Đổi mới sáng tạo, đưa đại học thành trung tâm tri thức

Động lực từ những nghị quyết mang tính bước ngoặt

Những nghị quyết mới của Trung ương đang mở ra không gian phát triển rộng lớn cho giáo dục đại học, khoa học và công nghệ, được xem là đòn bẩy thể chế quan trọng trong bối cảnh Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình kinh tế tri thức.

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mang đến cách tiếp cận mới, đột phá khi chấp nhận tính rủi ro trong đầu tư mạo hiểm, độ trễ của nghiên cứu khoa học và có cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thử nghiệm công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới gặp thiệt hại do nguyên nhân khách quan.

Theo đánh giá của các chuyên gia và nhà khoa học, đây là bước tiến quan trọng, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, Nghị quyết 57-NQ/TW nhấn mạnh việc tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính, hạ tầng khoa học - công nghệ, từng bước tháo gỡ những nút thắt về cơ sở vật chất và kinh phí đã tồn tại trong thời gian dài.

Trong khi đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo tiếp tục hoàn thiện bức tranh tổng thể khi đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài quốc gia.

Nghị quyết xác định rõ các giải pháp then chốt như đẩy mạnh hội nhập quốc tế, tăng cường chính sách hỗ trợ giảng viên nâng cao trình độ ở nước ngoài, chủ động thu hút giảng viên xuất sắc quốc tế với cơ chế đãi ngộ cạnh tranh.

Đặc biệt, các mục tiêu chiến lược như xây dựng 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn quốc gia, ít nhất 20% đạt trình độ tương đương các nước phát triển châu Á; đầu tư trọng điểm cho trung tâm nghiên cứu xuất sắc, nghiên cứu cơ bản gắn với đào tạo sau đại học đã khẳng định vai trò “đầu tàu” của giáo dục đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Từ quyết sách đến thực tiễn

Những định hướng trên nhanh chóng trở thành kim chỉ nam cho các đơn vị đào tạo hàng đầu. Minh chứng rõ nét nhất cho tinh thần chủ động bứt phá này chính là Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), nơi những tư duy đổi mới của nghị quyết đã được cụ thể hóa thành những con số thực tế và mô hình vận hành hiện đại.

Trường Đại học Bách khoa đã sớm xây dựng kế hoạch phát triển dài hạn, chủ động triển khai nhiều định hướng chiến lược nhằm nâng cao vị thế học thuật và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Nhà trường tập trung đồng thời vào ba trụ cột: nâng cao chất lượng đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học - đổi mới sáng tạo và tăng cường chuyển giao công nghệ gắn với thực tiễn.

Các đề án như nâng cao thu nhập cho giảng viên, thu hút nhà khoa học quốc tế, hỗ trợ và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, khuyến khích công bố quốc tế, đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất nghiên cứu đã tạo động lực rõ rệt cho đội ngũ khoa học.

Kết quả, số lượng công bố khoa học của trường tăng gấp năm lần trong hơn một thập kỷ, đạt trên 1.000 bài mỗi năm, trong đó hơn một nửa đăng trên các tạp chí uy tín xếp hạng cao.

Riêng giai đoạn 2021-2025, Trường công bố 4.730 công trình quốc tế thuộc hệ WoS/Scopus, tăng hơn gấp đôi so với giai đoạn trước; 2.168 bài thuộc hệ WoS, gần gấp ba lần so với giai đoạn 2016-2020.

Năm 2024, số bài WoS chiếm khoảng 46% tổng công bố, bình quân hơn 2 bài/giảng viên/năm, tiệm cận mức trung bình của các đại học Hàn Quốc - một chỉ dấu quan trọng cho thấy chất lượng nghiên cứu ngày càng được nâng cao.

Song song với nghiên cứu, hoạt động chuyển giao công nghệ tiếp tục được đẩy mạnh. Trong giai đoạn 2015-2024, Trường Đại học Bách khoa ký kết 7.842 hợp đồng chuyển giao công nghệ với tổng giá trị gần 1.000 tỷ đồng.

Doanh thu từ chuyển giao và dịch vụ khoa học – công nghệ không ngừng được mở rộng sang nhiều lĩnh vực trọng điểm.

Việc thành lập thêm công ty phục vụ chuyển giao khoa học – công nghệ và thúc đẩy liên kết “Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp” góp phần hoàn thiện hệ sinh thái R&D.

Đặc biệt, nhà trường được giao chủ trì hai mạng lưới công nghệ Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ bán dẫn tại khu vực phía Nam là minh chứng rõ nét cho uy tín và năng lực khoa học của nhà trường.

Trung tâm tri thức của cực tăng trưởng mới phía Nam

Thành công của Trường Đại học Bách khoa không phải là một nỗ lực đơn lẻ. Nó là mảnh ghép chiến lược nằm trong một bức tranh tổng thể lớn hơn, nơi Đại học Quốc gia TPHCM đóng vai trò là "nhạc trưởng" điều phối.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Thông báo Kết luận số 45-TB/TGV của Ban Chỉ đạo Trung ương và Đề án Trung tâm Đổi mới sáng tạo TPHCM, Đại học Quốc gia TPHCM được giao trọng trách trở thành hạt nhân tri thức, cộng hưởng liên kết vùng và hệ thống đại học nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trọng tâm của chiến lược này là mô hình liên kết "3 Nhà", gồm Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Đại học Quốc gia TPHCM đã triển khai Trung tâm Đổi mới sáng tạo được định hướng như một tổ hợp công nghệ sâu (Deep-Tech Complex). Trung tâm này đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của TPHCM, kết nối các bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Tại đây, các bài toán đặt hàng từ địa phương và doanh nghiệp được tiếp nhận, giải quyết thông qua việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển công nghệ lõi và thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Song song với hoạt động trong nước, Đại học Quốc gia TPHCM mở rộng mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo quốc tế, tăng cường tham vấn chính sách và phối hợp chiến lược với các ban, bộ, ngành Trung ương trong các lĩnh vực như kinh tế số, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), đô thị thông minh, bán dẫn, digital twin.

Ở cấp địa phương, Đại học Quốc gia TPHCM phối hợp với TPHCM và nhiều tỉnh, thành trong vùng như Đồng Tháp, Tây Ninh, Đồng Nai, Cà Mau… để quy hoạch, xác định các sản phẩm chiến lược và triển khai nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn.

Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa tri thức đại học gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Nguồn nhân lực chất lượng cao – chìa khóa cạnh tranh dài hạn

Mới đây, tại lễ công bố phát triển Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TPHCM, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM nhấn mạnh, trong bối cảnh kinh tế tri thức, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nghiên cứu và công nghệ lõi chính là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn.

Với quy mô hơn 100.000 người học, hệ thống đại học này không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, mà còn được xác định là động lực tăng trưởng mới của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Trong chiến lược phát triển Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TPHCM, Đại học Quốc gia TPHCM tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo hệ sinh thái với 5 trụ cột chiến lược: đổi mới sáng tạo và nghiên cứu khoa học; hạ tầng giao thông – logistics thông minh; chuyển đổi số và sản xuất thông minh; năng lượng xanh và kinh tế tuần hoàn; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nhu cầu doanh nghiệp.

Với cam kết trở thành đối tác chiến lược lâu dài, Đại học Quốc gia TPHCM hướng tới xây dựng không gian tích hợp từ đào tạo – nghiên cứu – sản xuất – thương mại hóa, qua đó khẳng định vai trò đại học đổi mới sáng tạo, trung tâm tri thức của khu vực phía Nam và cả nước.