Hướng tới đội ngũ giảng viên có năng lực nghiên cứu và hội nhập
Nghị định 159/2026/NĐ-CP quy định về giảng viên đồng cơ hữu trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học công lập có hiệu lực từ ngày 1/7. Những quy định trong Nghị định này được đánh giá là một trong những chính sách quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học. Nhất là trong bối cảnh giáo dục đại học chuyển mạnh sang tự chủ, hội nhập quốc tế và phát triển khoa học, công nghệ.
Theo PGS.TS Phan Anh Cang, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, quy định giảng viên đồng cơ hữu phải có trình độ tiến sĩ không đơn thuần là nâng chuẩn về bằng cấp mà hướng tới mục tiêu sâu xa hơn là nâng cao năng lực đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của các cơ sở giáo dục đại học.
Ông phân tích, hiện nay vai trò của giảng viên đại học không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải nghiên cứu, công bố khoa học, chuyển giao công nghệ, hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh và tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp, địa phương.
"Trình độ tiến sĩ là điều kiện quan trọng để thực hiện tốt những nhiệm vụ này", PGS.TS Phan Anh Cang nhấn mạnh.
Theo ông, đây cũng là xu hướng tất yếu khi các trường đại học thực hiện tự chủ và hội nhập quốc tế. Các hệ thống kiểm định và xếp hạng uy tín đều coi trọng chất lượng đội ngũ giảng viên, năng lực nghiên cứu và tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ.
Tuy nhiên, PGS.TS Phan Anh Cang cũng cho rằng không nên hiểu quy định này chỉ là "chuẩn hóa bằng cấp". Sau khi đạt trình độ tiến sĩ, giảng viên vẫn cần tiếp tục phát triển năng lực chuyên môn, tăng cường công bố khoa học, gắn kết với doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ mới vào giảng dạy và tạo ra giá trị cho người học cũng như xã hội.
Hiện nay, đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ của Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long chiếm trên 45% tổng số giảng viên toàn trường. Đây là nền tảng để nhà trường đổi mới chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm định chất lượng.
Theo PGS.TS Phan Anh Cang, nhà trường chưa sử dụng đội ngũ giảng viên đồng cơ hữu theo quy định mới nhưng sẽ nghiên cứu lộ trình triển khai phù hợp với nhu cầu phát triển của từng ngành đào tạo. Khi thực hiện, trường sẽ ưu tiên mời các nhà khoa học, chuyên gia có trình độ tiến sĩ tham gia giảng dạy và nghiên cứu ở các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ thông tin, bán dẫn, tự động hóa, logistics, năng lượng mới và các ngành STEM.
Cần lộ trình và cơ chế để chính sách đi vào cuộc sống
Đồng tình với chủ trương trên, TS Nguyễn Hữu Thọ, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường ĐH Kiên Giang cho rằng, quy định mới phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục đại học hiện đại và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Theo ông, việc chuẩn hóa trình độ tiến sĩ đối với giảng viên đồng cơ hữu sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trước hết là nâng cao chất lượng đào tạo nhờ đội ngũ giảng viên có năng lực nghiên cứu, tư duy học thuật và khả năng cập nhật tri thức mới. Từ đó chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang đào tạo gắn với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Bên cạnh đó, quy định sẽ tạo động lực thúc đẩy nghiên cứu khoa học, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, tăng công bố quốc tế và mở rộng hợp tác trong, ngoài nước. Đồng thời, việc sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực chất lượng cao giữa các cơ sở giáo dục đại học cũng góp phần tạo nên thị trường lao động học thuật minh bạch và cạnh tranh hơn.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Hữu Thọ cho rằng khả năng đáp ứng quy định sẽ khác nhau giữa các nhóm trường.
"Nếu các đại học quốc gia, đại học vùng và nhiều trường lớn có lợi thế về đội ngũ tiến sĩ thì các trường địa phương, xa trung tâm kinh tế sẽ gặp không ít khó khăn trong thu hút nhân lực do hạn chế về thu nhập cũng như môi trường nghiên cứu", TS Nguyễn Hữu Thọ nhấn mạnh.
Theo Hiệu trưởng Trường ĐH Kiên Giang, nếu chỉ quy định bắt buộc mà thiếu cơ chế hỗ trợ thì rất khó đạt mục tiêu đề ra. Vì vậy, cần có lộ trình triển khai phù hợp cùng các chính sách đồng bộ như tăng chỉ tiêu đào tạo tiến sĩ, hỗ trợ kinh phí đào tạo, xây dựng cơ chế thu hút và giữ chân nhân tài, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học để phát triển đội ngũ.
Ở góc độ triển khai tại cơ sở, PGS.TS Phan Anh Cang cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải thiếu người có bằng tiến sĩ mà là thu hút và giữ chân đội ngũ tiến sĩ có năng lực nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn.
Theo ông, ngoài chính sách đãi ngộ, điều quan trọng hơn là xây dựng môi trường học thuật chuyên nghiệp, tạo điều kiện để giảng viên tham gia các đề tài nghiên cứu, hợp tác quốc tế, đầu tư phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu và có cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Hai chuyên gia cùng chung quan điểm rằng học vị tiến sĩ là điều kiện cần nhưng chưa phải điều kiện đủ để tạo nên một giảng viên đại học chất lượng. Bên cạnh trình độ học thuật, giảng viên cần được đánh giá trên nhiều tiêu chí như năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đạo đức nghề nghiệp, khả năng hội nhập quốc tế và những đóng góp thực chất cho nhà trường cũng như xã hội.
Theo các chuyên gia, Nghị định 159 không chỉ hướng tới chuẩn hóa trình độ của giảng viên đồng cơ hữu mà còn mở ra cơ hội để các trường đại học tái cấu trúc chiến lược phát triển đội ngũ theo hướng chất lượng, hiện đại và hội nhập.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, rất cần sự đồng hành của Nhà nước thông qua các cơ chế đào tạo, thu hút, sử dụng và giữ chân đội ngũ tiến sĩ, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.
