Đánh giá để thúc đẩy người học tiến bộ, không phải chỉ lấy điểm

Một trong những yêu cầu trong Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về nhiệm vụ trọng tâm năm học mới là đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, bảo đảm thực chất, hiệu quả.

Từ thực tiễn dạy học, giáo viên cho rằng cần chuyển từ “đánh giá để lấy điểm” sang “đánh giá để thúc đẩy sự tiến bộ của người học”, đồng thời giảm áp lực thành tích và tăng quyền chủ động chuyên môn cho giáo viên.

Đánh giá để thúc đẩy sự tiến bộ của người học

Theo thầy Nguyễn Phương Bắc, giáo viên Trường TH&THCS Lâm Thao (Lâm Thao, Bắc Ninh) muốn kiểm tra, đánh giá thực chất và hiệu quả, trước hết phải thay đổi quan niệm: đánh giá không chỉ để cho điểm, xếp loại mà phải giúp xác định học sinh đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và cần hỗ trợ như thế nào.

Là người trực tiếp dạy học, thầy Nguyễn Phương Bắc đề xuất một số giải pháp trong quá trình dạy học và thực hiện các cơ chế, chính sách trong giáo dục.

Theo đó, cần kết hợp nhiều hình thức đánh giá, không phụ thuộc quá nhiều vào một bài kiểm tra định kỳ để cơ sở giáo dục, giáo viên có thể đánh giá đầy đủ hơn kiến thức, kỹ năng và năng lực vận dụng của học sinh.

Đồng thời, tăng cường, chú trọng khâu đánh giá thường xuyên và phản hồi kịp thời. Giáo viên cần xác định học sinh đã hiểu đến đâu, sai ở đâu để điều chỉnh cách dạy và hỗ trợ phù hợp, thay vì chờ đến cuối kỳ mới phát hiện những khoảng trống kiến thức.

Đề kiểm tra cần tăng câu hỏi vận dụng và giải quyết vấn đề, gắn với những tình huống thực tiễn; nội dung kiểm tra phải bám yêu cầu cần đạt của chương trình.

Quan trọng là cần xây dựng văn hóa trung thực trong kiểm tra, đánh giá. Giáo viên nhận thức đúng điểm số phản ánh mức độ tiến bộ chứ không phải mục tiêu duy nhất của việc học. Đồng thời, cần sử dụng công nghệ và AI một cách có kiểm soát để hỗ trợ xây dựng câu hỏi, phân tích kết quả và phát hiện những bất thường trong quá trình kiểm tra.

Về chính sách, thầy Nguyễn Phương Bắc nhấn mạnh việc ngành Giáo dục tiếp tục giảm áp lực về chỉ tiêu thành tích đối với nhà trường và giáo viên, phù hợp với yêu cầu của Chỉ thị 31/CT-TTg về khắc phục bệnh thành tích và không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp. Cùng với đó, có hướng dẫn thống nhất, xây dựng ngân hàng câu hỏi và học liệu đánh giá dùng chung nhưng vẫn dành quyền chủ động chuyên môn cho giáo viên.

Cuối cùng, cần rà soát, cắt giảm những kỳ thi, cuộc thi và hoạt động kiểm tra không thật sự cần thiết, để giáo viên có thời gian tập trung vào dạy học và hỗ trợ học sinh.

“Theo tôi, điểm cốt lõi là phải chuyển từ “đánh giá để lấy điểm” sang “đánh giá để thúc đẩy sự tiến bộ của người học”. Khi giáo viên được trao quyền chuyên môn, không chịu sức ép thành tích và có đủ công cụ, điều kiện thực hiện thì việc kiểm tra, đánh giá mới có thể thực chất, công bằng và thực sự phục vụ nâng cao chất lượng giáo dục”, thầy Nguyễn Phương Bắc chia sẻ.

Không đánh giá giáo viên bằng những “con số đẹp”

Thầy Vũ Ngọc Hoà, giáo viên Trường THPT Ngô Quyền (Đồng Nai), cho rằng trước hết cần đưa kiểm tra, đánh giá trở về đúng chức năng giáo dục. Đánh giá không phải để tạo ra những điểm số đẹp mà nhằm xác định học sinh đang ở đâu, đã làm được gì, còn hạn chế gì và cần được hỗ trợ như thế nào để tiến bộ.

Ở cấp độ lớp học, giáo viên cần kết hợp đánh giá thường xuyên với đánh giá định kỳ; không chỉ đánh giá kiến thức mà chú trọng khả năng vận dụng, giải quyết vấn đề, tư duy độc lập và tự học. Theo thầy, cần tăng các câu hỏi yêu cầu học sinh giải thích lý do, trình bày cách suy nghĩ và vận dụng kiến thức vào những tình huống mới.

Chẳng hạn, trong môn Toán, một học sinh thực sự có năng lực không chỉ biết áp dụng đúng công thức và tìm ra đáp số mà còn phải biết lựa chọn phương pháp, giải thích lập luận, phát hiện sai sót, sử dụng dữ liệu và vận dụng kiến thức toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Vì vậy, đề kiểm tra cần có sự phân hóa hợp lý, đồng thời hạn chế tình trạng học sinh luyện tập theo khuôn mẫu.

Trong môi trường có AI, thầy Vũ Ngọc Hoà cho rằng, không nên chỉ đặt vấn đề cấm hay cho phép sử dụng AI, mà quan trọng hơn là thay đổi cách thức đánh giá. Giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày trực tiếp, giải thích lời giải, phản biện kết quả do AI cung cấp, phát hiện lỗi hoặc bảo vệ phương án của mình. Khi đó, AI trở thành công cụ hỗ trợ, còn năng lực tư duy vẫn phải thuộc về học sinh.

Về chính sách, điều thầy Vũ Ngọc Hoà mong muốn nhất là không sử dụng một cách cơ học các chỉ số như tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, tỷ lệ học sinh khá, giỏi hay điểm trung bình để đánh giá giáo viên và nhà trường.

Cần chuyển trọng tâm sang mức độ tiến bộ của người học, chất lượng đầu ra và khả năng vận dụng kiến thức. Đặc biệt, cần có cơ chế bảo vệ giáo viên khi đánh giá trung thực. Nếu giáo viên thực hiện đúng chương trình, kiểm tra đúng yêu cầu cần đạt và hỗ trợ học sinh đầy đủ nhưng vẫn có học sinh chưa đạt, kết quả đó cần được nhìn nhận như một thông tin giáo dục bình thường. Không nên để giáo viên cho điểm đúng năng lực học sinh lại chịu áp lực giải trình hoặc thi đua. Muốn có chất lượng thật, trước hết phải cho phép người thầy nói thật về chất lượng.

Thầy Vũ Ngọc Hoà bày tỏ mong muốn Bộ GD&ĐT tiếp tục xây dựng ngân hàng câu hỏi và nhiệm vụ đánh giá năng lực có chất lượng; tăng cường bồi dưỡng giáo viên về thiết kế đề, rubric, đánh giá quá trình và đánh giá trong môi trường có AI. Đồng thời, cần giảm những hồ sơ, báo cáo hành chính chưa thực sự cần thiết để giáo viên có thêm thời gian nghiên cứu bài học, phân tích kết quả và hỗ trợ học sinh.

Về lâu dài, quản lý giáo dục cần chuyển từ “quản lý bằng tỷ lệ” sang “quản trị bằng chất lượng và sự tiến bộ”. Một trường học tốt không nhất thiết phải có 100% học sinh đạt điểm cao, mà phải là nơi chất lượng được phản ánh trung thực, học sinh còn hạn chế được nhận diện để hỗ trợ, học sinh có năng lực được tạo điều kiện phát triển và mỗi học sinh đều có cơ hội tiến bộ.