Thầy Nguyễn Tiến Lịch, Trường THPT Tiên Du 1, tỉnh Bắc Ninh: Đề có tính thực tiễn, phân hóa tốt, phù hợp với định hướng đánh giá học sinh:
Đề thi bám sát định hướng của Chương trình GDPT 2018, chuyển trọng tâm từ đánh giá khả năng ghi nhớ kiến thức sang đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy và năng lực tạo lập văn bản của học sinh.
Nội dung đề có tính thực tiễn, gắn với những vấn đề đang được quan tâm trong đời sống như an ninh văn hóa, bảo tồn bản sắc dân tộc, trách nhiệm trong tạo lập và chia sẻ thông tin. Đề có sự phân hóa tương đối tốt, vừa bảo đảm yêu cầu đánh giá diện rộng, vừa tạo điều kiện để phân loại những học sinh có năng lực tư duy, cảm thụ và diễn đạt tốt.
Đề thi được xây dựng theo đúng cấu trúc mà Bộ GD&ĐT đã công bố từ trước. Các lệnh hỏi được diễn đạt rõ ràng, tường minh, giúp thí sinh xác định được vấn đề cần trả lời và phạm vi kiến thức, kĩ năng cần vận dụng. Về hình thức, cách đặt câu hỏi rõ ràng, không gây khó hiểu hoặc tạo cảm giác đánh đố đối với học sinh.
Ngữ liệu có tính thời sự, gắn với những vấn đề thiết thực của đời sống xã hội hiện đại như bảo vệ bản sắc văn hóa, giao lưu và tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại, tác động của công nghệ và truyền thông đối với văn hóa.
Hệ thống 5 câu hỏi được thiết kế tương đối hợp lý, bao quát nhiều thao tác đọc hiểu: xác định luận đề, nhận diện đặc trưng, giải thích nghĩa từ trong ngữ cảnh, xác định quan điểm của tác giả và vận dụng để đề xuất những việc cần làm.
Đặc biệt, câu 5 có tính mở, yêu cầu học sinh chuyển hóa nội dung văn bản thành nhận thức và hành động thực tiễn, qua đó góp phần đánh giá năng lực vận dụng. Nhìn chung, phần Đọc hiểu vừa sức, có tính phân hóa nhưng không gây áp lực quá lớn đối với học sinh.
Trong khi đó, câu nghị luận văn học có mức độ thử thách cao hơn. Bài thơ Cánh đồng tuổi thơ của Trịnh Thanh Sơn xây dựng một thế giới kí ức giàu cảm xúc thông qua hệ thống hình ảnh gần gũi như cánh đồng, hoa cỏ, mùi bùn đất, tiếng mẹ, chú bé.... Đằng sau những hình ảnh bình dị là chiều sâu hồi tưởng và sự chiêm nghiệm về tuổi thơ, quê hương và hành trình trưởng thành của con người.
Hình ảnh “cánh đồng tuổi thơ” mang ý nghĩa biểu tượng, trở thành điểm quy tụ của kí ức, tình quê và những giá trị bền vững trong tâm hồn con người. Vì vậy, để đạt điểm cao, học sinh không chỉ cần nắm chắc kĩ năng phân tích thơ mà còn phải có năng lực phát hiện mạch cảm xúc, ý nghĩa của hình ảnh thơ và chiều sâu tư tưởng của tác phẩm.
Đề thi Ngữ văn lần này và đề thi tháng 6/2026 có sự tương đồng về cấu trúc và độ khó. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở cách lựa chọn ngữ liệu và đặt câu hỏi.
Câu 1 phần Viết được đặt vấn đề tương đối tường minh và gần gũi với đời sống của học sinh khi yêu cầu trình bày suy nghĩ về sự cần thiết của trung thực trong tạo lập và chia sẻ thông tin. Vấn đề vừa mang tính thời sự, vừa có khả năng gợi mở nhiều phương diện nghị luận về nhận thức, trách nhiệm và hành vi của người trẻ.
Câu 2 phần Viết đều sử dụng ngữ liệu thơ hiện đại, đòi hỏi học sinh phải vượt qua việc phân tích hình ảnh đơn thuần để khám phá chiều sâu ý nghĩa của tác phẩm. Tuy nhiên, ở đề lần 2, bài thơ Cánh đồng tuổi thơ thiên về dòng hồi tưởng, kí ức và sự chiêm nghiệm. Hình ảnh thơ giàu sức gợi, đặc biệt là hình tượng “cánh đồng tuổi thơ”, đòi hỏi học sinh phải có năng lực đọc hiểu, cảm thụ và khái quát tốt. Đây là câu có khả năng phân hóa rõ, nhất là ở nhóm học sinh khá, giỏi.
Đây là một đề có tính thực tiễn, chú trọng năng lực và phù hợp với định hướng đánh giá của chương trình Ngữ văn 2018.
ThS. Nguyễn Phước Bảo Khôi, Giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM: Mạch đề thi tự nhiên, ngữ liệu giàu sức gợi, cần người chấm nhận ra và ghi nhận:
Đề thi môn Ngữ văn có độ phân hóa khá tốt, trong đó khả năng phân hóa tập trung ở phần Viết. Ở phần Đọc hiểu, độ phân hóa được tạo ra ở Câu 5, khi thí sinh phải chuyển từ nhận thức về bản sắc văn hóa sang đề xuất hành động trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Ở Câu 1 phần Viết (nghị luận xã hội, 2,0 điểm), vấn đề trung thực trong tạo lập, chia sẻ thông tin là một vấn đề gần gũi nhưng không dễ bàn luận sâu nếu thiếu trải nghiệm và tư duy độc lập. Câu 2 phần Viết (nghị luận văn học, 4,0 điểm) tiếp tục là nhiệm vụ có sức phân hóa cao nhất khi yêu cầu thí sinh huy động đồng thời năng lực đọc, cảm thụ, phân tích, lí giải, tổ chức lập luận và diễn đạt.
Cánh đồng tuổi thơ là một ngữ liệu giàu sức gợi. Từ hình ảnh cánh đồng, lao động, tuổi thơ đến kí ức quê hương và hành trình trưởng thành, bài thơ mở ra nhiều hướng tiếp cận để những thí sinh có năng lực cảm thụ tốt và cách đọc riêng có cơ hội thể hiện.
So với đề thi Ngữ văn tháng 6/2026, tôi cho rằng đề thi lần này giữ được sự ổn định về định dạng và mặt bằng yêu cầu, đồng thời tạo được một mạch chủ đề khá tự nhiên giữa các phần.
Cấu trúc đề nhất quán: ngữ liệu đọc hiểu vẫn là văn bản nghị luận, ngữ liệu triển khai nghị luận văn học tiếp tục là thơ. Sự tương đồng này giúp bảo đảm tính ổn định của kỳ thi, trong khi nội dung được dịch chuyển từ các vấn đề về tri thức, công nghệ và phát minh sang an ninh văn hóa, môi trường thông tin, bản sắc và kí ức văn hóa.
Điểm đáng ghi nhận là sự liên kết giữa các phần không mang tính cơ học. Văn bản đọc hiểu đặt ra những thách thức đối với an ninh văn hóa trong môi trường số. Câu 1 phần Viết tiếp nối bằng yêu cầu suy nghĩ về sự trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin; còn Cánh đồng tuổi thơ mở sang một bình diện sâu hơn của văn hóa: kí ức, quê hương, lao động và những giá trị bền vững trong đời sống tinh thần.
Ba phần của đề thi có sự cộng hưởng trên trục công nghệ - văn hóa - con người nhưng vẫn giữ được tính độc lập của từng nhiệm vụ, không tạo cảm giác lặp ý hay “gợi sẵn” nội dung cho phần Viết.
Hệ thống câu hỏi Đọc hiểu bám sát yêu cầu của chương trình, phân bố các cấp độ tư duy. Năm câu hỏi lần lượt yêu cầu xác định luận đề; khai thác thông tin; giải thích nghĩa của từ trong ngữ cảnh; nhận diện quan điểm của tác giả; và vận dụng nội dung văn bản để đề xuất việc cần làm nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Như vậy, đề không dừng ở việc kiểm tra khả năng “tìm đúng thông tin” mà từng bước hướng người đọc đến việc hiểu quan điểm và chuyển hóa nội dung đọc thành suy nghĩ của chính mình.
Sau một đề thi như trên, điều tôi mong đợi là một hướng dẫn chấm đủ rõ để chuẩn hóa đánh giá nhưng vẫn đủ mở để ghi nhận tư duy độc lập. Điều cần chờ đợi không chỉ là một “đáp án đúng”, mà là một hướng dẫn chấm xác lập được hệ quy chiếu chung cho giám khảo: chấm những thành tố nào của năng lực viết, căn cứ vào biểu hiện nào và phân biệt các mức chất lượng ra sao.
Với phần Viết, các phương diện như xác định và triển khai vấn đề, lập luận, sử dụng bằng chứng, tổ chức văn bản và diễn đạt cần được mô tả đủ cụ thể để việc cho điểm có cơ sở thống nhất.
Tuy nhiên, sự cụ thể ấy không nên biến nội dung tham chiếu thành một danh mục ý bắt buộc. Với Cánh đồng tuổi thơ, thí sinh có thể đi vào hình tượng cánh đồng, kí ức tuổi thơ, vẻ đẹp của lao động, mối gắn bó với quê hương, dấu ấn văn hóa nông thôn hay hành trình trưởng thành của cái tôi trữ tình. Một cách đọc khác với gợi ý vẫn cần được ghi nhận nếu có căn cứ từ văn bản, được phân tích thuyết phục và tổ chức thành một lập luận nhất quán.
Nói cách khác, hướng dẫn chấm cần đủ chặt để chuẩn hóa việc đánh giá, nhưng không được chặt đến mức chuẩn hóa tư duy của thí sinh. Một đề thi mở chỉ thực sự phát huy giá trị khi người chấm có chung hệ quy chiếu, đồng thời những cách đọc có căn cứ, tinh tế và sáng tạo vẫn có “đất” để được nhận ra và ghi nhận.
