Trong thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, bằng cấp vẫn là một dấu mốc quan trọng, nhưng năng lực thực tế mới là yếu tố tạo nên giá trị lâu dài của người lao động. Với giáo dục nghề nghiệp, điều quan trọng không chỉ là giúp người học có một tấm bằng sau khi tốt nghiệp, mà là chuẩn bị cho họ khả năng bước vào công việc, thích nghi và phát triển cùng thị trường lao động.
Từ bằng cấp đến năng lực tạo giá trị
Bằng cấp cho thấy một người đã hoàn thành một hành trình đào tạo. Nhưng khi bước vào doanh nghiệp, những gì quyết định hiệu quả công việc lại nằm ở khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và tạo ra kết quả.
Thực tế công việc hiếm khi diễn ra theo đúng những gì đã được học. Một kế hoạch có thể thay đổi, yêu cầu của khách hàng có thể khác dự kiến, một vấn đề mới có thể xuất hiện mà người lao động chưa từng gặp trong quá trình học tập. Vì vậy, khoảng cách quan trọng nhất không hẳn nằm giữa nhà trường và doanh nghiệp, mà nằm giữa “biết” và “làm được”.
Người có năng lực không chỉ ghi nhớ kiến thức mà biết cách sử dụng kiến thức trong những hoàn cảnh khác nhau. Họ có khả năng tiếp nhận phản hồi, điều chỉnh cách làm, phối hợp với người khác và chịu trách nhiệm với kết quả của mình. Bằng cấp ghi nhận quá trình học tập; năng lực thể hiện giá trị của quá trình ấy.
“Làm được việc” là một năng lực tổng hợp
Trong môi trường doanh nghiệp, chuyên môn vẫn là nền tảng nhưng để chuyên môn tạo ra giá trị, người lao động còn cần nhiều năng lực khác: giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề, tính chủ động, kỷ luật và khả năng thích nghi.
Một người có chuyên môn tốt nhưng không biết phối hợp sẽ khó phát huy hết năng lực. Một người có kiến thức nhưng thiếu chủ động sẽ khó theo kịp nhịp độ công việc. Ngược lại, người biết học hỏi, biết lắng nghe và có tinh thần trách nhiệm thường có khả năng tiến bộ nhanh hơn khi bước vào môi trường thực tế.
Do đó, “làm được việc” không đơn giản là hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đó là khả năng hiểu công việc, tạo ra kết quả và không ngừng nâng cao chất lượng của kết quả ấy.
Khi thị trường lao động liên tục thay đổi
Sự phát triển của công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành cũng như yêu cầu đối với người lao động. Những kiến thức và kỹ năng từng tạo nên lợi thế có thể dần trở thành yêu cầu cơ bản. Trong khi đó, khả năng học hỏi, thích nghi, tư duy độc lập và giải quyết những vấn đề mới ngày càng trở nên quan trọng.
Điều này đặt ra một yêu cầu mới đối với giáo dục nghề nghiệp: không chỉ đào tạo để người học có thể làm một công việc, mà phải giúp họ có khả năng phát triển khi chính công việc đó thay đổi. Một nghề có thể là điểm bắt đầu nhưng khả năng học hỏi mới là hành trang cho đường dài.
Đào tạo nghề cần bắt đầu từ nhu cầu của thực tế
Với Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen, định hướng đào tạo nghề không dừng ở việc trang bị kiến thức chuyên môn cho người học. Giá trị của quá trình đào tạo còn nằm ở việc giúp sinh viên hình thành tư duy nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường làm việc thực tế.
Điều đó đòi hỏi quá trình học tập phải gắn với những yêu cầu mà người học sẽ gặp sau khi tốt nghiệp: biết vận dụng kiến thức, chủ động trong công việc, giao tiếp và phối hợp hiệu quả, giải quyết vấn đề và xây dựng tác phong chuyên nghiệp.
Bởi một sinh viên bước ra khỏi giảng đường không chỉ cần biết mình đã học gì. Họ cần hiểu mình có thể đóng góp gì cho một tập thể, giải quyết được vấn đề nào và tiếp tục phát triển bản thân ra sao. Đây cũng là cách giáo dục nghề nghiệp tạo ra giá trị bền vững: đưa người học đến gần hơn với thực tế nghề nghiệp, đồng thời xây dựng nền tảng để họ không bị giới hạn bởi những gì đã học trong một giai đoạn.
Tấm bằng là dấu mốc, năng lực mới là hành trình
Không nên đặt bằng cấp và năng lực vào thế đối lập. Một nền giáo dục tốt cần tạo ra sự kết nối giữa hai yếu tố ấy. Tấm bằng ghi nhận kết quả của quá trình đào tạo; năng lực giúp người học biến kết quả đó thành những giá trị cụ thể trong công việc và cuộc sống.
Đối với người trẻ, tốt nghiệp không phải là lúc kết thúc việc học. Đó là lúc bắt đầu một quá trình học khác - học từ công việc, từ đồng nghiệp, từ những sai lầm và từ những thay đổi không ngừng của thị trường. Vì thế, mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp không chỉ là giúp người học “có nghề”, mà còn phải giúp họ sống được bằng nghề, phát triển từ nghề và thích nghi với tương lai của nghề.
Tại Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen, hành trình ấy được nhìn nhận không chỉ qua một tấm bằng sau tốt nghiệp, mà qua năng lực người học có thể mang theo khi bước vào thế giới nghề nghiệp. Bởi cuối cùng, điều tạo nên giá trị của một người không chỉ là họ đã học ở đâu hay sở hữu tấm bằng nào, mà là họ có thể làm được gì và tạo ra giá trị như thế nào từ những gì mình đã học.
