Trước tiên là học làm người
Trong trường học Nhật Bản, học sinh không phải tham gia bất cứ kì thi nào cho tới khi lên lớp 4 (10 tuổi) mà chỉ làm các bài kiểm tra nhỏ. Mục tiêu trong 3 năm học đầu không chỉ là tiếp thu kiến thức mà còn là xây dựng nhân cách.
Trẻ được dạy tôn trọng người khác và yêu động vật, thiên nhiên. Trẻ cũng được học thế nào là rộng lượng, cảm thông. Bên cạnh đó là những phẩm chất như tự chủ, công bằng…
Khai giảng vào mùng 1 tháng Tư
Trong khi hầu hết các trường phổ thông và đại học trên thế giới bắt đầu năm học vào tháng 9 hoặc tháng 10 thì ở Nhật Bản là tháng 4. Ngày đầu năm học thường trùng hợp với một trong những hiện tượng thiên nhiên đẹp nhất - thời điểm hoa anh đào nở - và vì thế mang lại rất nhiều cảm xúc.
Năm học được chia thành 3 học kì: 1/4 - 20/7, 1/9 - 26/12 và 7/1 - 25/3. Học sinh Nhật thường có 6 tuần nghỉ hè, cùng với 2 kì nghỉ đông và xuân dài 2 tuần/1 kì.
Học sinh tự dọn sạch trường lớp
Trong trường học Nhật, học sinh phải tự làm vệ sinh lớp học, nhà ăn và thậm chí là cả nhà vệ sinh. Khi dọn dẹp, học sinh chia thành các nhóm nhỏ và được phân nhiệm vụ luân phiên trong cả năm.
Hệ thống giáo dục Nhật tin rằng yêu cầu học sinh tự dọn dẹp vệ sinh có ý nghĩa dạy chúng làm việc theo nhóm và giúp đỡ nhau. Bên cạnh đó việc xắn tay vào quét nhà, lau nhà giúp trẻ tôn trọng thành quả lao động của mình và của người khác.
Bữa ăn trường học được tiêu chuẩn hóa
Bữa ăn được phục vụ tại trường tiểu học và THCS tuân thủ theo tiêu chuẩn bảo đảm cân bằng và đủ dinh dưỡng. Tiêu chuẩn này không chỉ do các đầu bếp có bằng cấp xây dựng mà có cả chuyên gia y tế tham gia. Toàn bộ học sinh dùng bữa trưa tại lớp học cùng với giáo viên - điều này giúp tạo nên quan hệ gần gũi giáo viên - học sinh.
Phổ biến trung tâm dạy thêm
Để vào được những trường THPT tốt, hầu hết học sinh Nhật theo học tại các trung tâm dạy thêm tư nhân sau giờ học chính khóa. Những lớp học này được tổ chức vào buổi tối. Hình ảnh những em nhỏ trở về nhà lúc tối muộn phổ biến tại Nhật.
Học thư pháp và thi ca
Thư pháp Nhật, hay Shodo, gồm nhúng bút tre vào mực và viết chữ tượng hình trên giấy gạo. Đối với người Nhật, Shodo là một nghệ thuật nổi tiếng không kém tranh truyền thống.
Còn Haiku, là một hình thức thơ sử dụng biểu đạt đơn giản để chuyển tải cảm xúc sâu sắc tới người đọc. Cả 2 môn học trên dạy trẻ tôn trọng văn hóa và truyền thống nhiều thế kỉ.
Gần như toàn bộ học sinh phải mặc đồng phục
Hầu hết các trường trung học yêu cầu học sinh mặc đồng phục. Ngoài một vài trường có mẫu riêng, đồng phục học đường truyền thống của Nhật là kiểu quân phục cho nam và thuỷ thủ cho nữ.
Chính sách đồng phục nhằm xóa bỏ rào cản xã hội giữa học sinh giàu - nghèo. Bên cạnh đó, mặc đồng phục khuyến khích ý thức cộng đồng trong trẻ em.
Tỉ lệ đến trường đạt 99,99%
Thường thì học sinh Nhật không bỏ tiết và cũng không đi học muộn. Có khoảng 91% học sinh Nhật trả lời rằng không bao giờ, hoặc chỉ một số tiết, không để ý đến lời giảng của giáo viên. Khó có quốc gia nào đạt được con số thống kê này.
