Theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ GD&ĐT, Giáo dục địa phương cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, thiết thực về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp...
Những tiết học kết nối quê hương
Triển khai Giáo dục địa phương theo Chương trình GDPT 2018, các trường học ở Nghệ An linh hoạt tổ chức hoạt động trải nghiệm, dự án học tập, kết nối liên trường.
Tại Trường THPT Lê Viết Thuật (phường Trường Vinh, Nghệ An), nội dung Giáo dục địa phương được triển khai thông qua nhiều hình thức, giúp học sinh tìm hiểu lịch sử, văn hóa, con người Nghệ An, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo.
Tiêu biểu là hội thi “Tôi yêu Nghệ An” do tổ Ngữ văn tổ chức, gồm ba phần: “Người Nghệ An” với hình thức chào hỏi, “Về Nghệ An” qua phần hỏi đáp và “Tôi yêu Nghệ An” với nội dung thuyết trình. Các phần thi tạo cơ hội để học sinh thể hiện hiểu biết về quê hương bằng những hình thức sinh động.
Cùng với đó, hoạt động triển lãm “Sắc màu Nghệ An” yêu cầu học sinh thể hiện kiến thức qua sản phẩm cụ thể, kết hợp thuyết minh và mã QR. Dự án “Em biết – Em hiểu – Em yêu Nghệ An quê em” có sự phối hợp của giáo viên các môn Sinh học, Hóa học và Ngoại ngữ. Học sinh tìm hiểu, viết, thuyết trình và xây dựng sản phẩm, truyền tải thông điệp về bảo vệ môi trường, lối sống xanh và tái chế rác thải.
Ông Đặng Văn Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật, cho biết nhà trường tổ chức dạy học Giáo dục địa phương thông qua hội thi, dự án theo chủ đề và lồng ghép trong hoạt động trải nghiệm.
Theo ông Hải, đây là nội dung bắt buộc trong Chương trình GDPT 2018 nhưng chưa có giáo viên chuyên trách. Vì vậy, nhà trường phân công giáo viên các bộ môn có chuyên môn gần hoặc liên quan phối hợp xây dựng chuyên đề, dự án và tổ chức dạy học. Cách làm này giúp tận dụng đội ngũ hiện có, đồng thời tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm cho học sinh.
Ở cấp tiểu học, Giáo dục địa phương được tích hợp trong các môn học và hoạt động giáo dục, trong đó có hoạt động trải nghiệm, thay vì tổ chức thành môn học độc lập có thời lượng riêng.
Tại Trường Tiểu học Thành Vinh 4 (phường Thành Vinh, Nghệ An) cô giáo Đoàn Thị Ánh Sương đã triển khai nhiều ý tưởng sáng tạo nhằm đưa nội dung giáo dục quê hương đến gần hơn với học sinh.
Chương trình “Dạy học kết nối liên trường – Hành trình khám phá quê hương” được tổ chức dành cho học sinh khối 4 của 6 trường tiểu học thuộc các phường Trường Vinh, Thành Vinh, Vinh Hưng, Vinh Phú, Vinh Lộc và Cửa Lò. Với hình thức tổ chức phong phú, nội dung gần gũi, chương trình tạo cơ hội để học sinh giao lưu, khám phá quê hương và thể hiện hiểu biết bằng sự tự tin, sáng tạo.
Thông qua các hoạt động, học sinh mở rộng hiểu biết về đô thị Vinh sau sáp nhập, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tinh thần hợp tác và bồi đắp tình yêu quê hương. Việc kết nối nhiều trường cũng mở rộng không gian học tập, giúp các em tiếp cận kiến thức địa phương từ những trải nghiệm thực tế.
Điều chỉnh để nâng cao hiệu quả
Tại Trường THCS Bạch Liêu (xã Yên Thành, Nghệ An) cô giáo Đinh Thị Thành, giáo viên Địa lý, được phân công giảng dạy Giáo dục địa phương lớp 8. Theo cô Thành, căn cứ khung chương trình và tài liệu do Sở GD&ĐT Nghệ An cung cấp, giáo viên phải chủ động xây dựng bài giảng, bảo đảm yêu cầu cần đạt về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất của từng chủ đề.
Ở cấp THCS và THPT, chương trình có thời lượng 35 tiết mỗi khối lớp trong một năm học. Tuy nhiên, nội dung trải rộng trên 6 phân môn, trong khi tài liệu được cung cấp dưới dạng PDF, chủ yếu mang tính khái quát, chưa cụ thể ở từng bài học. Giáo viên vì thế phải tự tìm kiếm, bổ sung tư liệu và thiết kế hoạt động phù hợp.
Cô Thành cho biết, dù thời lượng không nhiều, việc chuẩn bị bài vẫn tốn công sức, nhất là khi giáo viên vừa đảm nhiệm môn chuyên môn chính, vừa thực hiện các nhiệm vụ khác, trong đó có bồi dưỡng học sinh giỏi. Khó khăn càng lớn với những chủ đề nằm ngoài lĩnh vực được đào tạo.
Chẳng hạn, nội dung Giáo dục địa phương lớp 8 có 5 tiết về dân ca, dân vũ Nghệ An. Để tổ chức dạy học, cô Thành phải tự tìm hiểu, xây dựng giáo án, hướng dẫn học sinh khám phá các làn điệu dân ca, hình thức dân vũ, tổ chức thực hành hát múa và thi đua giữa các nhóm.
Dù gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị, cô Thành nhận thấy học sinh hào hứng với nội dung học tập này. Các em được tiếp cận những kiến thức gần gũi, tham gia xây dựng sản phẩm, thuyết trình và chủ động thể hiện hiểu biết. Việc đánh giá theo mức đạt hoặc chưa đạt cũng giúp giảm áp lực về điểm số.
Từ thực tế giảng dạy, cô Thành mong muốn chương trình được nghiên cứu theo hướng lồng ghép các chủ đề phù hợp vào những môn học hiện có. Theo cô, cách làm này vừa giảm áp lực cho giáo viên, vừa tạo điều kiện khai thác sâu hơn kiến thức địa phương trong những môn học có liên quan.
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018, Giáo dục địa phương là nội dung bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Trong đó, cấp THCS và THPT bố trí 35 tiết/khối lớp/năm học. Ở cấp tiểu học, nội dung giáo dục địa phương không có thời lượng riêng mà được tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục theo quy định của chương trình.
Để phù hợp với đặc điểm từng địa phương, việc biên soạn tài liệu Giáo dục địa phương được giao cho UBND các tỉnh, thành phố tổ chức thực hiện, thẩm định và trình Bộ GD&ĐT phê duyệt trước khi xuất bản, sử dụng trong các nhà trường.
Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Giáo dục Trung học, Sở GD&ĐT Nghệ An cho biết, nội dung Giáo dục địa phương cung cấp các vấn đề tiêu biểu về văn hóa, lịch sử truyền thống, địa lí, kinh tế, xã hội, hướng nghiệp, môi trường và các vấn đề khác của địa phương theo quy định của Chương trình giáo dục phổ thông. Qua đó, góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, nâng cao ý thức tìm hiểu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Tại Nghệ An, tài liệu Giáo dục địa phương được tổ chức biên soạn theo lộ trình quy định của Bộ GD&ĐT. Sở GDĐT đã hướng dẫn tổ chức dạy học các chủ đề theo các mạch nội dung, đa dạng hình thức tổ chức, phù hợp với chuyên môn đào tạo của giáo viên. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của chương trình, các nhà trường và giáo viên cần chủ động, linh hoạt trong quá trình triển khai, kết hợp tài liệu chính thức với việc khai thác các nguồn tư liệu, học liệu khác phù hợp với nội dung bài học và điều kiện thực tế.
Sau 5 năm thực hiện, bên cạnh những kết quả đạt được, Sở GD&ĐT Nghệ An cũng tiếp nhận nhiều ý kiến từ các nhà trường, đội ngũ giáo viên về khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức dạy học.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, giáo dục địa phương là nội dung mới trong chương trình GDPT 2018, được thực hiện bắt buộc. Nhưng thực tế hiện nay việc bố trí giáo viên giảng dạy nội dung giáo dục địa phương còn có những bất cập (do tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ ở 1 số môn), gây khó khăn cho các giáo viên không có chuyên môn gần với nội dung các chủ đề khi tổ chức dạy học. Nhiều địa phương vẫn chưa tháo gỡ được các vướng mắc trong công tác phát hành tài liệu. Những khó khăn này không riêng Nghệ An mà chung cho nhiều tỉnh thành. Điều này đã ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả, chất lượng khi triển khai thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các nhà trường.
Từ thực tế này, nhiều nhà trường và giáo viên cốt cán đề xuất nghiên cứu điều chỉnh cách tổ chức dạy học nội dung Giáo dục địa phương theo hướng tích hợp vào các môn học có liên quan đến các mạch kiến thức. Theo đó, thay vì tổ chức thành môn học độc lập, thì căn cứ vào mạch kiến thức và mức độ liên quan của các chủ đề gần với nội dung của môn học nào, thì tăng cường thời lượng, số tiết của môn học đó để giáo viên dạy học tích hợp, vận dụng. Khi tổ chức như vậy sẽ đáp ứng việc bổ trợ sâu sắc cho nội dung chương trình quốc gia.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp học sinh tiếp cận kiến thức địa phương một cách hệ thống, gắn với thực tiễn, đồng thời giảm áp lực cho giáo viên và nâng cao hiệu quả triển khai chương trình.
