Chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Bộ GD&ĐT đang xây dựng dự thảo Nghị định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và kiểm định chất lượng giáo dục.
Nghiên cứu dự thảo, PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học CMC đánh giá, điểm đột phá lớn nhất của dự thảo Nghị định không chỉ nằm ở việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà sâu xa hơn là sự thay đổi rất rõ về tư duy quản trị giáo dục đại học trong thời đại công nghệ số.
Dự thảo đã chuyển từ quản lý hành chính sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, áp dụng cơ chế hậu kiểm thay cho tiền kiểm, quản lý theo mức độ rủi ro và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục.
Điều 3 của Dự thảo đã thể hiện rõ định hướng chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thay vì phải thực hiện các thủ tục, quy trình xin phép, thẩm định hành chính ban đầu, cơ chế mới tạo hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục đại học chủ động triển khai các mô hình đào tạo linh hoạt.
Giáo dục đại học hiện nay đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của AI, công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Nếu vẫn quản lý theo tư duy tiền kiểm truyền thống thì nhiều mô hình mới như đại học số, đại học đa cơ sở, đào tạo linh hoạt hay hợp tác sâu với doanh nghiệp sẽ rất khó phát triển vì tốc độ đổi mới của công nghệ luôn nhanh hơn quy trình hành chính.
“Việc chuyển sang hậu kiểm cho thấy Bộ GD&ĐT đang dần chuyển từ việc kiểm soát quá trình hoạt động sang quản trị chất lượng đầu ra, gắn liền với việc tạo không gian để các trường tự chủ với yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học”, PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng cho hay.
Mở ra một không gian phát triển mới cho giáo dục đại học
Đánh giá tác động của Nghị định khi được ban hành, PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng cho rằng, tác động lớn nhất là mở ra một không gian phát triển mới cho giáo dục đại học Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi rất nhanh mô hình đào tạo, nghiên cứu và thị trường lao động toàn cầu.
Điểm rất đáng chú ý là dự thảo không còn tiếp cận đại học đơn thuần như một cơ sở đào tạo theo nghĩa truyền thống, mà đang từng bước nhìn đại học như một hệ sinh thái tri thức, đổi mới sáng tạo và kết nối công nghệ.
Tinh thần đó, theo PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng, được thể hiện khá rõ tại Điều 3 của Dự thảo Nghị định, khi đặt ra các nguyên tắc quản trị rất hiện đại như tăng cường phân cấp, phân quyền; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; không yêu cầu cung cấp lại thông tin, dữ liệu, giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu hoặc đã được số hóa; giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử; chỉ thẩm định thực tế trong trường hợp cần thiết hoặc đối với cơ sở có mức độ rủi ro cao.
Đây là cách tiếp cận rất tiến bộ, cho thấy giáo dục đại học đang được quản lý bằng dữ liệu, bằng chuẩn chất lượng và bằng trách nhiệm giải trình, thay vì nặng về quy trình hành chính.
Một điểm rất quan trọng khác là dự thảo đã nhìn nhận rõ hơn tính linh hoạt của đại học hiện đại thông qua Điều 29 về điều kiện bảo đảm chất lượng của địa điểm đào tạo cơ sở giáo dục đại học.
Điều 29 quy định địa điểm đào tạo khác ngoài trụ sở chính và phân hiệu phải chịu sự quản lý thống nhất của cơ sở giáo dục đại học, có cơ sở vật chất, thiết bị, giảng viên và cơ chế bảo đảm chất lượng tương ứng với phần chương trình được tổ chức tại địa điểm đó. Đồng thời, cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm bảo đảm tính thống nhất, toàn vẹn và chất lượng của chương trình khi tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau.
PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng nhận định, đây là quy định rất đáng chú ý, vì nó tạo cơ sở pháp lý cho mô hình đại học đa không gian, đa địa điểm nhưng vẫn thống nhất về chất lượng.
“Theo tôi, đây là nền tảng rất quan trọng để các trường đại học Việt Nam phát triển theo mô hình đại học số, đại học đa cơ sở, đại học gắn doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trong tương lai, năng lực cạnh tranh của một trường đại học sẽ không chỉ nằm ở quy mô campus hay số lượng giảng đường, mà còn ở khả năng tích hợp công nghệ, quản trị dữ liệu, kết nối doanh nghiệp, cá thể hóa học tập và tốc độ đổi mới chương trình đào tạo để thích ứng với sự thay đổi rất nhanh của AI và công nghệ số” PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng nhấn mạnh.
Tiếp cận cởi mở, hiện đại và thực tiễn
PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng khẳng định, dự thảo Nghị định đã thể hiện tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tạo động lực phát triển cho toàn hệ thống giáo dục đại học thay vì chủ yếu quản lý theo hướng hành chính như trước đây.
Điểm Hiệu trưởng Trường Đại học CMC đánh giá cao là cách tiếp cận cởi mở, hiện đại và thực tiễn hơn đối với giáo dục đại học trong bối cảnh AI, công nghệ số và thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh.
Thay vì tập trung nhiều vào các ràng buộc thủ tục, dự thảo đang hướng tới việc tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong tổ chức đào tạo, phát triển mô hình hoạt động, mở rộng hợp tác và thích ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển mới.
PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng cũng cho rằng, dự thảo phần nào xây dựng khung pháp lý thúc đẩy sự tham gia của khối công lập và tư thục. Đây là điểm rất quan trọng, bởi trong giai đoạn tới, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tăng rất mạnh. Để đáp ứng yêu cầu đó, giáo dục đại học cần được phát triển bằng sức mạnh của toàn hệ thống, của doanh nghiệp, của khu vực tư nhân và của hệ sinh thái khoa học công nghệ – đổi mới sáng tạo.
“Giá trị lớn nhất của dự thảo Nghị định lần này không chỉ nằm ở việc sửa đổi các quy định quản lý, mà ở chỗ nó thể hiện rất rõ tinh thần đổi mới của Nghị quyết 71 - tạo nền tảng thể chế để giáo dục đại học Việt Nam chuyển dịch sang giai đoạn phát triển hiện đại hơn, mở hơn, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số và AI”, PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng đánh giá.
