Đào tạo nghề gắn liền với việc làm ‘lời giải’ từ các mô hình tiên phong

Sự “lệch pha” giữa lý thuyết giảng đường và thực tế sản xuất từ lâu đã là bài toán đau đầu của cả cơ sở giáo dục nghề nghiệp lẫn nhà tuyển dụng.

Tại TP Huế, việc chuyển dịch mạnh mẽ sang các mô gắn kết hữu cơ giữa nhà trường và doanh nghiệp đang là “lời giải” mở ra cơ hội việc làm bền vững cho học sinh, sinh viên ngay sau khi tốt nghiệp.

Doanh nghiệp tham gia sâu vào "hơi thở" giảng đường

Tại khu vực miền Trung, Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế (HueIC) đang khẳng định vị thế của một đơn vị đào tạo tiên phong khi xây dựng thành công hệ sinh thái giáo dục gắn thực tiễn với sản xuất. Nhà trường hiện duy trì mạng lưới đối tác chiến lược với hơn 100 tập đoàn, doanh nghiệp quy mô lớn như Honda, VinFast, Daikin, Samsung, Panasonic... cùng các đơn vị lớn tại địa phương như KIM LONG Motor Huế, America Quartz Technology (AQT), Công ty Điện lực Huế.

ThS Trần Hữu Châu Giang – Quyền Hiệu trưởng HueIC nhận định, sinh viên nhà trường tốt nghiệp hoàn toàn có thể đảm đương tốt các vị trí từ bảo trì, sửa chữa, vận hành đến thiết kế, lắp đặt hệ thống cơ khí và dây chuyền sản xuất tự động tại các khu công nghệ cao, khu công nghiệp và các công ty lớn.

Để giải bài toán thừa lý thuyết thiếu thực hành, cơ chế hợp tác "ba bên" (Nhà trường – Doanh nghiệp – Người học) đã được HueIC áp dụng triệt để. Trong mối quan hệ cộng sinh này, doanh nghiệp không còn là bên đứng ngoài quan sát mà trở thành một thực thể hữu cơ, tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.

Ông Nguyễn Văn Giáo, Trưởng phòng Đào tạo Daikin Việt Nam (Chi nhánh Đà Nẵng), nhận định "đào tạo kép" là chìa khóa hiệu quả nhất để tối ưu hóa nguồn lực. Người học vừa tiếp nhận lý thuyết tại trường, vừa thực hành thường xuyên tại xưởng sản xuất hoặc trực tiếp tại công trình.

Điểm đột phá là doanh nghiệp tham gia sâu vào khâu "đào tạo giảng viên". Daikin đã trực tiếp bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo của HUEIC, đưa kiến thức thực tế từ thị trường truyền tải thẳng vào chương trình giảng dạy, giúp giảng viên cập nhật các công nghệ mới nhất.

"Doanh nghiệp đồng hành từ khâu xây dựng khung chương trình, xác định tiêu chuẩn kỹ năng nghề cốt lõi đến việc trực tiếp đánh giá năng lực người học. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro đầu tư nhân lực cho doanh nghiệp, bởi sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể bắt nhịp ngay với công việc mà không cần trải qua các khóa đào tạo lại tốn kém", ông Nguyễn Văn Giáo trao đổi.

Minh chứng thực tế từ Công ty TNHH America Quartz Technology (AQT) cho thấy hiệu quả rõ rệt sau 4 năm gắn kết. Ông Nguyễn Văn Sỹ, đại diện Phòng Hành chính – Nhân sự AQT, nhấn mạnh quy trình phối hợp bắt đầu ngay từ khi xác định nhu cầu tuyển dụng cho đến lúc tiếp nhận thực tập và ký kết hợp đồng lao động.

Nhằm nâng tầm hợp tác, ông Sỹ đề xuất cần thiết lập một "đầu mối phụ trách" chuyên trách và xây dựng kế hoạch dài hạn hằng năm để bảo đảm chương trình học luôn vận hành theo nhịp thở của công nghệ sản xuất hiện đại.

Mô hình phân luồng sớm 9+ - Lối đi ngắn đến thành công

Một điểm sáng khác trong nỗ lực giải quyết việc làm của HueIC là việc áp dụng mô hình đào tạo hệ học sinh 9+ từ năm 1996, thu hút khoảng 500 - 800 học sinh đăng ký mỗi năm. Học sinh tốt nghiệp THCS vào trường sẽ vừa học văn hóa vừa học nghề. Có khoảng 100 học sinh/năm chọn học nghề kết hợp học 4 môn văn hóa.

ThS Hoàng Minh Tuấn - Phó Hiệu trưởng HUEIC trao đổi, sau tốt nghiệp hệ này, học sinh có nhiều ngả đường rộng mở: thi tốt nghiệp THPT để học Đại học; hoặc lựa chọn học liên thông lên Cao đẳng (khoảng 120 - 150 học sinh/năm) để nhận bằng Kỹ sư thực hành.

Khảo sát trong 3 gần nhất cho thấy, tỷ lệ có việc làm tốt của nhóm học sinh liên thông lên Cao đẳng đạt trên 80%. Mô hình tiếp cận nghề sớm này tương tự như các nước tiên tiến Đức, Nhật Bản, giúp giảm áp lực thi cử, định hướng nghề nghiệp sớm, tận dụng nguồn nhân lực trẻ có tay nghề cao và giải quyết hiệu quả tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”.

Đào tạo "thực chiến" từ những năm đầu đại học

Tại Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế (HUET), các ngành kỹ sư mũi nhọn hướng ứng dụng cao như Kỹ thuật máy tính, Tự động hóa, Điện tử, Thiết kế vi mạch được kết nối trực tiếp với doanh nghiệp miền Trung và cả nước.

PGS.TS Nguyễn Quang Lịch, Khoa Trưởng HUET cho biết, mô hình "4-4-2" là giải pháp tối ưu cho đào tạo kỹ sư chất lượng cao: 40% thời gian học lý thuyết với giảng viên trình độ cao, giàu sáng tạo và nền tảng học thuật vững chắc; 40% thời gian học tập thông qua dự án (project-based learning); 20% thời gian đào tạo kỹ năng bởi các chuyên gia từ các công ty, tập đoàn lớn.

Sinh viên HUET tham gia "thực chiến" dự án thực tế ngay từ kỳ hè năm thứ nhất như một kỹ sư thực thụ tại công trường hay phòng thiết kế. Chương trình học tích hợp nhiều phần mềm phân tích, tính toán kết cấu hiện đại (Autocad, Revit, Sketchup, Etabs, Safe, SAP, Tekla Structure, Plaxis, Robot Structural Analysis...) và ứng dụng chuyên sâu mô hình BIM (Building Information Modeling).

Nhờ phương pháp tiếp cận mới này, sinh viên có sự tự tin rất lớn. Bạn Nguyễn Thị Hồng Nhung (sinh viên năm thứ 4 ngành Kỹ thuật Xây dựng) chia sẻ: “Lúc đầu chọn ngành này là quyết định mạo hiểm. Nhưng sau học kỳ đầu, em được định hướng học theo dự án nên rất hào hứng. Em được trực tiếp thực tập có hưởng lương tại công ty đối tác”.

Hằng năm, thông qua hợp tác với các đối tác lớn như Hoa Binh Construction Group, Mitani (Nhật Bản), Bouygues (Pháp), Công ty Xây lắp TP Huế... các doanh nghiệp luôn đặt hàng và nhận sinh viên HUET tốt nghiệp vào làm việc ngay với mức lương phù hợp năng lực.

Tại khóa tốt nghiệp mới đây của HUET ở 4 ngành học có nhu cầu nhân lực lớn như Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo; Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa; Kỹ thuật điện và Kỹ thuật xây dựng, nhiều tân kỹ sư đã được các doanh nghiệp săn đón, trên 35% trong số này hiện đang làm việc cho nhiều công ty công nghệ và tập đoàn lớn như Nissoy, Fukuhaku Nhật Bản, Tập đoàn CP, Tập đoàn Cienco, Tập đoàn Hòa Phát, ThacoAuto, HBI...