Chọn ngành theo sở thích, đam mê nhưng cũng cần thực tế

Ngã rẽ của vận động viên bóng rổ

Sáng 9/11, tại Trường THPT chuyên Hùng Vương, Trung tâm hướng nghiệp TPHCM phối hợp với các trường đại học tổ chức chương trình tư vấn hướng nghiệp dành cho học sinh các trường THPT chuyên lần thứ 3 với chủ đề “Bạn là ai sau 4 năm”. Báo Giáo dục và Thời đại là cơ quan bảo trợ truyền thông của chương trình.

Đây là chuỗi tư vấn hướng nghiệp dành riêng cho học sinh trường chuyên về kỹ năng nhận diện năng lực bản thân, chọn ngành, chọn trường theo sở thích và đam mê với sự tư vấn từ các chuyên gia, nhà giáo.

Chia sẻ tới hơn 1.000 học sinh, ThS Nguyễn Hoàng Thiên Thư (Trường Đại học Việt Đức) cho rằng, việc chọn ngành ngoài đam mê không nên tách rời với thực tế. Ông nhìn nhận, mỗi người đều có quyền đam mê, yêu thích lĩnh vực nào đó, nhưng thực tế luôn cần gắn liền khi chọn ngành.

ThS Thư dẫn chứng câu chuyện của vận động viên Lee Chong Wei - người được xem là huyền thoại môn cầu lông của Malaysia vốn có xuất phát điểm không phải là cầu lông mà là môn bóng rổ. Thời niên thiếu, Lee Chong Wei có thể chơi bóng rổ với bạn bè suốt buổi trưa.

Nhưng khi cha ông nhận ra, đất nước Malaysia thời điểm đó không đầu tư mạnh về môn bóng rổ, ông đã khuyên con mình chuyển hướng sang cầu lông. Dù vẫn đam mê bóng rổ nhưng Lee Chong Wei dần chuyển sang tập cầu lông và bắt đầu thành công với môn thể thao này.

“Đây là minh chứng cho việc một người sẵn sàng từ bỏ đam mê để theo đuổi một môn thể thao mới trong thực tế và vươn tới đỉnh cao”, ThS Thư nói.

Ngoài tính thực tế, ThS Thư cho rằng, mỗi người cần rèn luyện cho mình một kỹ năng hiếm có, khó tìm đáp ứng nhu cầu xã hội. Từng là cựu học sinh Trường THPT chuyên Hùng Vương, ông hiểu rõ việc đầu tư vào môn chuyên của các bạn học sinh. Nhưng để có một sự nghiệp tốt, mỗi người cần rèn luyện những bộ kỹ năng mở rộng với lĩnh vực mình học.

Những năng lực, kỹ năng này thường rơi vào những môn các em có thể không thích. “Học và thành công với lĩnh vực mình không thích đòi hỏi năng lực vượt khó. Vì sau này, thành công có thể đến từ các lĩnh vực không phải sở trường của các em”, ThS Thư nói.

Đồng quan điểm, ThS Lê Anh Bảo ( Trường Đại học Swinburne Việt Nam) cho biết, Diễn đàn Kinh tế Thế giới mỗi năm đều công bố những nhóm kỹ năng nghề nghiệp tương lai mà doanh nghiệp cần. Trong đó, việc giỏi các môn văn hóa vốn là đặc thù của học sinh trường chuyên thường không thể hiện rõ về mức độ phù hợp trong bộ kỹ năng đáp ứng yêu cầu ngành nghề.

Do đó, ThS Bảo cho rằng, nhóm kỹ năng về công dân toàn cầu rất cần được học sinh trau dồi để nâng cao cơ hội việc làm. Học sinh cần tự đặt ra câu hỏi bản thân có năng lực nào, dựa vào bài kiểm tra để xác định thế mạnh của mình ở đâu. “Các em cần tập trung vào nhóm năng lực phù hợp, lựa chọn ngành, chọn trường phù hợp để cân nhắc phương án tốt nhất. Đừng quá tập trung vào một nguyện vọng mà hãy đưa ra nhiều phương án khác nhau”, ThS Bảo nói.

ThS Nguyễn Thị Kim Phụng (Trường Đại học Tài chính - Marketing) cho rằng, để biết mình là ai sau này, điều đầu tiên học sinh cần xác định là mục tiêu và kiên định với nó. Tuy nhiên, bà nhận định kiên định không có nghĩa là quá tự tin.

Theo ThS Phụng, việc quá tự tin là điểm nhiều học sinh trường chuyên thường gặp phải, do nhiều em có học lực xuất sắc, đặc biệt là môn chuyên. Nên khi xác định mục tiêu vào đại học, nhiều em chỉ chọn một nguyện vọng duy nhất và chỉ lựa chọn một ngành và một trường duy nhất.

Điều này dễ xảy ra tình trạng không may khi thí sinh không trúng tuyển vào ngành mình mong muốn, dẫn đến cảm xúc sụp đổ. ThS Phụng khuyên các em cần có nhiều phương án lựa chọn khác nhau để đến đích mình muốn.

“Để thành công cần có sức khỏe để học tập và làm việc tốt, tiếp đến là mục tiêu rõ ràng và kiên định, kiên trì với nó. Định hướng nghề nghiệp cần đúng với những đam mê và niềm tin bạn sẽ làm tốt”, ThS Phụng nói.

Hãy dừng lại khi thấy mệt mỏi

Với đặc thù học sinh trường chuyên thường được đặt kỳ vọng, niềm tin từ gia đình, thầy cô… Do đó, nhiều em thường ở trong vòng xoáy học tập, nỗ lực không ngừng để đáp ứng với mong muốn của mọi người. Trước vấn đề này, các chuyên gia, nhà giáo đưa ra những lời khuyên về cân bằng cảm xúc nhằm đạt được trạng thái thể chất, tinh thần tốt nhất.

TS Nguyễn Nhật Quang (Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn) kể, thời học sinh ông từng thi 3 môn chuyên Toán, Tiếng Anh và Công nghệ thông tin. Từng chịu nhiều áp lực học tập, ông tự đặt câu hỏi vì sao mình thi nhiều môn đến thế? Đó là để đáp ứng sự kỳ vọng của gia đình, thầy cô. “Vòng xoáy học tập khiến tôi sực nhớ rằng mình không biết rõ lần cuối cùng ai đó ôm mình, động viên mình là khi nào”, TS Quang nhớ lại.

Từ câu chuyện của bản thân, TS Quang gửi gắm đến các học sinh thông điệp, khi mệt mỏi, hãy tìm đến ai đó để chia sẻ, thậm chí có thể dựa vào, nghỉ ngơi. Khi cảm thấy ổn hãy tiếp tục nỗ lực. Dù kết quả ra sao, mỗi người cần cân bằng các trạng thái cảm xúc để bước tiếp.

ThS Nguyễn Văn Tài (Trường Đại học Ngân hàng TPHCM) chia sẻ, hóa học có nguyên tố carbon với hai loại là than đá và kim cương. Chỉ khi có áp lực, than đá mới tạo nên được kim cương. Khi học sinh lựa chọn việc rèn giũa là phải chịu áp lực và sẽ tạo giá trị. Nếu không cố gắng, những giá trị tốt đẹp sẽ không thể tới. Ông cho rằng, đây là quyền lựa chọn của mỗi người. "Áp lực là thật nhưng khi mệt mỏi hãy dừng lại một chút để nghỉ ngơi, nhưng sau đó hãy tiếp tục nỗ lực", ThS Tài chia sẻ.

Ông dẫn lại câu nói của một người nổi tiếng: Thất bại trong việc chuẩn bị, tức là các bạn chuẩn bị cho sự thất bại. Theo đại diện Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, chỉ có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cơ hội thành công mới tới.