Để giáo dục lòng yêu nước, khát vọng sống đẹp chạm tới trái tim người học

Tạo dựng môi trường để học sinh trải nghiệm, cống hiến và trưởng thành

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, học sinh được tiếp cận nguồn thông tin đa dạng, có nhiều cơ hội học tập, giao lưu và phát triển bản thân. Điều đó mở ra nhiều thuận lợi nhưng cũng đặt ra yêu cầu giúp các em biết chọn lọc thông tin, xây dựng tư duy độc lập, giữ gìn những giá trị tốt đẹp và hình thành bản lĩnh trước những tác động từ môi trường xung quanh.

Theo thầy Đặng Văn Thắng - Bí thư Đoàn Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức, Hưng Yên, thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để những giá trị về lòng yêu nước, trách nhiệm cộng đồng, đạo đức và khát vọng cống hiến trở thành nhận thức tự giác, được thể hiện bằng hành động trong cuộc sống hằng ngày.

"Lòng yêu nước không được hình thành từ những khẩu hiệu hay những bài học mang tính ghi nhớ. Điều quan trọng là học sinh hiểu được ý nghĩa của từng việc mình làm, biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước. Khi những giá trị ấy trở thành thói quen trong suy nghĩ và hành động, giáo dục mới thực sự tạo được sự chuyển biến", thầy Thắng chia sẻ.

Xuất phát từ quan điểm đó, Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức, Hưng Yên xác định giáo dục phẩm chất, nhân cách và trách nhiệm xã hội là một trong những mục tiêu xuyên suốt của quá trình giáo dục toàn diện. Nhà trường tạo dựng môi trường để học sinh được trải nghiệm, được cống hiến và trưởng thành thông qua nhiều hoạt động gắn với thực tiễn. Qua đó, các em từng bước hình thành lòng nhân ái, ý thức trách nhiệm và khát vọng đóng góp cho cộng đồng.

Nói về vấn đề này, cô Đào Thị Cúc - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đống Đa (Kim Liên, Hà Nội) cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc học sinh thiếu thông tin, mà là các em đang sống giữa một “biển sóng” thông tin quá dày, quá nhanh và quá nhiều màu sắc.

Mạng xã hội có thể mở ra rất nhiều điều mới mẻ, nhưng cũng dễ cuốn các em đi theo những điều hào nhoáng, ngắn hạn, thậm chí lệch chuẩn. Khi một ngày trôi qua bằng những cú lướt màn hình liên tiếp, những giá trị bền sâu như lý tưởng sống, lòng yêu nước, trách nhiệm với cộng đồng rất dễ bị đẩy lùi về phía sau.

Điều đáng lo hơn là nhiều giá trị đẹp nếu chỉ nói bằng lời khô cứng thì khó chạm tới trái tim học sinh. Các em không thiếu bài học, nhưng lại rất cần những điều có sức lay động thật sự. Chỉ khi được chạm vào những câu chuyện thật, những con người thật, những hy sinh thật, thì lòng yêu nước, đạo đức và khát vọng cống hiến mới có thể “găm” vào tâm hồn các em, ở lại lâu hơn một tiết học, một buổi sinh hoạt hay một bài kiểm tra.

“Vì vậy, thách thức lớn nhất chính là làm sao để những giá trị ấy không đứng ngoài đời sống của học sinh, mà trở thành một phần trong cách các em nghĩ, sống và hành động mỗi ngày”, cô Đào Thị Cúc chia sẻ.

Đưa giáo dục từ trang sách bước ra đời sống

Nhiều nhà giáo khi đề xuất giải pháp giáo dục lý tưởng sống, lòng yêu nước và trách nhiệm công dân trong bối cảnh mới đều nhấn mạnh đến trải nghiệm thực tiễn.

Cho rằng giáo dục bằng trải nghiệm là giải pháp mang tính đột phá, Bí thư Đoàn Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức lý giải: khi học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động vì cộng đồng, các em sẽ cảm nhận sâu sắc hơn về trách nhiệm công dân, tinh thần sẻ chia và giá trị của sự cống hiến.

Mỗi trải nghiệm đều mang đến một bài học. Từ việc trồng một cây xanh, giữ gìn môi trường học đường, tham gia hoạt động thiện nguyện hay dâng hương tri ân các anh hùng liệt sĩ, học sinh sẽ hiểu rằng lòng yêu nước được vun đắp từ những hành động thiết thực và trách nhiệm với cộng đồng.

Tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức, thầy Đặng Văn Thắng cho biết, các hoạt động trải nghiệm được tổ chức xuyên suốt năm học nhằm bồi dưỡng phẩm chất và kỹ năng cho học sinh. Nhà trường thường xuyên triển khai các chương trình trồng cây, chăm sóc cảnh quan, xây dựng môi trường học đường xanh - sạch - đẹp, giúp học sinh hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên và gìn giữ không gian sống.

Các hoạt động vệ sinh khuôn viên trường, làm đẹp lớp học được duy trì định kỳ, góp phần xây dựng tinh thần chủ động và trách nhiệm đối với tập thể. Song song với đó là các chương trình tìm hiểu lịch sử dân tộc, tham quan địa chỉ đỏ, dâng hương và chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, qua đó giáo dục lòng biết ơn, sự trân trọng những giá trị được vun đắp từ các thế hệ đi trước.

Nhà trường cũng đẩy mạnh các chương trình thiện nguyện, sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn, tạo cơ hội để học sinh lan tỏa lòng nhân ái bằng những hành động thiết thực. Bên cạnh đó, các dự án học tập, hoạt động ngoại khóa và chương trình phát triển kỹ năng tiếp tục giúp học sinh rèn luyện khả năng hợp tác, tư duy giải quyết vấn đề, sự tự tin và tinh thần trách nhiệm.

Từ thực tiễn Trường THCS Đống Đa, cô Đào Thị Cúc nhấn mạnh giải pháp mang tính đột phá là phải đưa giáo dục từ trang sách bước ra đời sống, từ lời giảng bước vào trải nghiệm. Học sinh chỉ thật sự hiểu và nhớ sâu khi các em được nhìn thấy, được nghe, được chạm vào những giá trị ấy bằng cảm xúc của chính mình.

Tại Trường THCS Đống Đa, ngay từ tuần sinh hoạt tập thể đầu năm học, học sinh đã được tìm hiểu về truyền thống hơn 50 năm xây dựng và phát triển của nhà trường. Các em được nghe giới thiệu về nhà giáo Lương Định Của - người có nhiều đóng góp cho nền giáo dục và khoa học nước nhà, đồng thời cũng là tên con phố nơi ngôi trường đang tọa lạc.

Những câu chuyện ấy không chỉ giúp học sinh hiểu về ngôi trường mình đang học, mà còn gieo vào các em niềm tự hào rất riêng: tự hào vì được học dưới mái trường có bề dày truyền thống, có dấu ấn của những con người đáng kính.

Nhà trường cũng luôn chú trọng giáo dục học sinh về lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ, các thế hệ đã ngã xuống và hy sinh để đất nước có được hòa bình, độc lập hôm nay; đó còn là lòng biết ơn đối với cha mẹ, thầy cô, bạn bè - những người âm thầm nâng đỡ, dạy dỗ, động viên các em từng ngày.

Những giá trị ấy không chỉ được nhắc trong lời nói, mà còn được lồng ghép qua các giờ học, các buổi sinh hoạt tập thể, hoạt động ngoại khóa và những dịp kỷ niệm lớn của dân tộc. Chính cách làm đó khiến lòng biết ơn không còn là khái niệm chung chung, mà trở thành một nếp nghĩ, một thái độ sống.

Đặc biệt, học sinh nhà trường đã có cơ hội giao lưu với Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân - người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ; gặp gỡ nhà thơ Trần Đăng Khoa để lắng nghe những chia sẻ rất gần gũi mà sâu sắc về tình yêu quê hương, đất nước và trách nhiệm của thế hệ trẻ.

Nhà trường cũng tổ chức cho học sinh xem các bộ phim lịch sử, phim cách mạng như “Mưa đỏ”, tham gia các cuộc thi tìm hiểu lịch sử, tham quan các địa chỉ đỏ và các di tích lịch sử. Mỗi hoạt động như vậy đều giống như một hạt giống nhỏ, nhưng khi rơi đúng mảnh đất tâm hồn, nó có thể nảy mầm thành niềm tự hào, ý thức và trách nhiệm.