Nhiều giáo viên tại các Trung tâm Giáo dục thường xuyên (GDTX) tỉnh Nghệ An đã sáng tạo đồ dùng dạy học ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nền tảng số, đưa vào giảng dạy thực tế. Các sản phẩm góp phần mở rộng không gian học tập, khắc phục điểm yếu, hạn chế của giáo viên trong dạy học.
Mở rộng không gian học tập
“Bảng Tuần hoàn tích hợp mã QR – Khám phá nguyên tố: 29 điểm chạm công nghệ” của cô Nguyễn Thị Thu Hiền (Trung tâm GDNN-GDTX Thái Hòa) đã xuất sắc giành Giải Nhất cuộc thi Hội thi “Đồ dùng dạy học tự làm” GDTX cấp THPT tỉnh Nghệ An năm học 2025 – 2026. Không chỉ là một bảng tuần hoàn thông thường, sản phẩm mở ra cách tiếp cận mới trong dạy học Hóa học, kết hợp hài hòa giữa kiến thức nền tảng và công nghệ số hiện đại.
Bảng tuần hoàn Hóa học được thiết kế đồ họa, in màu và tích hợp 29 mã QR, mỗi mã là một “điểm chạm” dẫn học sinh tới 5 nhóm tài nguyên số: Wikipedia chọn lọc, AI-Storybook, video thí nghiệm, ứng dụng – Chatbox AI và hệ thống Quiz. Theo tác giả, mục tiêu không phải đưa thật nhiều công nghệ vào lớp học, mà là giúp học sinh tiếp cận kiến thức Hóa học một cách tự nhiên, có hệ thống và truyền cảm hứng.
Trong đó, AI-Storybook – nơi dữ liệu khoa học khô khan về các nguyên tố được chuyển hóa thành những câu chuyện sinh động về hành trình khám phá, vai trò và ứng dụng của chúng trong đời sống. Cách kể chuyện giúp học sinh dễ ghi nhớ, hình thành cảm xúc tích cực với môn học, thay vì học thuộc máy móc.
Hệ thống video thí nghiệm phản ứng hóa học do chính cô Thu Hiền lựa chọn, biên tập và cắt dựng. Các thí nghiệm được đảm bảo tính chính xác, ngắn gọn, có sự liên kết chặt chẽ với chương trình Hóa học THPT, giúp học sinh hình dung bản chất hiện tượng, tránh tình trạng học rời rạc. Video cũng hỗ trợ hiệu quả cho triển khai giáo dục STEM, khuyến khích tư duy liên môn Hóa – Sinh – Lý trong giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Bảng tuần hoàn tích hợp Chatbox AI Hóa học, cho phép người học chỉ cần đăng nhập một lần qua email Google để tương tác với “chuyên gia Hóa học AI”, tìm hiểu tính chất, ứng dụng và giải bài tập liên quan đến từng nguyên tố. Ngoài ra, cô cũng xây dựng 3 Chatbox chuyên biệt về kim loại, phi kim và khí hiếm, hỗ trợ giải đáp thắc mắc và bài toán liên quan đến các nhóm chất và hợp chất của chúng.
Nhờ sự kết hợp đa dạng các hình thức nghe – nhìn – đọc – thực hành (Quiz), bảng tuần hoàn giúp học sinh tự chủ tốc độ học, tăng tương tác và phát triển tư duy. Khi ứng dụng trên lớp, học sinh tỏ ra hứng thú với cách tiếp nhận kiến thức nhẹ nhàng nhưng có chiều sâu, đồng thời tiết kiệm thời gian để đào sâu những vấn đề chưa rõ. Qua đó, năng lực tự học, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và năng lực số của học sinh được rèn luyện rõ nét.
Theo cô Hiền, sản phẩm có thể sử dụng hiệu quả trong nhiều bài học Hóa học lớp 10, 11, 12, đồng thời phù hợp với các chủ đề dạy học tích hợp liên môn. Không chỉ là công cụ hỗ trợ giảng dạy, bảng tuần hoàn còn đóng vai trò như tài liệu tham khảo, phương tiện minh họa trực quan, góp phần thay thế những thí nghiệm tốn kém hoặc khó thực hiện trong điều kiện thực tế.
Chia sẻ về ý tưởng sáng tạo, cô Thu Hiền cho biết ý tưởng sáng tạo sản phẩm nảy sinh từ đợt tập huấn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học do Sở GD&ĐT Nghệ An tổ chức. Chi phí gần như chỉ dừng ở khâu in ấn, nhưng để hoàn thiện 29 mã QR, bản thân giáo viên phải tự học nhiều kỹ năng như thiết kế đồ họa, xây dựng Chatbox, biên tập video. Đặc biệt, toàn bộ nội dung số có thể cập nhật, chỉnh sửa, chia sẻ linh hoạt mà không cần in lại bảng, tạo điều kiện cho giáo viên tùy biến theo mục tiêu dạy học của mình.
“Trên thực tế, tôi đã chia sẻ sản phẩm của mình với nhiều giáo viên Hóa học ở các Trung tâm GDTX, Trường THPT trên địa bàn và được đồng nghiệp tiếp nhận, đánh giá cao. Chính vì vậy tôi cũng khá tự tin khi đưa sản phẩm dự thi. Kết quả được ban giám khảo chấm giải cao là sự công nhận động viên, khích lệ để giáo viên GDTX như chúng tôi tiếp tục nỗ lực trau dồi chuyên môn, sáng tạo trong dạy học”, cô Nguyễn Thị Thu Hiền chia sẻ.
Trợ lý AI trong dạy học
Ứng dụng AI tích hợp giọng nói đã trở thành “trợ lý ảo” quen thuộc trong các tiết dạy môn Sinh học của cô giáo Bùi Thị Nga và học sinh Trung tâm GDNN-GDTX Quỳnh Lưu (Nghệ An). Tương tác với trợ lý ảo AI, cô Nga đặt ra các câu hỏi liên quan đến kiến thức môn Sinh học. Trợ lý ảo sẽ trả lời bằng giọng nói, và sau đó giáo viên, học sinh có thể hỏi thêm các vấn đề khác, hay liên hệ ứng dụng kiến thức sinh học trong thực tế cuộc sống.
“Các câu trả lời mà AI đưa ra đều chính xác, nhất là những câu về kiến thức lý thuyết. Tuy nhiên, với những vấn đề liên hệ thực tế, càng có nhiều sự tương tác, đặt câu hỏi, thì trợ lý ảo sẽ có đưa ra nhiều gợi ý, và giáo viên cần có sự định hướng để khai thác AI hiệu quả trong dạy học", cô Nga cho hay.
Theo cô Nga, môn Sinh học thường được đánh giá “khó” đối với các em học sinh giáo dục thường xuyên. Các đồ dùng thiết bị dạy học của bộ môn này ở Trung tâm GDNN-GDTX Quỳnh Lưu nói riêng và các Trung tâm GDTX trên địa bàn nói chung chỉ mới đáp ứng cơ bản như: mô hình, tranh ảnh… Sau thời gian dài sử dụng, nhiều thiết bị đã cũ, hư hỏng. “Ý tưởng sáng tạo ứng dụng trợ lý AI xuất phát từ mong muốn có một công cụ để lưu trữ những hình ảnh, nội dung bài học mà giáo viên đã chuẩn bị, và có thể trả lời thắc mắc cho học sinh. Kiến thức Sinh học do AI tự tìm kiếm, tổng hợp, vì vậy, muốn đổi trợ lý Toán học, Văn học, hay Hóa học cũng được, cần thay đổi phần mềm một chút là được”, cô Nga cho biết.
Cô Bùi Thị Nga cho hay, học sinh rất hào hứng, thích thú khi trò chuyện, đặt câu hỏi với trợ lý ảo. Thậm chí có em còn thử độ “hiểu biết” của ứng dụng này bằng cách đặt những câu hỏi khó như đăng ký hiến tạng, vấn đề buôn bán nội tạng người. Lúc này, AI sẽ trả lời buôn bán nội tạng người là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Tuy nhiên, theo nữ giáo viên, trợ lý ảo này chỉ sử dụng 15 phút sau tiết học, khi học sinh đã nắm được kiến thức cơ bản để củng cố kiến thức cho các em, hoặc mở rộng hỏi thêm. Công nghệ không thể thay thế giáo viên – người dẫn dắt, kích thích học sinh tìm tòi khám phá kiến thức.
Bánh xe ma thuật – magic wheel kết hợp công nghệ AI, quét mã QR là trò chơi được cô giáo Nguyễn Thị Kim Thúy (Trưởng phòng Quản lý đào tạo, giáo viên Tiếng Anh) thường xuyên sử dụng trong dạy học tại Trung tâm GDTX tỉnh Nghệ An. Cô chia sẻ, mỗi mã QR sẽ dẫn đến các nội dung như: câu hỏi trắc nghiệm, tự luận; video ngắn; hình ảnh/âm thanh.
Sản phẩm này được ứng dụng trong các phần dạy để củng cố bài học của tất cả các môn học, bằng nhiều dạng bài tập khác nhau. Quá trình triển khai, bánh xe ma thuật đã tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, tăng tính trực quan sinh động. Thực hiện cá nhân hóa việc học nhờ AI, kết nối học ở lớp và tại nhà. Đồng thời theo dõi và đánh giá học sinh hiệu quả hơn.
Ông Trần Đặng Thạch – giám đốc Trung tâm Anh ngữ Skyline – giám khảo tại hội thi “Đồ dùng dạy học tự làm” giáo dục thường xuyên (GDTX) cấp THPT tỉnh Nghệ An nhận định: Các sản phẩm ứng dụng công nghệ AI như trên, đối với môn Tiếng Anh đã Biến nhược điểm thành ưu điểm trong dạy học. AI hỗ trợ phát âm chuẩn xác, giảm gánh nặng cho giáo viên, tiết kiệm thời gian và nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ nhà giáo trong bối cảnh giáo dục số hiện nay.
Ông Nguyễn Huy Cao – Phó trưởng Phòng GDNN-GDTX, Sở GD&ĐT Nghệ An cho biết, các giáo viên trung tâm GDTX đã sáng tạo nhiều mô hình dạy học mang tính thời sự, ứng dụng hiệu quả trong dạy học theo chương trình GDPT 2018. Nét nổi bật là có nhiều sản phẩm đã có sự sự ứng dụng công nghệ AI vào thiết kế bài giảng giúp cho các tiết học thêm sinh động, học sinh dễ nắm bắt bài học… Đây dịp để cán bộ, giáo viên trong toàn tỉnh trao đổi, học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm sáng chế, xây dựng mô hình, dụng cụ và sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị thí nghiệm.
