Gỡ nút thắt gửi trẻ mầm non tại các khu công nghiệp

Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển các khu công nghiệp diễn ra mạnh mẽ, lực lượng lao động, đặc biệt là lao động nữ tập trung ngày càng đông tại các đô thị lớn, kéo theo nhu cầu cấp thiết về dịch vụ chăm sóc, giáo dục mầm non.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận các dịch vụ này vẫn còn nhiều rào cản về chi phí, chất lượng và tính linh hoạt, đặt ra yêu cầu đổi mới chính sách và tổ chức hệ thống giáo dục mầm non.

Tại hội thảo “Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” diễn ra sáng 3/4, các nhà quản lý, chuyên gia trong và ngoài nước cùng chia sẻ góc nhìn, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em, đặc biệt tại các đô thị và khu công nghiệp.

Hội thảo được tổ chức bởi Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ GD&ĐT và Ngân hàng Thế giới.

Giáo dục mầm non: cơ hội sớm, đầu tư dài hạn

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh, giáo dục mầm non không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục, mà còn bao gồm cả chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ em.

Theo GS.TS Lê Anh Vinh , những năm tháng đầu đời là giai đoạn phát triển nhanh nhất về tư duy, kỹ năng và các năng lực nền tảng.

Những trải nghiệm của trẻ trong giai đoạn này sẽ theo suốt cả cuộc đời, ảnh hưởng đến kết quả học tập, khả năng học tập suốt đời và thậm chí cả năng suất lao động khi trưởng thành.

"Giáo dục mầm non cần được nhìn nhận là cơ hội sớm, đầu tư sớm, không chỉ cho cá nhân mà cho cả sự phát triển của quốc gia", ông Vinh khẳng định.

Từ góc độ chính sách, Việt Nam đã có những cam kết mạnh mẽ, trong đó có việc mở rộng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 tuổi.

Đáng chú ý, chương trình giáo dục mầm non mới ban hành tháng 2/2026 được thí điểm từ năm học 2026 - 2027 với nhiều điểm đổi mới như chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực, tăng quyền chủ động cho địa phương và thúc đẩy sự kết nối giữa nhà trường - gia đình - xã hội.

Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh một điểm mới mang tính nền tảng của chương trình giáo dục mầm non, đó là tiếp cận theo quyền của trẻ em.

Theo đó, quyền của trẻ không phải là những gì chúng ta trao cho, mà là những gì không ai được phép lấy đi. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, trẻ em đều phải được bảo đảm quyền được học tập, chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ.

Từ cách tiếp cận này, ông cho rằng việc chỉ “cố gắng làm tốt trong điều kiện khó khăn” là chưa đủ.

Thay vào đó, cần bảo đảm các quyền cơ bản cho mọi trẻ em, không có ngoại lệ, nhất là trong bối cảnh nhiều trẻ em tại các khu công nghiệp, khu chế xuất vẫn còn hạn chế trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc, giáo dục.

Ở góc độ địa phương, bà Lê Thụy Mỵ Châu - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM cho biết, thành phố hiện có hơn 1.800 cơ sở mầm non, chăm sóc trên 520.000 trẻ, quy mô lớn nhất cả nước. Đây vừa là lợi thế, vừa là áp lực lớn, nhất là tại các khu vực tập trung đông công nhân và lao động nhập cư.

Để đáp ứng nhu cầu này, TPHCM đã triển khai chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non giai đoạn 2026 - 2030 với ba định hướng chính: mở rộng cơ hội đến trường, nâng cao chất lượng đội ngũ gắn với chuyển đổi số và phát triển mạng lưới linh hoạt, đa dạng loại hình.

Thành phố cũng chủ động xây dựng nhiều mô hình mới như giữ trẻ ngoài giờ phù hợp ca làm việc, cơ sở mầm non trong khu lưu trú công nhân, trường do doanh nghiệp đầu tư và mở rộng chăm sóc trẻ từ 6 - 18 tháng tuổi.

Bà Châu cho biết, TPHCM xác định phát triển giáo dục mầm non không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn là chiến lược an sinh xã hội lâu dài.

Các mô hình triển khai thực tế được kỳ vọng góp phần đáp ứng nhu cầu gửi trẻ và ổn định lực lượng lao động đô thị.

Gỡ nút thắt từ chính sách và hệ thống

Bà Helle Buchhave - Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới chỉ ra rằng, dịch vụ chăm sóc trẻ em là điều kiện tiên quyết để duy trì lực lượng lao động nữ - vốn chiếm tỷ lệ lớn trong các khu công nghiệp.

Theo báo cáo, Việt Nam hiện có khoảng 4,8 triệu lao động nữ trong lĩnh vực sản xuất tại các khu công nghiệp.

Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ do chi phí cao, thiếu chỗ cho trẻ dưới 3 tuổi, thời gian hoạt động không phù hợp với ca làm việc và những lo ngại về chất lượng, an toàn.

Đáng chú ý, chi phí gửi trẻ trung bình khoảng 2,5 triệu đồng/tháng, tương đương tới 28% thu nhập của các hộ nghèo, trong khi mức trợ cấp hiện nay còn thấp và chưa tiếp cận được đúng nhóm cần hỗ trợ.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới đề xuất ba trụ cột chính: tăng nguồn cung dịch vụ với chi phí hợp lý; nâng cao chất lượng, đội ngũ và quản trị; đồng thời điều chỉnh thị trường lao động theo hướng thân thiện với gia đình, như linh hoạt thời gian làm việc và mở rộng chính sách nghỉ chăm con.

Bên cạnh đó, việc cải thiện điều kiện làm việc, tiền lương cho giáo viên mầm non, tăng cường đào tạo và đưa các nhóm giữ trẻ tự phát vào khuôn khổ quản lý cũng là những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng và an toàn cho trẻ.

Từ góc độ quản lý ngành, bà Hoàng Thị Dinh - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh sự cần thiết của việc triển khai đồng bộ chương trình quốc gia, đặc biệt tại các địa phương có khu công nghiệp lớn.

Bà cho rằng cần tăng cường phân cấp, trao quyền cho địa phương trong việc tham mưu và triển khai giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Đồng thời, các địa phương cần chú trọng mở rộng quy mô, tăng tỷ lệ trẻ đến trường, nhất là nhóm trẻ nhà trẻ, vốn còn nhiều hạn chế so với bậc mẫu giáo.

"Hiện vẫn tồn tại khoảng cách về chất lượng giữa nhà trẻ và mẫu giáo. Do đó, việc nâng cao năng lực chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ nhỏ là nhiệm vụ cần được ưu tiên", bà Dinh lưu ý.

Bà cũng kỳ vọng các địa phương sẽ chia sẻ kinh nghiệm, mô hình hiệu quả để cùng hoàn thiện chính sách và nâng cao chất lượng toàn hệ thống.