Sản phẩm không chỉ đáp ứng tiêu chí thân thiện với môi trường, mà còn giàu tính thẩm mỹ, mở ra hướng đi mới cho kinh tế tuần hoàn và giáo dục STEAM.
Ý tưởng từ bài toán môi trường địa phương
Cà Mau là thủ phủ nuôi trồng và chế biến thủy sản của cả nước, đặc biệt là con tôm. Tuy nhiên, mỗi năm ngành này thải ra một lượng lớn vỏ tôm chưa được tận dụng triệt để, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, thị trường hiện nay lại thiếu vắng các dòng bột màu vẽ tranh có nguồn gốc tự nhiên, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ em.
Xuất phát từ thực tế này, hai học sinh lớp 12C5 Trường THPT Tắc Vân (Phường Hòa Thành) là Dương Thiện Tính và Hứa Yến Vy, dưới sự hướng dẫn của cô Nguyễn Mỹ Xuyên, đã thực hiện dự án “Bột tranh vỏ tôm - Hành trình mĩ thuật”.
Để biến vỏ tôm thô thành bột màu đạt chuẩn mỹ thuật, nhóm nghiên cứu phải trải qua nhiều công đoạn khắt khe: thu gom, làm sạch, xử lý vỏ tôm, khử protein, khử khoáng, thu hồi chitosan, xay nhuyễn, nhuộm màu, hong khô và đóng gói bảo quản.
Chia sẻ về quá trình thực nghiệm, em Dương Thiện Tính cho biết khó khăn lớn nhất là khâu phơi sấy do phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Tuy nhiên, sau khi xử lý đạt chuẩn và nghiền mịn, bột vỏ tôm nguyên bản có màu trắng sữa, tơi xốp, hoàn toàn không mùi và dễ dàng làm nền phối trộn.
Để đảm bảo an toàn sức khỏe cho người dùng, nhóm sử dụng hoàn toàn chất tạo màu cô đặc từ tự nhiên như: lá dứa, lá bồ ngót, hoa đậu biếc, củ dền và bột nghệ. Thành phẩm cuối cùng tạo ra 6 gam màu cơ bản (trắng, đỏ, xanh lá, hồng, cam, tím) với nhiều mức độ mịn khác nhau, phục vụ đa dạng nhu cầu sử dụng.
Đánh giá về tính sáng tạo của học trò, cô Nguyễn Mỹ Xuyên nhận định: "Trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn hạn chế, các em đã nỗ lực tìm ra phương pháp kết hợp xử lý hóa học với nước hèm rượu dân gian. Cách làm này vừa giúp giảm thiểu hóa chất độc hại, vừa khử triệt để mùi tanh đặc trưng của vỏ tôm, từ đó hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn: Phụ phẩm - Vật liệu sinh học - Vật liệu mỹ thuật - Sản phẩm sáng tạo".
“Dự án cũng đã tạo ra môi trường học tập sinh động cho học sinh, kết hợp kiến thức Hóa học - Môi trường - Mĩ thuật – giáo dục STEAM vào giải quyết một vấn đề thực tiễn; đồng thời rèn luyện tư duy nghiên cứu khoa học, kỹ năng thực hành, khả năng sáng tạo và năng lực thẩm mĩ cho các em”, cô Xuyên nói
Hiệu quả thẩm mỹ và tiềm năng kinh tế cao
Trung bình từ 1 kg vỏ tôm nguyên liệu ban đầu, nhóm thu về khoảng 100 gam bột tranh thành phẩm. Qua thử nghiệm thực tế trên dòng tranh cát thiếu nhi và tranh mỹ thuật chuyên nghiệp, sản phẩm ghi nhận những thông số ấn tượng: Độ bám dính: Đạt 92% – 97%. Độ mịn: Đạt 95% – 97%, không vón cục khi bảo quản nơi khô ráo. Độ tươi màu: Đạt 90% – 96%, dễ dàng tạo hiệu ứng nổi, nhám hoặc phủ mịn trên bề mặt tranh. Độ an toàn: Đạt 100%, không gây kích ứng da hay có mùi khó chịu trong suốt quá trình sử dụng.
Theo tính toán của nhóm tác giả, mỗi bức tranh nghệ thuật hoàn thiện từ vật liệu này có thể mang lại lợi nhuận dự kiến từ 700.000 đồng đến 1,3 triệu đồng, đủ sức cạnh tranh trực tiếp với các loại cát màu nhập khẩu.
“Nhóm chúng em kỳ vọng dự án sẽ sớm kết nối được với các nhà đầu tư để mở rộng quy mô sản xuất, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương từ nguồn phụ phẩm bỏ đi, vừa lan tỏa thông điệp sống xanh: Biến phụ phẩm thành tài nguyên – biến tài nguyên thành sản phẩm sáng tạo có giá trị", em Hứa Yến Vy, thành viên nhóm chia sẻ.
Với tính ứng dụng thực tiễn cao cùng giá trị giáo dục và bảo vệ môi trường rõ nét, dự án “Bột tranh vỏ tôm – Hành trình mĩ thuật” đã xuất sắc giành giải Ba Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh, giải Nhất Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh và vinh dự được chọn tham dự vòng chung kết toàn quốc năm 2026.
