn số 4008 yêu cầu báo cáo chính xác theo biểu mẫu; trường còn học sinh không có SGK phải nêu cụ thể để Sở tổng hợp, báo cáo Bộ GD&ĐT.

Các trường được yêu cầu phối hợp với đơn vị phát hành có đủ tư cách pháp nhân để đăng ký bổ sung. Nguồn cung được tổ chức theo ba khu vực tương ứng với Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Đối với trường vừa sắp xếp, sáp nhập, việc ổn định quản lý, sử dụng SGK giữa trường chính và các phân hiệu được đặt ra nhằm hạn chế phát sinh thêm nhu cầu.

Theo Bộ GD&ĐT, đến 18 giờ ngày 14/9, các địa phương còn thiếu 3.916.370 bản SGK, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được yêu cầu điều chuyển sách giữa các địa bàn, tiếp tục in và cung ứng bổ sung theo nhu cầu thực tế, ưu tiên nơi còn thiếu.

Trong lúc chờ sách in, học liệu điện tử đang trở thành một kênh hỗ trợ. Phụ huynh tại Hà Nội có thể truy cập SGK điện tử miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 ở các môn trên miniApp “Trường học số quốc gia” của ứng dụng iHanoi.

Chị Lê Thị Dung, có con học lớp 10 ở phường Hà Đông, cho biết sau khi biết nguồn SGK điện tử miễn phí, chị sẽ tận dụng để tìm hiểu và theo dõi nội dung bài học của con.

TS Nguyễn Văn Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ năng sống Văn hóa Việt, cho rằng, bản điện tử SGK chính thống miễn phí giúp mở thêm một kênh tiếp cận học liệu trong những thời điểm cần thiết. Theo thông tin từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đến ngày 15/8, hơn 220 triệu bản SGK cùng 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo đã được cung ứng ra thị trường.

Dù vậy, sự chênh lệch về nhu cầu giữa từng địa bàn và từng đầu sách vẫn có thể dẫn đến tình trạng nơi còn tồn sách trong khi nơi khác khó tìm mua một vài cuốn.

Một số SGK cần cập nhật, điều chỉnh theo địa giới hành chính mới hoặc số liệu kinh tế - xã hội đã được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam công bố bản cập nhật dưới dạng PDF trên hệ thống trực tuyến để giáo viên, học sinh và cơ sở giáo dục tra cứu, sử dụng miễn phí.

Theo TS Nguyễn Văn Thanh, cần tính đến điều kiện tiếp cận của từng nhóm học sinh. Không phải gia đình nào cũng có máy tính, máy tính bảng hoặc Internet ổn định. Với học sinh nhỏ tuổi, thiết bị điện tử không nên trở thành phương thức học tập chủ đạo.

Những giải pháp đang được triển khai cho thấy bài toán trước mắt không chỉ nằm ở việc có đủ sách hay chưa, mà còn ở khả năng xác định đúng nơi thiếu, hỗ trợ đúng đối tượng và duy trì việc học trong thời gian chờ cung ứng. Về lâu dài, việc dự báo sát nhu cầu và bảo đảm nguồn SGK bản in đúng thời điểm vẫn là yêu cầu cần được đặt lên hàng đầu.