Giáo dục y đức gắn với văn hóa số

Bài học về y đức và văn hóa ứng xử

Những ngày gần đây, một số vụ việc sinh viên ngành Y có phát ngôn phản cảm trên mạng xã hội đã thu hút sự quan tâm của dư luận, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường giáo dục y đức, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người học ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường.

Là sinh viên ngành Điều dưỡng, Trường Cao đẳng Y Dược Hà Nội, Vy Văn Thuấn cho rằng việc hai sinh viên ngành Y quay video và có những phát ngôn trên mạng xã hội là không phù hợp với chuẩn mực của người học trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Ngành Y có những đặc thù rất riêng. Người học và người hành nghề phải hiểu rõ áp lực, nỗi lo lắng, thậm chí sự sợ hãi của người bệnh và người nhà khi đến bệnh viện. Vì vậy, thay vì những lời nói hay hành động dễ gây tổn thương, sinh viên cần biết cảm thông, chia sẻ và trở thành chỗ dựa tinh thần để người bệnh có thêm niềm tin trong quá trình điều trị.

Theo nam sinh, ngay từ khi còn học tại trường, sinh viên đã được giáo dục về y đức, kỹ năng giao tiếp và ứng xử với người bệnh. Trong quá trình thực tập tại bệnh viện, sinh viên được luân phiên qua nhiều khoa, phòng khác nhau để vừa rèn luyện chuyên môn, vừa học cách thấu hiểu tâm lý của từng nhóm bệnh nhân trong các hoàn cảnh khác nhau.

"Đặc biệt, với những bệnh nhân mắc bệnh nặng hoặc bệnh nan y, nhiều khi một lời động viên, sự lắng nghe hay thái độ tận tâm của nhân viên y tế cũng có thể trở thành động lực giúp họ vững vàng hơn để tiếp tục điều trị. Đó là điều mà chúng em luôn được các thầy cô và bệnh viện nhắc nhở trong suốt quá trình học tập và thực hành", Thuấn nói.

Đứng trên góc độ là một sinh viên ngành Y, nam sinh này cho rằng phát ngôn của hai sinh viên trong đoạn video là chưa phù hợp, thể hiện nhận thức còn thiếu chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp cũng như những giá trị cốt lõi của ngành Y.

Đây là bài học để mỗi sinh viên ngành Y ý thức hơn về trách nhiệm trong lời nói, hành vi, kể cả trên mạng xã hội, bởi người làm nghề y không chỉ được đánh giá qua năng lực chuyên môn mà còn ở y đức, sự nhân văn và tinh thần tôn trọng người bệnh.

Tích hợp giáo dục y đức trong toàn bộ quá trình đào tạo

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời trong học tập, giao tiếp và phát triển nghề nghiệp của sinh viên. Đối với sinh viên khối ngành sức khỏe, bên cạnh kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành, y đức, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa ứng xử trên không gian mạng cần được xem là năng lực nghề nghiệp cốt lõi.

Người làm trong lĩnh vực y tế là đối tượng được xã hội đặt niềm tin rất lớn. Mỗi phát ngôn, hình ảnh hay nội dung được đăng tải trên mạng xã hội không chỉ phản ánh nhận thức của cá nhân mà còn có thể tác động đến uy tín của cơ sở đào tạo, cơ sở khám chữa bệnh và niềm tin của người dân đối với ngành. Vì vậy, việc giáo dục trách nhiệm số cần được triển khai song song với giáo dục chuyên môn và y đức ngay từ khi sinh viên còn ngồi trên giảng đường.

Liên quan đến những vụ việc gần đây, ông Lực cho rằng cần tiếp cận trên tinh thần tôn trọng thông tin chính thức của các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền, tránh suy diễn hoặc quy kết khi chưa có kết luận. Quan trọng hơn, đây cần được xem là những tình huống để các cơ sở đào tạo nhìn nhận lại công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng truyền thông cá nhân và văn hóa ứng xử trên môi trường số.

Ở góc độ pháp lý, ông Lực dẫn quy định của Luật An ninh mạng năm 2018, theo đó tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng phải tuân thủ pháp luật; không đăng tải thông tin sai sự thật; không xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của tổ chức, cá nhân; không gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.

Bên cạnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội cũng khuyến khích người sử dụng kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, có trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải và xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh. Đối với sinh viên ngành sức khỏe, yêu cầu này càng trở nên nghiêm ngặt hơn bởi trong tương lai các em sẽ tiếp cận hồ sơ bệnh án, dữ liệu cá nhân và những thông tin thuộc phạm vi bí mật nghề nghiệp.

Theo ông Nguyễn Thế Lực, tại Trường Cao đẳng Dược Hà Nội, giáo dục y đức không được xem là một học phần riêng lẻ mà được tích hợp xuyên suốt trong toàn bộ quá trình đào tạo.

Nhà trường lồng ghép nội dung đạo đức nghề nghiệp, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và văn hóa ứng xử trên không gian mạng vào các học phần chính trị, pháp luật, kỹ năng mềm và môn chuyên ngành. Sinh viên được phân tích các tình huống thực tế liên quan đến ứng xử nghề nghiệp, bảo mật thông tin người bệnh, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm cũng như các hệ quả pháp lý nếu vi phạm.

Song song với đó, nhà trường tăng cường giáo dục trải nghiệm thông qua hoạt động tình nguyện, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các hội nghị hội thảo về thực tế nghề nghiệp giúp sinh viên được tiếp xúc trực tiếp, được tham gia chương trình đối thoại với chuyên gia, bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ có nhiều năm kinh nghiệm. Qua những trải nghiệm thực tiễn, sinh viên hiểu rằng y đức không chỉ thể hiện trong chuyên môn mà còn ở từng lời nói, hành vi và cách ứng xử với người bệnh, đồng nghiệp cũng như cộng đồng trên môi trường trực tuyến.

Nhà trường cũng xây dựng văn hóa số thông qua việc thành lập Câu lạc bộ Đại sứ số học đường; khuyến khích sinh viên sử dụng mạng xã hội như công cụ học tập, chia sẻ tri thức và lan tỏa những giá trị tích cực; đồng thời ban hành các quy định nội bộ về chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng đối với người học. Cùng với đó là cơ chế tư vấn tâm lý, hỗ trợ truyền thông và hướng dẫn kỹ năng số để sinh viên biết kiểm soát cảm xúc, nhận diện rủi ro truyền thông và ứng xử phù hợp trước những áp lực của môi trường mạng.