Sự tồn tại của Liên minh châu Âu, vốn chỉ có thể khả thi trong một trật tự thế giới nhất định. Nhưng Liên minh ấy đang bị đe dọa sau khi Washington đơn phương triển khai những hành động đi ngược lại phương châm nói trên, từ Venezuela cho đến Iran.
Có thể lập luận một cách chính đáng rằng Iran đang chiến đấu để sinh tồn sau những cuộc tấn công bất chấp của Israel và Mỹ. Tuy nhiên điều ít được chú ý hơn là thực tế cuộc xung đột này đặt ra mối đe dọa hiện hữu đối với Liên minh châu Âu.
Rõ ràng Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã đẩy nhanh sự sụp đổ của trật tự quốc tế mà cộng đồng châu Âu được xây dựng và duy trì dựa trên đó.
Như nhà khoa học chính trị người Ý Natalie Tocci lập luận, "một thế giới không có bất kỳ chuẩn mực nào là một thế giới mà trong đó châu Âu dường như dễ bị tổn thương hơn".
Nguy cơ tan rã của Liên minh châu Âu cực kỳ cao trong một thế giới không có các quy tắc quốc tế được tất cả các bên tham gia công nhận và tôn trọng, nơi mỗi quốc gia buộc phải tự đảm bảo an ninh cho mình hoặc phục tùng một nguyên thủ quốc gia sẵn lòng bảo vệ họ.
Tổng thống Trump đã nói rõ rằng kẻ thù chính của ông là trật tự đa phương. Ông đã tạo ra một dạng Liên Hợp Quốc song song với dự án tái thiết Gaza, làm tê liệt Tổ chức Thương mại Thế giới, rút khỏi UNESCO và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đồng thời gieo rắc nghi ngờ về sự ủng hộ đối với NATO.
Liên minh châu Âu hiện tại cũng không phù hợp với hình ảnh cấu trúc do ông Trump xây dựng. Cuộc chiến với Iran chỉ làm nổi bật điểm yếu của EU, vốn trầm trọng hơn do những phản ứng khó lường và mâu thuẫn của các nhà lãnh đạo châu Âu chủ chốt đối với một cuộc chiến được phát động một cách liều lĩnh bởi hai nhà lãnh đạo cứng rắn như Trump và Netanyahu.
Châu Âu đã đánh giá sai cuộc xung đột ngay từ đầu, và nếu tiếp tục giữ vững quan điểm này, họ có thể phải trả giá đắt.
Nhiều quốc gia châu Âu, ngoại trừ Tây Ban Nha và Ý, đã nhận ra quá muộn rằng hành động gây hấn chống lại Iran không liên quan gì đến nhân quyền mà chỉ phục vụ những lợi ích ngầm của ông Trump và Netanyahu.
Nhà lãnh đạo Israel tìm cách loại bỏ đối thủ khu vực chính của mình, trong khi Tổng thống Mỹ mơ ước thiết lập sự thống trị tuyệt đối trong phạm vi ảnh hưởng, bao gồm cả châu Âu, đồng thời che đậy những thất bại trong chính sách nội địa liên quan đến vụ Epstein và nền kinh tế đi xuống.
Nếu ông Trump đạt được mục đích, EU sẽ ngày càng dễ bị tổn thương trước sự lạm dụng quyền lực, sự tùy tiện và những yêu cầu của một Tổng thống Mỹ - người mà chính ông ta đã thừa nhận rằng không cảm thấy có nghĩa vụ phải tôn trọng bất kỳ giới hạn nào ngoài những nguyên tắc đạo đức đáng ngờ của riêng mình.
Trên bờ vực thẳm này, "ủng hộ Mỹ đồng nghĩa với việc đẩy nhanh một tương lai mà trong đó pháp quyền sẽ biến mất, và người châu Âu, với tư cách là những chủ thể toàn cầu yếu thế, sẽ phải trả giá rất đắt", cảnh báo được đưa ra bởi Julien Barnes-Dacey và Ellie Gueranmaye - các chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu.
Sự tồn tại của cuộc thử nghiệm hội nhập chưa từng có tiền lệ mang tên EU trong một thế giới khắc nghiệt có thể đang bị đe dọa. Cộng đồng các nước châu Âu đã mang đến cho đối tác của mình hòa bình và thịnh vượng, nhưng đến giữa thế kỷ 21, những giá trị này có thể trở nên không còn ý nghĩa nếu không đi kèm với sự đảm bảo an ninh.
Về lý thuyết, NATO cung cấp sự đảm bảo như vậy, nhưng dưới thời Tổng thống Trump hoặc những người kế nhiệm ông, sự an toàn của Liên minh đang bị đặt dấu hỏi.
Nếu EU trở thành một khu vực không an toàn hoặc phụ thuộc vào những ý muốn thất thường của Washington, sức hấp dẫn của hội nhập có thể giảm mạnh, và những thành tựu của 70 năm qua chắc chắn sẽ bị xóa bỏ.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump sẽ mắc phải một sai lầm nghiêm trọng nếu ông coi sự sụp đổ của EU là điều hiển nhiên, bởi khả năng vượt qua những biến động lớn của EU đã được chứng minh hết lần này đến lần khác.
Trong những tuần gần đây, khi ông Trump đảo lộn trật tự quốc tế ở Venezuela, Greenland và Iran, EU ban đầu có vẻ bối rối, nhưng sau đó đã thể hiện khả năng hiếm có trong việc tạo ra một mặt trận kháng cự chống lại tham vọng địa chính trị của người lãnh đạo Nhà Trắng.
Chỉ trong vài ngày, châu Âu đã chứng kiến những sự kiện mang tính bước ngoặt như thỏa thuận giữa Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz về việc mở rộng phạm vi bảo vệ hạt nhân của Pháp sang hầu hết lục địa châu Âu, một thỏa thuận mà 6 quốc gia thành viên EU khác đang tìm cách tham gia.
Việc triển khai quân đội và vũ khí từ một số quốc gia châu Âu, bao gồm cả Tây Ban Nha, đến Síp để bảo vệ quốc gia thành viên EU này khỏi cuộc tấn công tiềm tàng được xem là sự thực hiện thỏa thuận phòng thủ chung của EU.
Hơn nữa, theo các nguồn tin ở Brussels, cuộc chiến Iran có thể đẩy nhanh kế hoạch xây dựng chính sách quốc phòng chung, vốn đã được vạch ra những đường nét chính sau khi chiến sự Ukraine bùng nổ cách đây 4 năm.
Chi tiêu quốc phòng của 27 quốc gia thành viên EU đã tăng gần gấp đôi kể từ năm 2021, từ 218 tỷ euro lên gần 400 tỷ euro vào năm 2025.
Hơn nữa, Ủy ban châu Âu đã cắt giảm ngân sách và chi tiêu thuế để bổ sung thêm 800 tỷ euro trong 4 năm tới. Việc bơm vốn công, cùng với sự bất ổn địa chính trị nói chung, đang kích thích đầu tư tư nhân vào một lĩnh vực mà cho đến gần đây vẫn còn thiếu vốn ở châu Âu.
Cổ phiếu của Rheinmetall - một công ty vũ khí lớn của Đức, đã tăng từ 93 euro vào ngày trước khi xung đột ở Ukraine bùng nổ (24/2/2022) lên 468 euro vào đêm trước chiến thắng bầu cử lần thứ hai của ông Trump (ngày 5/11/2024), và đạt hơn 1.600 euro trong tuần này.
Việc thành lập một lực lượng vũ trang châu Âu gồm 100.000 binh sĩ đang được thảo luận công khai tại Brussels, nơi người ta ủng hộ việc thành lập một đội quân châu Âu. Bởi nếu không, nỗ lực tái vũ trang quy mô lớn sẽ trở thành sự lãng phí khổng lồ ngân sách quốc gia, chỉ mang lại lợi ích cho ngành công nghiệp Mỹ mà không tạo ra hiệu quả nào cho quốc phòng của châu Âu.
Ông Paul Morillas, Giám đốc Trung tâm Quan hệ Quốc tế Barcelona (CIDOB), đã viết trong tác phẩm gần đây của mình "Trong vòng tròn của những người lớn tuổi" (En el patio de los mayores) một kết luận đáng chú ý: "Liên minh châu Âu buộc phải trưởng thành nhanh chóng".
Nếu điều này không xảy ra, châu Âu sẽ đối mặt với sự suy thoái chậm chạp, như nhà kinh tế học người Ý Mario Draghi đã cảnh báo. Nhưng lựa chọn thay thế có lẽ còn tồi tệ hơn - vị thế hạng hai mà người dân châu Âu đang cảm nhận thấy rõ ràng hơn bao giờ hết.
