Đề thi phân hóa, đo lường chính xác năng lực của thí sinh
Trong các kỳ thi, môn Ngữ văn luôn nhận được sự quan tâm rất lớn. Điều này cũng dễ hiểu bởi độ tiếp cận đối với đề thi môn Ngữ văn mang tính phổ biến, ai đọc đề cũng sẽ có những hiểu biết và cảm nhận riêng.
PGS.TS Bùi Thanh Hoa thấy rằng, đề thi Ngữ văn Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay đã hoàn thành rất tốt nhiệm vụ của mình.
Thứ nhất, đã đánh giá và đo lường năng lực của học sinh để phục vụ việc xét tốt nghiệp THPT. Thứ hai, phục vụ cho việc xét tuyển vào các trường đại học.
Đối với một đề thi có mức độ phân hóa, đặc biệt là đo lường chính xác năng lực của thí sinh (bao gồm năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học), PGS.TS Bùi Thanh Hoa đánh giá đề thi năm 2026 đã hoàn thành tốt nhiệm vụ này và có chất lượng rất đáng tin cậy.
Tiếp nối năm 2025, đề thi năm nay đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng học tủ, học thuộc và học vẹt. Đề thi không còn đo lường việc học sinh "nhớ được gì", "biết cái gì" mà tập trung đánh giá xem học sinh "làm được gì", thể hiện kỹ năng ngôn ngữ như thế nào, kỹ năng tư duy ra sao và cảm thụ văn học như thế nào.
Việc xây dựng đề thi theo hướng mở, không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa đồng thời cũng thúc đẩy phong trào đọc sách phát triển rất mạnh mẽ trong các trường phổ thông.
“Chúng tôi đã quan sát và nhận thấy một hiện tượng rất thú vị. Ban đầu, có những lo ngại về ngữ liệu được sử dụng trong đề thi Ngữ văn năm 2026 (nhắc nhiều tới công nghệ, các phát minh hiện đại, nhân vật nước ngoài) liệu có làm giảm tính công bằng vùng miền hay không.
Nhưng quả thực, khi xem phổ điểm và kết quả xếp hạng, chúng tôi thấy lần đầu tiên tỉnh Lai Châu đã lọt vào top 10. Điều đó cho thấy năng lực của các thí sinh đã được đo và hiện diện trên phổ điểm. Đây là một điều hết sức đáng quý đối với giáo dục phổ thông cũng như giáo dục đại học hiện tại”, PGS.TS Bùi Thanh Hoa chia sẻ.
PGS.TS Bùi Thanh Hoa cũng cho rằng, khi xây dựng đề thi dựa trên việc đo lường năng lực phổ quát (được quy định tại khung chương trình), thì năng lực đó đã được thể hiện ở khắp mọi miền đất nước. Đề thi này hoàn toàn công bằng với mọi thí sinh. Khi thí sinh tiếp cận với những cách đánh giá như thế này, các em sẽ được thể hiện bản thân tốt nhất, được chuẩn bị cho việc hình thành những năng lực để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.
Chấm thi không còn thuần túy định tính
Điều PGS.TS Bùi Thanh Hoa đánh giá cao nhất trong công tác tuyển sinh và chấm thi năm nay đối với môn Ngữ văn chính là sự xuất hiện của các rubric hướng dẫn chấm phần thi viết.
Trước đây, môn Ngữ văn thường bị gắn định kiến là điểm cao hay thấp phụ thuộc vào tâm trạng, cảm xúc của giám khảo. Nhưng năm nay, việc áp dụng rubric với các tiêu chí và mức độ yêu cầu rõ ràng (có quy định trần) đã làm giảm tương đối nhiều sự chênh lệch giữa các giám khảo trong cùng một hội đồng thi và giữa các hội đồng thi trên toàn quốc. Khi có một rubric đủ mạnh, việc chấm thi không còn thuần túy là định tính nữa mà đã có cơ sở.
Nghiên cứu kỹ rubric chấm thi viết năm nay, PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhận ra phần điểm dành cho sự sáng tạo, cho các yêu cầu về diễn đạt, hành văn, ngôn ngữ chiếm một trọng số đáng kể. Đây chính là khoảng để chúng ta phát hiện, tôn trọng và ghi nhận sự sáng tạo của các em học sinh.
Trong những năm tới, khi tổ chức thi hay đánh giá học sinh thường xuyên trên lớp, PGS.TS Bùi Thanh Hoa cho rằng, các thầy cô cũng nên tiếp tục sử dụng rubric.
Rubric được thiết kế hướng tới mô hình một người học Văn lý tưởng, vì vậy dạy học và đánh giá theo rubric chính là đang hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh.
Kiên định hướng mới trong dạy học, kiểm tra đánh giá Ngữ văn
PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhận thấy, việc dạy học Ngữ văn trong nhà trường, chúng ta đã đi một con đường mới, đã đúng hướng và cần phải tiếp tục kiên định, kiên trì và kiên nhẫn với những điều có thể còn mới mẻ. Dù sự mới mẻ có thể làm cho các thầy cô còn bối rối, còn cảm thấy lúng túng, nhưng đó là một con đường đúng, một con đường chính xác. Và khi chúng ta kiên trì, kiên nhẫn thì tôi nghĩ là sẽ có những thành tựu lớn lao.
Khi chúng ta đo học sinh bằng những đề thi đánh giá năng lực, chúng ta chấm điểm học sinh bằng những cách chấm năng lực, thì đồng thời chúng ta đang đưa học sinh vào một khuôn năng lực. Điều đó vô cùng quan trọng, không chỉ là đối với riêng cá nhân các em mà sẽ là với nguồn nhân lực của đất nước trong tương lai.
Khung chương trình Ngữ văn của năm 2018 hướng đến hai việc rất quan trọng, đó là hình thành năng lực ngôn ngữ và hình thành năng lực văn học. Năng lực ngôn ngữ là khả năng diễn đạt nghe, nói, đọc, viết và năng lực văn học là những cảm xúc thẩm mỹ, những cảm nhận tinh tế về thiên nhiên, về đất nước, về con người.
PGS.TS Bùi Thanh Hoa cho rằng, khi những năng lực đó đã được lồng trong một đề thi tốt và được chấm bởi một cái rubric tốt, thì chúng ta đang hình thành cho các em một khuôn năng lực rất là tốt.
“Tôi cũng mong các thầy cô sẽ kiên trì và chúng ta sẽ kiên định với những điều đổi mới mà chúng ta đã thực hiện trong thời gian vừa qua. Đó là những năng lực vô cùng cần thiết đối với một nguồn nhân lực chất lượng cao và trong bối cảnh đất nước có rất nhiều những thay đổi lớn lao”, PGS.TS Bùi Thanh Hoa chia sẻ.
