Đưa nghệ thuật xòe Thái vào trường học: Trao truyền di sản từ vòng tay học trò

Bài học về tình đoàn kết

Một buổi sinh hoạt ngoại khóa tại Trường Tiểu học Bế Văn Đàn (Điện Biên Phủ, Điện Biên) không bắt đầu với những bài giảng quen thuộc, mà bằng tiếng trống, chiêng vang lên rộn ràng. Giữa sân trường, học sinh tay nắm tay, từng bước chân uyển chuyển hòa vào vòng xòe Thái, điệu múa truyền thống gắn bó từ bao đời với đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc.

Bà Đinh Thị Thanh Nhàn - Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: “Việc đưa nghệ thuật xòe Thái vào các hoạt động giáo dục nhà trường không chỉ nhằm giữ gìn di sản văn hóa quý báu của dân tộc, mà quan trọng hơn giúp học sinh lớn lên trong không gian văn hóa của chính quê hương. Thông qua những vòng xòe, các em học được tinh thần đoàn kết, sự sẻ chia, biết trân trọng giá trị cộng đồng và nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Nhà trường mong muốn mỗi học sinh không chỉ học múa, mà còn trở thành ‘người giữ hồn’ di sản trong tương lai”.

Không có ranh giới giữa người xem và diễn, không khí sân trường trở nên gần gũi, ấm áp. Với nhiều học sinh, đây không phải lần đầu học múa xòe, nhưng là dịp để các em hiểu sâu hơn ý nghĩa từng động tác, vòng tay nối kết. Xòe Thái, từ một loại hình nghệ thuật dân gian, đã bước vào không gian học đường tự nhiên, trở thành một phần của hoạt động giáo dục thường xuyên.

Tại Trường Tiểu học Bế Văn Đàn, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm với nghệ thuật xòe Thái không nhằm mục tiêu trình diễn đơn thuần. Nhà trường xác định đây là cách giáo dục văn hóa truyền thống hiệu quả, giúp học sinh tiếp cận di sản bằng cảm xúc, trải nghiệm trực tiếp, thay vì chỉ qua sách vở.

Theo bà Đinh Thị Thanh Nhàn, xòe Thái mang trong mình nhiều giá trị giáo dục đặc biệt. Đó là tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng; ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc; cách con người hòa mình vào thiên nhiên và cộng đồng. Khi học sinh tham gia múa xòe, các em không chỉ vận động cơ thể, mà còn học cách phối hợp, nhường nhịn, tôn trọng nhau trong từng nhịp bước.

Những động tác xòe cơ bản được thầy cô hướng dẫn lồng ghép trong các buổi sinh hoạt tập thể, hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa hay các dịp lễ lớn của nhà trường. Qua đó, học sinh dần hình thành sự tự tin, khả năng biểu đạt cảm xúc, đồng thời bồi đắp niềm tự hào về văn hóa truyền thống của quê hương.

Cầu nối nhà trường và cộng đồng

Câu chuyện tại Trường Tiểu học Bế Văn Đàn không phải cá biệt, mà phản ánh xu hướng chung trong công tác bảo tồn và phát huy nghệ thuật xòe Thái tại tỉnh Điện Biên. Với đặc thù là địa phương có đông đồng bào dân tộc Thái sinh sống, xòe Thái từ lâu đã trở thành sợi dây kết nối cộng đồng, hiện diện trong đời sống văn hóa, lễ hội, sinh hoạt bản làng.

Sau khi nghệ thuật xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, trách nhiệm bảo tồn và trao truyền di sản càng được đặt ra rõ nét hơn. UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành kế hoạch bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể đã được ghi danh, trong đó xác định mục tiêu cụ thể đối với xòe Thái.

Mấy năm gần đây, Điện Biên thí điểm thành lập các mô hình câu lạc bộ thực hành nghệ thuật xòe Thái tại những địa phương nắm giữ di sản; đồng thời triển khai công tác kiểm kê, rà soát, đánh giá hiện trạng, kết hợp nghiên cứu, sưu tầm và bổ sung tư liệu. Những định hướng này tạo cơ sở quan trọng để các hoạt động giáo dục di sản trong nhà trường có thêm điểm tựa vững chắc.

Một dấu mốc đáng chú ý trong nỗ lực bảo tồn xòe Thái tại Điện Biên là việc thành lập Câu lạc bộ bảo tồn nghệ thuật Xòe Thái tỉnh từ năm 2023. Với sự tham gia của những người am hiểu, yêu mến loại hình nghệ thuật này, câu lạc bộ đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, sưu tầm, tập luyện và quảng bá xòe Thái.

Quan trọng hơn, đây còn là nơi kết nối giữa nghệ nhân, cộng đồng và thế hệ trẻ. Thông qua các hoạt động truyền dạy, hướng dẫn thực hành di sản, xòe Thái được trao truyền một cách trực tiếp, sinh động.

Cô Đặng Thị Hương Giang – Tổng phụ trách Đội, Trường Tiểu học Bế Văn Đàn, cho biết: “Xòe Thái là loại hình nghệ thuật phù hợp với lứa tuổi tiểu học, bởi các động tác giản dị, vui tươi và mang tính tập thể cao. Khi tham gia múa xòe, các em được rèn luyện thể chất, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, đồng thời hình thành thái độ tôn trọng, yêu quý các giá trị văn hóa truyền thống. Thông qua hoạt động này, công tác Đội cũng trở nên sinh động hơn, giúp học sinh thêm gắn bó với trường lớp và bạn bè”.

Khi học sinh được tiếp cận xòe Thái từ chính những người gắn bó lâu dài với di sản, giá trị văn hóa không bị “đóng khung” trong lý thuyết, mà trở thành trải nghiệm sống, khắc sâu trong nhận thức và cảm xúc.

Gieo mầm hôm nay, giữ hồn di sản mai sau

Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa giáo dục, xòe Thái ngày nay còn gắn với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch văn hóa. Tại Điện Biên, xòe Thái trở thành sản phẩm du lịch thu hút du khách thông qua các bản văn hóa du lịch, mô hình homestay và hoạt động trải nghiệm.

Từ thực tế này, học sinh - những chủ nhân tương lai của di sản có cơ hội nhận thức rõ hơn giá trị đa chiều của văn hóa truyền thống. Xòe Thái không chỉ là ký ức hay nghi lễ, mà còn là nguồn lực góp phần nâng cao đời sống cộng đồng. Đây là bài học thực tiễn sinh động về phát triển bền vững, giúp giáo dục gắn chặt với đời sống xã hội.

Từ những vòng xòe nhỏ bé trong sân trường, một hành trình dài của giáo dục di sản đang mở ra. Khi xòe Thái được đưa vào trường học bài bản, linh hoạt và giàu cảm xúc, di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn được tiếp sức bằng sức sống của thế hệ trẻ.

Giáo dục, trong trường hợp này, không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là quá trình gieo mầm văn hóa. Mỗi vòng tay học trò nối lại hôm nay là sự tiếp nối của bản sắc, tinh thần cộng đồng và hồn cốt văn hóa dân tộc Thái, để xòe Thái tiếp tục ngân vang trong đời sống đương đại và mai sau.