Hướng tới mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới

Sự phát triển toàn diện của người học phải là trung tâm

Ngày 31/7, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề “Mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa của Việt Nam trong điều kiện mới” .

Tọa đàm quy tụ các chuyên gia, nhà quản lý và nhà khoa học nhằm trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh phát triển đất nước giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết, nhiệm vụ “Đề xuất mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới tại Việt Nam” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

Mục tiêu của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, trọng tâm là xây dựng và phát triển con người xã hội chủ nghĩa đã được khẳng định trong các văn bản của Đảng và Nhà nước.

Vấn đề đặt ra là, nếu hướng tới nền giáo dục xã hội chủ nghĩa và đào tạo con người xã hội chủ nghĩa, mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa cần được định hình và nhận diện như thế nào?

Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Lê Anh Vinh cho hay, nhóm thực hiện nhiệm vụ xác định, mô hình này không đơn thuần là tên gọi hay danh hiệu mới, cũng không phải việc bổ sung các hoạt động chính trị, ý thức hệ mang tính hình thức cho nhà trường. Cốt lõi là hiện thực hóa các giá trị của chủ nghĩa xã hội như: bình đẳng, tiến bộ, công bằng, nhân văn trong cấu trúc và cơ chế vận hành hằng ngày của nhà trường.

Theo đó, tính chất xã hội chủ nghĩa cần được thể hiện như một thuộc tính cấu tạo của nhà trường, từ sứ mệnh, tổ chức chương trình giáo dục, mối quan hệ giữa các chủ thể, cách thức đánh giá sự thành công đến hình thức sở hữu và quản trị nhà trường.

GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng, nghiên cứu và xây dựng mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới là yêu cầu cần thiết nhằm cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Mô hình cần được xây dựng trên cơ sở phát huy nội lực của ngành Giáo dục, hướng tới nâng cao chất lượng của toàn hệ thống, thay vì hình thành một mô hình tách biệt hoặc chỉ dành cho một số trường điển hình.

Theo đó, sự phát triển toàn diện của người học phải là trung tâm của mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, tăng cường dân chủ, trách nhiệm và sự tham gia của các chủ thể trong nhà trường.

Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá và tổ chức thí điểm

Để mô hình có cơ sở triển khai trong thực tiễn, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho rằng cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá và tổ chức thí điểm tại một số cơ sở giáo dục. Kết quả từ quá trình này sẽ góp phần hoàn thiện mô hình, tạo cơ sở để xem xét nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Theo hướng tiếp cận trên, việc xây dựng trường phổ thông xã hội chủ nghĩa không chỉ đặt ra yêu cầu về nhận diện mô hình mà còn hướng tới những thay đổi cụ thể trong cách nhà trường tổ chức, vận hành và thực hiện sứ mệnh giáo dục.

Qua đó, mô hình được kỳ vọng góp phần xây dựng nền giáo dục Việt Nam phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.

Trao đổi tại tọa đàm, ông Vũ Thanh Mai - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, nghiên cứu mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, vừa mang tính lý luận, vừa có giá trị thực tiễn trong xây dựng con người Việt Nam và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo ông Vũ Thanh Mai, mô hình cần được xây dựng trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, kế thừa những giá trị của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

Mô hình cũng cần làm rõ bản chất xã hội chủ nghĩa trong mục tiêu giáo dục, văn hóa nhà trường, phương thức quản trị và kết quả phát triển người học; xác định rõ hình mẫu học sinh, đổi mới hoạt động dạy học, phát huy vai trò của đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý.

“Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cần được coi là động lực phát triển, song phải gắn với công bằng, nhân văn, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau” - ông Vũ Thanh Mai gợi mở.

Cho rằng, cần tiếp tục tham khảo kinh nghiệm quốc tế, bổ sung cơ sở lý luận và gắn chặt với thực tiễn Việt Nam, GS.TSKH Trần Văn Nhung - nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT nêu quan điểm, mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa cần hướng tới xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc, nơi thầy và trò đều được phát triển toàn diện.

Còn PGS.TS Trần Quốc Toản - nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, mô hình này cần được xây dựng trên nền tảng hệ giá trị và phát triển con người, bảo đảm công bằng giữa các loại hình trường học, đồng thời kết hợp hài hòa các giá trị phổ quát với định hướng xã hội chủ nghĩa và thực tiễn Việt Nam.

Đồng quan điểm, GS.TS Phạm Hồng Tung - nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, mô hình cần xác định rõ phẩm chất của học sinh sau tốt nghiệp, lấy đổi mới sáng tạo và trường học hạnh phúc làm giá trị cốt lõi, đồng thời quan tâm đầy đủ đến cơ chế, chính sách và nguồn lực để bảo đảm triển khai hiệu quả.

Từ thực tiễn giáo dục địa phương, ông Đặng Xuân Phong - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hưng Yên nêu ý kiến, mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa cần bám sát nền giáo dục quốc dân, không phải là một mô hình tách biệt hay chỉ dành cho học sinh tinh hoa. Trường học phải hiện đại, giàu bản sắc, tôn trọng sự khác biệt của người học và có khả năng nhân rộng trong thực tiễn.

Cần xác định rõ mục tiêu, lộ trình và tính hệ thống của mô hình trường phổ thông xã hội chủ nghĩa là ý kiến của ông Trần Văn Đạt - Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên (Bộ GD&ĐT). Theo ông, việc xây dựng mô hình phải gắn với các tiêu chí cụ thể về chương trình giáo dục, đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất, môi trường học tập an toàn và được triển khai theo lộ trình thí điểm trước khi nhân rộng.