Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi đã dẫn đầu một nhóm thanh tra cấp cao đến một địa điểm chưa từng được tiết lộ trước đây, mà Syria chỉ tiết lộ cho cơ quan này vào tháng 7/2026.
Tại đó, các thanh tra viên đã tìm thấy 73 tấn kim loại uranium tự nhiên, chưa được làm giàu, bao gồm 55 tấn ở dạng thanh nhiên liệu bọc.
"Tất cả vật liệu hạt nhân này hiện đang nằm dưới sự kiểm soát và giám sát của cơ quan chức năng", báo cáo cho biết.
Báo cáo không nêu rõ địa điểm cụ thể, nhưng có thể đó là một cơ sở được Axios đưa tin hồi tháng trước, được biết đến với tên gọi “Địa điểm 99”.
Theo báo cáo trước đó, địa điểm này ban đầu được phát triển như một phần của chương trình hạt nhân bí mật của chính quyền cựu Tổng thống Bashar al-Assad, và lưu trữ vật liệu hạt nhân liên quan đến dự án lò phản ứng tại al-Kibar - cơ sở Israel đã ném bom vào năm 2007.
Hãng Axios đưa tin, với sự trung gian hòa giải của Mỹ, một thỏa thuận đã đạt được để di dời vật liệu hạt nhân khỏi địa điểm này, trong bối cảnh Israel lo ngại về việc Syria tiếp tục nắm giữ chúng.
Nhưng vài ngày sau, Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani tuyên bố, vật liệu này sẽ vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Syria vì “mục đích hòa bình”.
Một quan chức Mỹ đã nói với Axios hồi tháng trước, vật liệu tại địa điểm này bao gồm "yellowcake", một loại bột uranium có thể được xử lý và làm giàu sau này như một phần của chu trình nhiên liệu hạt nhân.
Mặc dù vật liệu này không thể được sử dụng trực tiếp để chế tạo vũ khí hạt nhân, nhưng nó có thể được dùng để chế tạo "bom bẩn" - một thiết bị nổ thông thường phát tán vật liệu phóng xạ để gây ô nhiễm khu vực, thay vì tạo ra vụ nổ hạt nhân.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã ném bom các lối vào khu vực này, ngay sau khi chính quyền al-Assad sụp đổ vào cuối năm 2024, để ngăn chặn việc tiếp cận.
Một quan chức Israel đã nói rõ với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, họ sẽ không đồng ý cho phép vật liệu hạt nhân vẫn còn ở khu vực này.
Trong báo cáo mới nhất của IAEA, cơ quan này cho biết, họ đã kết thúc cuộc điều tra về chương trình hạt nhân hoạt động trong thời kỳ Assad, xác nhận điều đã được nghi ngờ từ lâu: Cơ sở al-Kibar bị Israel tấn công năm 2007 là một lò phản ứng hạt nhân.
Phát hiện này đã được xác minh trong chuyến thăm ngày 28/8, của một nhóm IAEA đến địa điểm này, nơi mà chế độ Assad đã cố tình phá hủy sau cuộc tấn công của Israel.
Báo cáo cho biết, các thanh tra viên xem xét tiến độ khai quật tại địa điểm này đã phát hiện ra "cơ sở hạ tầng làm mát phù hợp với một lò phản ứng hạt nhân".
IAEA đánh giá cao chính phủ Tổng thống Ahmed al-Sharaa về “sự minh bạch và hợp tác”, đồng thời cho rằng chính phủ đã giúp cơ quan này làm rõ các hoạt động trong quá khứ, và xác định các vật liệu hạt nhân còn sót lại trong nước.
Theo các đánh giá tình báo lâu năm và quan sát của chính IAEA về cơ sở hạ tầng làm mát của nhà máy, lò phản ứng al-Kibar là một cơ sở làm mát bằng khí, điều tiết bằng than chì, được mô phỏng sát sao theo lò phản ứng Yongbyon của Triều Tiên, và được xây dựng với sự hỗ trợ kỹ thuật của Triều Tiên.
Được thiết kế để sản xuất plutonium chứ không phải để tạo ra điện, lò phản ứng này không có tuabin hay thiết bị máy phát điện; nó được xây dựng để thải nhiệt thải ra sông Euphrates, thông qua một hệ thống trao đổi nhiệt.
Mặc dù vẫn chưa rõ liệu Syria có từng tìm kiếm vũ khí hạt nhân hay không, chính phủ mới đang sử dụng vấn đề này để củng cố tính hợp pháp của mình.
Bằng cách hợp tác đầy đủ với IAEA và có thể từ bỏ các tài sản quốc gia, Syria chủ yếu tìm cách xoa dịu cả Mỹ và Israel.
