AI có thể giúp quá trình làm một bộ phim nhanh hơn, đẹp hơn và đảm nhiệm nhiều công đoạn. Nhưng khi công nghệ tiến xa, điều gì làm nên giá trị của một tác phẩm trong mắt khán giả?
Đạo diễn Lương Đình Dũng và Phạm Vĩnh Khương cùng trở lại với những yếu tố khó có thể giao cho máy: Câu chuyện, cảm xúc, trải nghiệm và dấu ấn riêng của người sáng tạo.
AI và cái lõi văn học phải 'một chín, một mười'
- Khi AI có thể tạo ra những hình ảnh ngày càng đẹp, điều gì quyết định giá trị của một bộ phim?
Đạo diễn Lương Đình Dũng: Một bộ phim AI tốt trước hết phải được làm nghiêm túc như một bộ phim thực sự, từ hình ảnh, câu chuyện đến âm thanh. Điểm khác biệt chỉ là quá trình xử lý được thực hiện bằng AI thay vì quay trực tiếp.
Tôi cho rằng công nghệ AI và cái lõi văn học, câu chuyện phải “một chín, một mười”. Hình ảnh đẹp phải bắt đầu từ câu chuyện, từ khả năng mô tả và hình dung. Nếu câu chuyện không đủ mạnh thì AI có thể tạo ra những hình ảnh rất đẹp nhưng chưa chắc tạo thành một bộ phim có giá trị.
AI mở ra khả năng rất lớn cho người làm phim. Những câu chuyện trước đây tôi nghĩ có thể phải mất 20 năm mới thực hiện được, nay có thể nghĩ đến việc làm trong 3 năm. Tôi nhìn AI như một công cụ giúp hiện thực hóa giấc mơ của nhà làm phim.
- Khi những công thức câu chuyện có thể được sản xuất hàng loạt, điều đó có thể tác động thế nào đến thị hiếu khán giả?
Đạo diễn Lương Đình Dũng: Tôi nghĩ là có thể. Những câu chuyện được sản xuất hàng loạt có khả năng tác động đến cách người ta cảm nhận về tình yêu, gia đình, thành công hay thất bại.
Phim ngắn có những mặt tích cực, giúp tiết kiệm nguồn lực và kể những câu chuyện nhỏ, sinh động. Nhưng nếu tất cả cùng đi theo những công thức giống nhau thì phim dễ trở nên đồng dạng và mất dần giá trị riêng. Điện ảnh không thể chỉ được nhìn bằng số lượng hay tốc độ sản xuất. Người làm phim vẫn phải tạo được sự khác biệt về chất lượng và phong cách.
- Người trẻ có thể tiếp cận và sử dụng AI để làm phim dễ dàng, nhưng điều gì họ không nên bỏ qua?
Đạo diễn Lương Đình Dũng: Tôi nghĩ “thầy nào trò đấy”. Không thể chỉ xem thật nhiều phim ngắn AI mà trở thành một người học điện ảnh hoàn chỉnh.
Có nhiều thông tin không có nghĩa là đã hiểu sâu. Người trẻ có thể dùng AI để làm phim, nhưng đừng nghĩ công cụ có thể thay thế việc học. Nếu muốn làm phim tốt thì phải học cách kể chuyện, học cách nhìn con người, học ngôn ngữ điện ảnh.
AI rất tích cực nếu được sử dụng đúng, bởi nó có thể giúp nhà làm phim thực hiện những điều trước đây rất khó. Nhưng AI phải phục vụ con người. Người làm phim vẫn phải là người có giấc mơ, có câu chuyện và có cách nhìn riêng. Không nên để công cụ kể thay mình.
AI nên là trợ lý, không phải ông chủ
- AI hiện có thể tham gia sâu đến đâu vào quy trình làm phim và điều đó đặt ra yêu cầu gì với người làm phim?
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương: AI hiện có thể tham gia rất sâu, từ phát triển kịch bản, storyboard, thiết kế nhân vật, tạo hình ảnh, chuyển hình ảnh thành video đến dựng và xử lý âm thanh.
Trước đây, để thực hiện một ý tưởng cần nhiều người, thiết bị và thời gian. Bây giờ một cá nhân có thể tự tổ chức một quy trình sản xuất tương đối hoàn chỉnh và tạo ra nhiều phương án hình ảnh để thử nghiệm.
Nhưng khả năng tạo ra nhiều phương án không đồng nghĩa tất cả đều có giá trị. Khi có quá nhiều lựa chọn, vai trò của người quyết định càng quan trọng.
- Vì sao một bộ phim AI có thể rất đẹp nhưng vẫn khiến người xem cảm thấy thiếu chiều sâu?
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương: Bởi AI không có trải nghiệm sống như con người. Nó không thực sự biết đau là gì, yêu là gì, ký ức là gì hay những va chạm trong đời sống diễn ra như thế nào.
Những biểu hiện rất nhỏ như một ánh mắt, một hơi thở, một sự nghẹn lại trong giọng nói có khi khó hơn rất nhiều so với việc tạo một khung hình hoành tráng.
AI có thể dự đoán và mô phỏng những mẫu hình cảm xúc dựa trên dữ liệu. Nó có thể tái tạo hình thức của cảm xúc, nhưng không có trải nghiệm về cảm xúc. Vì thế có những hình ảnh rất đẹp, hoàn chỉnh về kỹ thuật nhưng người xem vẫn cảm thấy thiếu chiều sâu.
- Khi AI có thể tạo và thử nghiệm hàng nghìn phương án, làm thế nào để không chạy theo những gì thuật toán cho là hiệu quả?
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương: AI có thể đưa cho bạn 1.000 phương án hình ảnh, nhưng người quyết định phương án nào đáng giữ lại vẫn phải là con người.
Nếu một công thức có nhiều lượt xem, người ta có thể phân tích, nhân bản và tiếp tục tạo ra những phiên bản tương tự. Khi đó, người làm phim rất dễ chạy theo những gì thuật toán cho là hiệu quả.
Tôi cho rằng AI nên là một trợ lý, không phải ông chủ. Người làm phim phải biết mình muốn gì trước khi yêu cầu máy tạo ra điều đó. Nếu không có tư duy nghệ thuật, không hiểu kịch bản, ánh sáng, ngôn ngữ hình ảnh và triết lý của một bộ phim, rất dễ biến AI thành một nhà máy sản xuất hình ảnh.
- Nếu một người trẻ muốn bắt đầu làm phim bằng AI, nên bắt đầu từ công nghệ hay tư duy làm phim?
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương: Hãy học tư duy làm phim trước khi học cách viết prompt.
Công nghệ thay đổi rất nhanh, nhưng tư duy về câu chuyện, ánh sáng, nhịp điệu, hình ảnh và cảm xúc không thể thay đổi chỉ bằng một bản cập nhật phần mềm.
AI có thể giúp bạn thực hiện một giấc mơ nhanh hơn, nhưng không thể quyết định giấc mơ ấy có đáng để thực hiện hay không.
Vì vậy, hãy học điện ảnh, học cách kể chuyện, học nghệ thuật và sau đó sử dụng AI để mở rộng khả năng của mình. Khi ấy, AI mới thực sự là công cụ phục vụ người làm phim, thay vì trở thành người quyết định bộ phim sẽ như thế nào.
Trước thực trạng phim ngắn AI tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội, giới chuyên gia cho rằng không phải mọi phim AI đều gây hại, nhưng việc xem liên tục những nội dung chỉ nhằm thỏa mãn tò mò có thể khiến khán giả luôn trong “bẫy thụ động”. Vì vậy, khán giả nên lựa chọn xem gì, làm chủ khả năng biết dừng lại, biết chọn lọc và đặt câu hỏi về những gì mình đang xem.
