Để tiếng khèn Mông mãi vang xa

GD&TĐ - Từ những đôi tay nghệ nhân đến lớp học nghề ở Nà Tấu, nghề chế tác khèn Mông đang được trao truyền, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Học viên thực hành chế tác Khèn.
Học viên thực hành chế tác Khèn.

Giữ tiếng khèn từ đôi tay người thợ

Với đồng bào Mông, tiếng khèn không chỉ ngân lên trong những ngày hội, dịp vui của bản làng mà còn gắn bó với đời sống tinh thần, phong tục được truyền qua nhiều thế hệ. Để có được âm thanh đặc trưng ấy, người làm khèn phải trải qua nhiều công đoạn đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng.

Giữ tiếng khèn cũng là giữ nghề làm khèn. Khi những người thợ am hiểu kỹ thuật ngày một lớn tuổi, việc tìm người học và tiếp nối trở thành điều cần thiết để nghề truyền thống không dần mai một.

Ở xã Nà Tấu, tỉnh Điện Biên, câu chuyện giữ nghề đang được tiếp nối qua lớp truyền dạy chế tác khèn Mông, nơi những người thạo nghề truyền lại kiến thức, kỹ năng cho lớp người kế cận.

Hai nghệ nhân Lý A Lệnh và Tráng A Nếnh, cùng ở bản Nặm Chan II, trực tiếp hướng dẫn lớp truyền dạy. Với họ, truyền nghề không đơn thuần là hướng dẫn kỹ thuật mà còn là trao lại những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

khen-mong-1683.jpg
Không khí ngày khai giảng lớp truyền dạy nghề chế tác khèn của dân tộc Mông.

Tại lễ khai giảng lớp học, nghệ nhân Lý A Lệnh chia sẻ, tiếng khèn từ lâu đã gắn bó với đời sống đồng bào Mông, từ những ngày hội xuân, đám cưới đến các nghi lễ truyền thống. Để làm ra một cây khèn có âm thanh chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, chế tác ống khèn, lưỡi gà đến chỉnh âm.

Điều khiến ông trăn trở là số người biết chế tác khèn ngày càng ít, trong khi nhiều người trẻ chưa biết làm, chưa biết thổi khèn. Bởi vậy, được trực tiếp truyền nghề cho lớp trẻ là niềm vui và cũng là trách nhiệm của những người đang nắm giữ nghề truyền thống.

“Học được nghề, các cháu hãy tiếp tục giữ gìn, dạy lại cho anh em, con cháu trong bản để tiếng khèn Mông mãi vang lên trên núi rừng Nà Tấu”, nghệ nhân Lý A Lệnh gửi gắm.

Lớp học có 20 học viên đến từ các bản Nặm Chan, Nặm Chan II, Nặm Chan III và Hua Rốm. Tại đây, người học được tiếp cận nghề từ chính những nghệ nhân trong cộng đồng, tạo nên sự kết nối giữa người giữ nghề và người tiếp nối.

khen-mong-440.jpg
Học viên hăng say chế tác.

Trao truyền nghề, gửi gắm bản sắc

Làm ra một cây khèn Mông không đơn giản là ghép các bộ phận thành một nhạc cụ. Người thợ phải hiểu đặc tính vật liệu, nắm kỹ thuật chế tác và cảm nhận âm thanh để tạo nên tiếng khèn mang nét đặc trưng truyền thống.

Bởi vậy, việc học nghề đòi hỏi sự kiên nhẫn, gắn với quan sát, thực hành và hướng dẫn trực tiếp của người thạo nghề.

Trong danh sách học viên có Lý A Sáo, Lý A Giang, Lý A Cộng, Lý A Công ở bản Nặm Chan II; Lý A Bia, Lý A Tro, Lý A Minh ở bản Nặm Chan, cùng những người học đến từ Nặm Chan III và Hua Rốm.

Sự góp mặt của học viên ở nhiều bản cho thấy nghề truyền thống có thêm cơ hội lan tỏa giữa các cộng đồng người Mông trên địa bàn xã.

Qua hoạt động truyền dạy, học viên được tiếp cận kỹ thuật và kinh nghiệm chế tác khèn. Điều được trao truyền không chỉ là cách làm ra một nhạc cụ mà còn là sự hiểu biết về nghề, lòng kiên trì và ý thức trân trọng giá trị văn hóa cha ông để lại.

Với những học viên như Lý A Sáo, Lý A Giang, cơ hội được trực tiếp tìm hiểu nghề từ các nghệ nhân cũng mở ra điều kiện để tiếp cận sâu hơn với một nghề thủ công truyền thống của dân tộc mình.

Được học cách làm khèn là bước khởi đầu, nhưng để thực sự giữ được nghề, người học còn cần thời gian thực hành, rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm. Bởi một nghề thủ công chỉ có sức sống lâu dài khi vẫn còn người làm nghề và tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau.

khen-mong-7844.jpg
Các học viên tỉ mỉ đến từng chi tiết trong quá trình chế tác.

Để tiếng khèn còn ngân giữa bản làng

Nà Tấu là vùng đất có nhiều dân tộc cùng sinh sống, mỗi cộng đồng mang theo những phong tục, tập quán và giá trị văn hóa riêng. Trong sự giao thoa ấy, khèn Mông vẫn là một nét đặc trưng cần được gìn giữ.

Lớp truyền dạy chế tác khèn được xã Nà Tấu tổ chức trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035. Bên cạnh việc truyền nghề, địa phương còn phối hợp ghi âm, ghi hình hoạt động để lưu giữ tư liệu về nghề truyền thống.

Việc đưa nghệ nhân và người học đến gần nhau cho thấy bảo tồn văn hóa không nhất thiết bắt đầu từ những hoạt động quy mô lớn, mà có thể xuất phát từ chính nhu cầu gìn giữ nghề của cộng đồng.

Ở góc độ quản lý, Phòng Văn hóa – Xã hội xã Nà Tấu giữ vai trò phối hợp tổ chức, tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy kỹ năng cho học viên. Qua đó, những kinh nghiệm vốn được trao truyền trong đời sống gia đình, bản làng có thêm cơ hội được gìn giữ một cách có tổ chức.

Dẫu vậy, một lớp học chưa thể giải quyết hết những khó khăn của việc bảo tồn nghề thủ công truyền thống. Điều quan trọng là sau khi được hướng dẫn, người học có tiếp tục thực hành, rèn luyện và gắn bó với nghề hay không.

Đây cũng là điều nghệ nhân Lý A Lệnh gửi gắm khi mong học viên chăm chỉ, kiên trì học hỏi, bởi nghề làm khèn không thể học vội. Ông cùng các nghệ nhân cam kết truyền lại kỹ thuật, kinh nghiệm tích lũy từ cha ông, không giấu nghề, không ngại khó.

Ở Nà Tấu, sự tham gia của hai nghệ nhân cùng 20 học viên là bước khởi đầu đáng ghi nhận. Từ những người nắm giữ kinh nghiệm đến những người bắt đầu học nghề, mạch nối giữa các thế hệ đang có thêm điều kiện được duy trì.

Tiếng khèn Mông mang trong mình ký ức và bản sắc cộng đồng. Để âm thanh ấy còn ngân vang giữa những bản làng vùng cao, không thể thiếu những người biết làm khèn và sẵn lòng truyền nghề.

Từ lớp học ở Nà Tấu, hành trình gìn giữ nghề chế tác khèn đang được tiếp nối, để tiếng khèn Mông không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ