Những ngày đầu tháng 9, khi hàng triệu học sinh cả nước náo nức bước vào năm học mới, ở những xã biên giới Thanh Hóa, một mùa khai giảng đặc biệt cũng đang mở ra. Những ngôi trường nội trú liên cấp khang trang mọc lên giữa núi rừng, mang theo niềm vui của học sinh, sự nhẹ nhõm của phụ huynh và kỳ vọng về một tương lai khác cho những đứa trẻ vùng cao.
Từ những con đường gian nan đến cánh cổng trường mới
Có những con đường đến trường từng là nỗi ám ảnh của trẻ em vùng biên. Mùa mưa, đường đất lầy lội, những con dốc trơn trượt khiến hành trình đến lớp vốn đã xa lại càng nhọc nhằn. Có em phải đi hàng chục cây số, có em phải ở nhờ nhà người thân hoặc thuê trọ để được đến trường. Với không ít gia đình, việc cho con đi học đồng nghĩa với thêm một khoản chi phí, thêm một nỗi lo.
Nhưng trong mùa khai giảng năm nay, những bước chân nhỏ ấy đang đi trên một hành trình khác. Trước mắt các em không còn là những phòng học cũ kỹ, những bức tường rêu phong hay mái trường chật chội, mà là những dãy nhà kiên cố, khang trang, còn thơm mùi sơn mới. Cờ hoa rực rỡ trước sân trường, tiếng nói cười của học sinh hòa cùng tiếng gọi nhau của thầy cô tạo nên một không khí đặc biệt giữa núi rừng biên giới.
Sáu ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới của Thanh Hóa được hoàn thiện, đưa vào sử dụng đúng dịp năm học mới không chỉ làm thay đổi diện mạo trường lớp. Quan trọng hơn, những ngôi trường ấy đang từng bước rút ngắn khoảng cách đến lớp của hàng nghìn học sinh vùng cao.
Tại Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và THCS Sơn Thủy, em Thao Kin Duấn, học sinh ở bản Mùa Xuân, không giấu được niềm vui khi được học tập trong ngôi trường mới.
“Được ở trong môi trường sạch đẹp, khang trang như vậy, chúng em tự thấy có thêm động lực và niềm vui học tập. Cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp lãnh đạo đã cho chúng em mái trường thật đẹp”, Duấn chia sẻ.
Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Nội trú TH&THCS Sơn Thủy có 665 học sinh với 24 lớp và 68 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Trong đó, 248 học sinh học nội trú và 417 học sinh học bán trú.
Ông Trương Viết Sự, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng năm học này đánh dấu một bước chuyển đặc biệt đối với giáo dục ở các xã biên giới.
Học sinh ở vùng sâu, vùng xa, con em đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện được học tập, ăn ở ngay tại trường. Điều đó không chỉ giúp phụ huynh giảm bớt gánh nặng mà còn hạn chế tình trạng học sinh vì nhà xa, đường khó đi mà bỏ lớp, lên nương rẫy.
Với các thầy cô giáo, sự thay đổi ấy cũng mang một ý nghĩa khác. Nhiều giáo viên đã hàng chục năm bám bản, dạy học tại các điểm lẻ. Nay, khi trường nội trú được xây dựng, thầy cô được bố trí nơi ăn, chốn ở ngay trong khuôn viên nhà trường. Con đường đi dạy vì thế cũng bớt nhọc nhằn, những căn phòng trọ tạm bợ hay những chuyến đi xa mỗi ngày dần trở thành câu chuyện của ngày hôm qua.
“Thầy cô vừa thuận lợi trong công tác, vừa tiết kiệm được một khoản chi phí cho gia đình. Quan trọng hơn, có điều kiện ăn ở ổn định sẽ giúp giáo viên yên tâm gắn bó lâu dài với trường, với học sinh”, ông Sự chia sẻ.
Tại Sơn Thủy, công trình trường nội trú được xây dựng, cải tạo và mở rộng trên diện tích hơn 25.000m², quy mô 30 lớp, đáp ứng khoảng 750 học sinh. Những con số ấy không chỉ nói về quy mô một công trình, mà còn mở ra một không gian học tập, sinh hoạt mới cho trẻ em nơi đây.
Ông Mạc Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, chia sẻ niềm vui khi học sinh, phụ huynh và giáo viên được học tập, giảng dạy trong một môi trường giáo dục khang trang, đồng bộ. Đặc biệt, học sinh được hỗ trợ sách, vở, quần áo, đồ dùng học tập và có nơi ăn ở nội trú, bán trú. Với những gia đình còn nhiều khó khăn, đó là sự hỗ trợ thiết thực để con em có thể yên tâm đến lớp.
Không chỉ Sơn Thủy, tại Yên Khương, Bát Mọt, Na Mèo, Tam Lư, Tam Thanh, những cánh cổng trường mới cũng lần lượt mở ra.
Tại Yên Khương, Trường Phổ thông Nội trú TH&THCS Yên Khương được khởi công ngày 9/11/2025, với tổng mức đầu tư hơn 123 tỷ đồng. Năm học này, trường đón thêm 60 học sinh lớp 1 và 93 học sinh lớp 6, nâng tổng số học sinh lên 712 em. Trong đó, 487 học sinh học nội trú và 225 học sinh học bán trú.
Thầy Hoàng Khắc Hạnh, Hiệu trưởng nhà trường, gọi đây là một năm học đặc biệt. “Nhà trường không chỉ chuẩn bị cho năm học mới mà còn gây dựng một môi trường, nếp sống và văn hóa học đường hoàn toàn mới. Chúng tôi mong muốn nơi đây thực sự trở thành mái nhà thứ hai, giúp các em được học tập, rèn luyện và chăm sóc toàn diện”.
Điều thầy Hạnh chờ đợi nhất cũng là khoảnh khắc những học sinh đầu tiên bước qua cánh cổng trường mới, mang theo niềm vui và niềm tin vào một năm học mới.
Khi mái trường trở thành ngôi nhà thứ hai
Ở Bát Mọt, niềm vui của thầy trò cũng hiện rõ trong từng lớp học mới. Thầy Lê Hồng Sâm, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và THCS Bát Mọt, cho biết có trường mới đồng nghĩa với việc điều kiện dạy và học được nâng lên, học sinh không còn phải học trong những phòng tạm, xuống cấp.
Công trình có tổng mức đầu tư hơn 174 tỷ đồng, được xây dựng trên khu đất hiện hữu của các trường mầm non, tiểu học và THCS Bát Mọt, với diện tích khoảng 1,5ha. Trường được đầu tư đồng bộ với khu lớp học, phòng bộ môn, thư viện, nhà đa năng, khu thể thao, khu nội trú phục vụ khoảng 328 học sinh, khu bán trú khoảng 286 học sinh cùng nhà công vụ cho cán bộ, giáo viên, nhân viên.
Ở Na Mèo, niềm vui ấy lại được nói bằng những lời rất đỗi giản dị của người dân. “Sống bao nhiêu năm ở đây rồi, chúng tôi cũng không dám nghĩ có ngày bản mình lại có ngôi trường đẹp và đầy đủ như thế này. Con cháu mình được học trong trường mới, có chỗ ăn ở, học hành đàng hoàng, bà con mừng lắm”.
Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Nội trú TH&THCS Na Mèo có 635 học sinh, với 26 lớp. Ngoài điểm trường chính, học sinh còn được tổ chức học tập tại các điểm trường lẻ Ché Lầu, Sa Ná, Xộp Huối và Cha Khót.
Theo bà Hà Thị Tuyến, Bí thư Đảng ủy xã Na Mèo, việc thành lập trường phổ thông nội trú là bước đi quan trọng, vừa thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp mạng lưới giáo dục, vừa đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt của học sinh tại địa bàn biên giới.
Tại Tam Lư, Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và THCS Tam Lư được xây dựng tại bản Hậu trên diện tích khoảng 6ha, tổng mức đầu tư 187 tỷ đồng, quy mô 39 lớp với hơn 1.000 học sinh. Năm học này, trường có 897 học sinh, trong đó 558 em học nội trú và 339 em học bán trú.
Còn tại Tam Thanh, công trình trường nội trú liên cấp được xây dựng trên diện tích khoảng 1,13ha, với tổng kinh phí 147 tỷ đồng. Với những người làm giáo dục ở vùng cao, những con số về kinh phí hay diện tích chỉ là một phần của câu chuyện. Giá trị lớn hơn nằm ở việc những đứa trẻ từng phải vượt qua những con đường xa xôi để đến lớp nay có một nơi học tập, ăn ở và sinh hoạt ổn định.
Ông Hà Văn Khoa, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và THCS Tam Thanh, cho rằng việc đầu tư trường lớp, chăm lo nơi ăn, chốn ở cho học sinh vùng cao là chủ trương thiết thực và nhân văn.
“Những chính sách ấy giúp các gia đình vơi bớt khó khăn, để con em có thêm điều kiện đến trường, học tập và nuôi dưỡng ước mơ”, ông Khoa chia sẻ.
Từ những bản làng nằm sâu giữa núi rừng, một con đường mới đang được mở ra bằng những ngôi trường nội trú. Con đường ấy không chỉ giúp các em đi học gần hơn, an toàn hơn. Đó còn là con đường đưa những đứa trẻ vùng biên đến gần hơn với tri thức, với những ước mơ từng tưởng như quá xa vời.
Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa Nguyễn Văn Dĩnh cho rằng việc đầu tư trường nội trú liên cấp ở các xã biên giới mang ý nghĩa lâu dài đối với giáo dục và sự phát triển của địa phương.
“Có trường học kiên cố, có điều kiện sinh hoạt, có nhà công vụ, thầy cô sẽ yên tâm hơn khi bám trường, bám bản. Học sinh cũng không còn phải bỏ học chỉ vì nhà xa, đường khó đi hay hoàn cảnh gia đình. Khi được tạo điều kiện học tập tốt hơn, những đứa trẻ vùng cao sẽ có thêm cơ hội thay đổi tương lai”, ông Dĩnh nói.
Và trong buổi sáng khai giảng, khi những bước chân nhỏ lần đầu bước qua cánh cổng trường mới, có lẽ điều dễ nhận thấy nhất không phải những dãy nhà cao tầng giữa núi rừng. Đó là ánh mắt rạng rỡ của những đứa trẻ.
Bởi từ hôm nay, con đường đến trường của các em đã bớt đi những nhọc nhằn. Và trên con đường mới ấy, những ước mơ cũng có thêm một nơi để bắt đầu...
