Giáo dục năng lượng sạch: Gắn kiến thức với thực tiễn

Từ nhận thức đến hành động

Tắt đèn khi ra khỏi phòng, rút sạc khi pin đã đầy, tận dụng ánh sáng tự nhiên hay không để quạt chạy khi không có người là những việc làm đơn giản. Tuy nhiên, để những hành động này trở thành thói quen, học sinh cần hiểu vì sao phải thực hiện, biết nhận diện hành vi gây lãng phí và chủ động lựa chọn cách sử dụng năng lượng phù hợp.

Theo TS Vũ Thị Hạnh - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục (Bộ GD&ĐT), giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo giúp người học hiểu mối liên hệ giữa sử dụng năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Với học sinh THPT và học viên các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên (GDNN–GDTX), nội dung này còn có ý nghĩa đối với định hướng học tập, nghề nghiệp trong tương lai.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những hiểu biết được hình thành trong hoạt động giáo dục tiếp tục được vận dụng sau buổi học. Điều đó đòi hỏi nội dung về năng lượng phải được kết nối với bài giảng, hoạt động trải nghiệm và những việc làm thường ngày, thay vì chỉ xuất hiện trong các chương trình riêng lẻ.

Muốn vậy, tài liệu hướng dẫn cần phù hợp với đặc điểm từng cấp học, loại hình cơ sở giáo dục và điều kiện triển khai tại địa phương. Giáo viên cần có phương pháp tổ chức hoạt động để học sinh được tìm hiểu, trao đổi, giải quyết tình huống và đề xuất giải pháp từ chính những vấn đề các em gặp trong cuộc sống.

Mới đây, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục phối hợp với Sở GD&ĐT Hà Tĩnh tổ chức tập huấn giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo cho cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán các trường THPT, trung tâm GDNN–GDTX cùng học sinh, học viên trên địa bàn tỉnh.

Tại chương trình, cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán được hướng dẫn sử dụng Khung đánh giá, lồng ghép nội dung giáo dục năng lượng vào hoạt động giảng dạy, trải nghiệm và hướng nghiệp.

Thông qua làm việc nhóm, học viên phân tích ưu điểm, hạn chế của các nguồn năng lượng, xây dựng sơ đồ tư duy về mối liên hệ giữa năng lượng xanh và phát triển bền vững, đồng thời liên hệ với các công trình năng lượng tại địa phương.

Đối với cán bộ quản lý, Khung đánh giá còn là công cụ để rà soát thực trạng giáo dục và sử dụng năng lượng tại đơn vị dựa trên minh chứng. Từ kết quả đánh giá, nhà trường xác định nội dung ưu tiên, xây dựng kế hoạch cải tiến với nhiệm vụ, người phụ trách và thời hạn cụ thể.

Cách tiếp cận này đặt giáo dục năng lượng trong mối liên hệ với cả hoạt động chuyên môn và quản lý nhà trường. Cán bộ quản lý có trách nhiệm tạo điều kiện để các ý tưởng được triển khai, duy trì; giáo viên trực tiếp chuyển tải nội dung thành những trải nghiệm học tập phù hợp với người học.

Ông Nguyễn Duy Ngọc - Trưởng phòng Giáo dục Mầm non – Công tác Học sinh, Sinh viên (Sở GD&ĐT Hà Tĩnh) - cho biết, ngành Giáo dục địa phương đã triển khai nhiều hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường, hình thành lối sống xanh, tiêu biểu là mô hình “Trường học không rác nhựa”; đồng thời đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM và nghiên cứu khoa học kỹ thuật.

Năm học 2025–2026, cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh đã công nhận 32 đề tài cấp THCS và 71 đề tài cấp THPT. Theo ông Ngọc, giáo viên giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển nội dung tài liệu thành trải nghiệm học tập có ý nghĩa, trong khi cán bộ quản lý cần tạo điều kiện để các sáng kiến chuyên môn được triển khai và duy trì.

Hình thành thói quen từ những việc làm cụ thể

Tại Trường THPT Cẩm Xuyên và Trung tâm GDNN–GDTX Hà Tĩnh, người học tiếp cận kiến thức thông qua câu hỏi tình huống, trò chơi và hoạt động nhóm. Bên cạnh tìm hiểu về điện mặt trời, điện gió, thủy điện, sinh khối, các em còn liên hệ với việc sử dụng năng lượng tại gia đình, trường học và nơi công cộng.

Tại Trung tâm GDNN–GDTX Hà Tĩnh, hoạt động “Tiếp sức Nên – Không nên” yêu cầu mỗi học viên nêu một hành động nên làm và một hành động không nên làm khi sử dụng năng lượng. Nhiều đề xuất gắn trực tiếp với đời sống như tắt đèn khi ra khỏi phòng, rút sạc khi pin đã đầy, tận dụng ánh sáng tự nhiên và không để quạt chạy khi không có người.

Thay vì dừng ở những khẩu hiệu chung như “tiết kiệm điện”, báo cáo viên khuyến khích học viên lựa chọn hành động cụ thể, có thể thực hiện ngay. Cách làm này giúp người học nhận diện rõ hơn mối liên hệ giữa kiến thức được tiếp nhận và quyết định trong sinh hoạt hằng ngày.

Trong khi đó, tại Trường THPT Cẩm Xuyên, học sinh trao đổi về cách sử dụng năng lượng, tác động đến môi trường và mối liên hệ giữa lĩnh vực năng lượng với các ngành nghề trong tương lai. Qua đó, giáo dục năng lượng không chỉ góp phần nâng cao nhận thức mà còn có thể kết nối với hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.

Thực tế triển khai cho thấy, để giáo dục năng lượng sạch đạt hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường và giáo viên; đồng thời tạo cơ hội để học sinh, học viên trực tiếp tham gia các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.