Thực trạng thông tin lao động và nguy cơ hình thức hóa dữ liệu ở vùng lõi nghèo
Thực tế tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa của Lào Cai, lực lượng lao động phần lớn vẫn phụ thuộc vào canh tác nông nghiệp truyền thống hoặc dịch chuyển tự do. Nhiều lao động trẻ rời bản xuống phố làm thuê, qua biên giới làm việc thời vụ hoặc chuyển đến các khu công nghiệp phía Nam mà không khai báo đầy đủ.
Trước đây, việc quản lý nguồn nhân lực này chủ yếu dựa vào sổ tay ghi chép thủ công của trưởng thôn, bí thư chi bộ hoặc các đợt rà soát định kỳ bằng phiếu giấy của cán bộ cơ sở. Cách làm truyền thống này bộc lộ những hạn chế khi thông tin biến động lao động liên tục thay đổi, tạo ra độ trễ lớn, khiến các chính sách hỗ trợ dễ rơi vào tình trạng không sát với nhu cầu thực tế.
Dù quyết tâm chính trị cao, quá trình đưa dữ liệu lao động lên không gian số tại các bản làng vùng cao vẫn gặp không ít trở ngại, từ hạ tầng viễn thông còn nhiều vùng lõm sóng đến rào cản ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số. Áp lực tiến độ từ các chiến dịch của cấp trên đôi khi cũng khiến việc nhập liệu tại cơ sở diễn ra vội vã. Những thông tin như người lao động làm nghề gì, ở đâu, có nhu cầu học nghề gì có thể bị ghi chép qua loa hoặc áp đặt theo khuôn mẫu có sẵn để kịp thời hạn, khiến dữ liệu số trở thành những kho dữ liệu thiếu giá trị khai thác thực tế.
Hành động thực chất để biến dữ liệu thành sinh kế cho đồng bào
Để tránh tình trạng hình thức, tỉnh Lào Cai xác định rõ công tác quản lý dữ liệu không chỉ dừng ở việc lưu trữ thông tin trên máy tính mà phải phục vụ người dân, giúp người lao động tìm kiếm việc làm và nâng cao thu nhập.
Chuyển biến rõ nét nhất là phương thức “đi từng ngõ, gõ từng nhà” của các tổ công nghệ số cộng đồng và lực lượng Công an xã. Cán bộ trực tiếp giải thích bằng ngôn ngữ của đồng bào để người dân hiểu khi thông tin nghề nghiệp được cập nhật chính xác, cơ quan chức năng sẽ nắm bắt được nhu cầu thực tế, từ đó có hướng đầu tư phù hợp và hỗ trợ kết nối việc làm an toàn.
“Lúc đầu tôi không hiểu tại sao cán bộ lại đi thu thập thông tin nghề nghiệp của người dân. Nhưng sau khi được cán bộ Công an, cán bộ xã giải thích, tôi và gia đình đã thường xuyên cập nhật thông tin nghề nghiệp với địa phương”, anh Nguyễn Văn Sợi, trú tại thôn Đầu Nhuần, xã Tằng Loỏng, cho biết.
Tỉnh cũng đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa cơ sở dữ liệu dân cư với ngành lao động, bảo hiểm xã hội và các doanh nghiệp tuyển dụng nhằm hình thành một hệ sinh thái số thực chất. Người lao động tại các bản xa, thông qua ứng dụng công nghệ hoặc trung tâm dịch vụ việc làm trực tuyến tại xã, có thể tiếp cận thông tin tuyển dụng phù hợp với trình độ, tay nghề của mình.
Sự hỗ trợ từ mô hình “người bản số” tại các địa phương cũng góp phần giảm tình trạng thiếu thông tin, biến công nghệ thành công cụ giúp người dân chủ động theo dõi tình trạng việc làm và tìm kiếm cơ hội nâng cao thu nhập.
“Mỗi người bản số là cánh tay nối dài giúp đưa các chủ trương, chính sách về chuyển đổi số, dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử (VNeID), sử dụng điện thoại thông minh và an toàn thông tin đến người dân bằng ngôn ngữ, hình thức dễ hiểu nhất”, ông Nhâm Tiến Đức, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Si Ma Cai, chia sẻ.
Giải pháp củng cố và phát huy giá trị bền vững của cơ sở dữ liệu nhân lực
Để bảo đảm tính thực chất của công tác quản lý lao động bằng dữ liệu dân cư trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh Lào Cai đang tập trung đầu tư hoàn thiện hạ tầng số, khắc phục tình trạng lõm sóng viễn thông. Nguồn lực được ưu tiên cho đầu tư hạ tầng băng thông rộng, phủ sóng di động chất lượng cao đến các thôn, bản đặc biệt khó khăn, đồng thời trang bị phương tiện công nghệ theo hướng chuẩn hóa cho lực lượng chuyên trách ở cơ sở, nhằm bảo đảm dữ liệu luôn được cập nhật liên tục.
Song song với đầu tư hạ tầng, việc nâng cao năng lực số cho cán bộ thôn, bản và cải tiến các ứng dụng công nghệ theo hướng thân thiện, hỗ trợ đa ngôn ngữ như tiếng Mông, Dao, Tày sẽ giúp người dân dễ dàng tương tác với hệ thống.
Việc định kỳ phân tích dữ liệu dân cư để dự báo xu hướng dịch chuyển lao động cũng sẽ giúp chính quyền chủ động phối hợp với doanh nghiệp tổ chức các phiên giao dịch việc làm lưu động, hoạt động hướng nghiệp trực tiếp tại các cụm xã vùng cao.
Khi mỗi dòng dữ liệu của người dân nơi thôn, bản xa xôi được khai thác và sử dụng hiệu quả, đó cũng là lúc nền tảng an sinh xã hội được củng cố vững chắc, mở ra cơ hội phát triển bền vững cho địa phương.
