Từ những yêu cầu trong công tác bảo trì, sửa chữa, nhóm cán bộ, kỹ sư Công ty Nhiệt điện Duyên Hải đã nghiên cứu, xây dựng phần mềm tính toán cân bằng động thiết bị quay tại hiện trường. Công cụ hỗ trợ xác định phương án hiệu chỉnh, lưu trữ dữ liệu và được sử dụng trong thực hành, đào tạo cán bộ kỹ thuật.
Giải bài toán từ thực tiễn sửa chữa
Trong quá trình vận hành, các thiết bị quay như quạt, bơm, động cơ có thể phát sinh rung động do nhiều nguyên nhân, trong đó có mất cân bằng động. Nếu không được xử lý phù hợp, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy và khả năng vận hành của thiết bị.
Cân bằng động tại hiện trường giúp xác định phương án hiệu chỉnh rotor mất cân bằng. Công việc đòi hỏi dữ liệu đo rung chính xác, phương pháp tính toán phù hợp và kinh nghiệm của người thực hiện.
Tại Công ty Nhiệt điện Duyên Hải, trước đây, một số bước tính toán phải thực hiện thủ công; dữ liệu chưa được tổng hợp, lưu trữ tập trung. Từ thực tế này, nhóm cán bộ, kỹ sư xây dựng phần mềm sử dụng trên máy tính Windows, hỗ trợ xử lý dữ liệu và tính toán phương án cân bằng ngay tại hiện trường.
Phần mềm hỗ trợ cân bằng động từ một đến bốn mặt phẳng, dựa trên phương pháp hệ số ảnh hưởng và dữ liệu biên độ, pha rung động thu thập từ thiết bị đo. Từ các thông số đầu vào, công cụ tính toán khối lượng và vị trí hiệu chỉnh để cán bộ kỹ thuật thực hiện cân bằng.
Các chức năng được phát triển theo nhu cầu công việc gồm tính toán khối lượng thử; chia hoặc gộp khối lượng hiệu chỉnh khi vị trí lắp đặt bị giới hạn; hiển thị kết quả trên biểu đồ cực; lưu lịch sử thực hiện và xuất báo cáo. Phần mềm còn tích hợp thư viện tham chiếu các tiêu chuẩn về chất lượng cân bằng và mức độ rung động, phục vụ tra cứu, đánh giá kết quả.
Trong quá trình hoàn thiện, nhóm tác giả đối chiếu kết quả tính toán với chương trình cân bằng động trên thiết bị Microlog của SKF. Việc kiểm tra các bài toán từ một đến bốn mặt phẳng giúp nhóm phát hiện những điểm cần điều chỉnh trước khi đưa phần mềm vào sử dụng.
Từ ngày 17/6/2025, phần mềm được ứng dụng tại Phân xưởng Sửa chữa Cơ nhiệt. Công cụ đã hỗ trợ cân bằng động một số thiết bị như quạt cấp khí FGD, quạt pha loãng, quạt làm mát ổ trục IDF, quạt làm kín Damper, quạt làm mát cảm biến giám sát ngọn lửa và quạt tăng áp.
Quy trình thực hiện bắt đầu từ đo rung tại hiện trường, nhập dữ liệu vào phần mềm, tính toán khối lượng và vị trí hiệu chỉnh, sau đó tiến hành hiệu chỉnh và kiểm tra lại thông số. Dữ liệu từng lần thực hiện được lưu trữ để tham khảo, đối chiếu trong các đợt bảo trì tiếp theo.
Ông Nguyễn Văn Út, Phó Giám đốc Công ty Nhiệt điện Duyên Hải, đồng thời là một trong các tác giả của giải pháp, cho biết ý tưởng xây dựng phần mềm xuất phát từ yêu cầu thực tế tại đơn vị.
“Nhóm tác giả mong muốn xây dựng một công cụ phù hợp với điều kiện làm việc thực tế, hỗ trợ cán bộ kỹ thuật trong tính toán cân bằng động và chủ động hơn trong quá trình xử lý thiết bị”, ông Út chia sẻ.
Theo ông Út, quá trình phát triển phần mềm cũng là quá trình nhóm nghiên cứu kiểm tra, đối chiếu và tiếp tục hoàn thiện giải pháp từ những yêu cầu phát sinh trong công việc.
Gắn sáng kiến với đào tạo cán bộ kỹ thuật
Bên cạnh phục vụ sửa chữa, phần mềm được sử dụng kết hợp với mô hình thiết bị quay tại Phòng đào tạo của Phân xưởng Sửa chữa Cơ nhiệt, giúp cán bộ kỹ thuật thực hành các bước xử lý mất cân bằng.
Trên mô hình, người học có thể thực hiện từ tạo trạng thái mất cân bằng, thu thập dữ liệu rung, tính toán bằng phần mềm đến xác định phương án hiệu chỉnh và kiểm tra kết quả. Nội dung đào tạo vì thế gắn trực tiếp với những tình huống kỹ thuật thường gặp trong công việc.
Việc kết hợp phần mềm, dữ liệu thực tế và mô hình thực hành tạo điều kiện chia sẻ kinh nghiệm trong đội ngũ, đồng thời làm cơ sở hoàn thiện tài liệu hướng dẫn, chuẩn hóa quy trình đào tạo nội bộ về cân bằng động.
Giải pháp “Phần mềm tính toán cân bằng động thiết bị quay tại hiện trường” được công nhận là sáng kiến cấp Tập đoàn Điện lực Việt Nam theo Quyết định số 998/QĐ-EVN ngày 27/8/2026.
Ngày 18/9/2026, Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả đối với chương trình máy tính của nhóm tác giả.
Từ kết quả ứng dụng, nhóm tiếp tục hoàn thiện phần mềm, bổ sung chức năng và nghiên cứu khả năng áp dụng tại các đơn vị có nhu cầu tương tự. Giải pháp cũng góp phần đưa những bài toán từ hiện trường vào hoạt động đào tạo, giúp cán bộ kỹ thuật rèn luyện kỹ năng và kế thừa kinh nghiệm sửa chữa thiết bị.
