Chỉ thị số 04-CT/TW: Viết lại tương lai ngành xuất bản

Chỉ thị 04-CT/TW không chỉ tiếp nối các chủ trương trước đây, mà mở ra cách tiếp cận mới, toàn diện hơn đối với ngành xuất bản...

Bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam

Sau hơn 70 năm hình thành và phát triển, ngành xuất bản Việt Nam đã khẳng định vai trò đặc biệt, không chỉ là kênh truyền bá tri thức, mà còn là “vũ khí tư tưởng sắc bén”, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao dân trí và bồi đắp các giá trị văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh mới, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư mở ra quá trình định vị lại toàn diện đối với ngành xuất bản.

Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, cho thấy việc mở rộng và nâng cấp vai trò của xuất bản. Nếu như trước đây, xuất bản chủ yếu được nhìn nhận trong khuôn khổ hoạt động tư tưởng - văn hóa, thì nay đã được đặt trong không gian phát triển rộng lớn hơn, bao gồm cả kinh tế và công nghệ.

Xuất bản không chỉ tiếp tục giữ vai trò là công cụ tuyên truyền, giáo dục, mà còn được xác định là một ngành kinh tế - công nghệ, giữ vị trí hạt nhân trong hệ sinh thái sáng tạo các giá trị nội dung. Việc xác lập xuất bản như một bộ phận của ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế số, cho thấy tầm nhìn chiến lược trong bối cảnh toàn cầu hóa nội dung đang diễn ra mạnh mẽ.

Ở đó, giá trị không còn nằm ở hình thức vật lý của cuốn sách, mà chuyển dịch sang nội dung và khả năng lan tỏa trên các nền tảng số. Một cuốn sách, một tác phẩm, nếu được số hóa và phân phối hiệu quả, có thể tiếp cận hàng triệu độc giả trong thời gian ngắn, vượt qua mọi rào cản về không gian và địa lý. Vì vậy, Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu phát triển xuất bản đa phương tiện, ứng dụng công nghệ hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong toàn bộ chuỗi hoạt động.

Trong bối cảnh đó, khái niệm “xuất bản” cũng cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Không chỉ là in ấn và phát hành sách, xuất bản ngày nay bao hàm toàn bộ quá trình sáng tạo, sản xuất, phân phối và khai thác nội dung. Điều này đồng nghĩa với việc ngành xuất bản đang chuyển dịch từ mô hình truyền thống sang mô hình công nghiệp nội dung số, nơi các nhà xuất bản không chỉ cạnh tranh về chất lượng nội dung, mà còn về công nghệ, nền tảng và trải nghiệm người dùng.

Chỉ thị thể hiện tư duy mới về quản trị khi nhấn mạnh các mô hình như “lãnh đạo công - quản trị tư”, “đầu tư công - quản lý tư”… theo hướng linh hoạt, phù hợp cơ chế thị trường. Theo đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo, còn doanh nghiệp được trao quyền chủ động trong sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, mà còn tạo điều kiện để ngành xuất bản phát triển năng động, thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường. Đồng thời, việc thúc đẩy hợp tác công - tư cũng mở ra khả năng hình thành các mô hình kinh doanh mới, các nền tảng xuất bản hiện đại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong khu vực và quốc tế.

Hình thành tập đoàn xuất bản chủ lực

Bên cạnh đó, Chỉ thị cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể, rõ ràng cho từng giai đoạn phát triển. Đến năm 2030, ngành xuất bản được kỳ vọng sẽ xây dựng được hệ thống tinh gọn, hiện đại, với sự hình thành của các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm.

Chuyển đổi số sẽ diễn ra sâu rộng, với 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng công nghệ trong quy trình hoạt động. Đây là những mục tiêu mang tính khả thi nhưng cũng đầy thách thức, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Tầm nhìn đến năm 2045 còn tham vọng hơn khi hướng tới xây dựng Việt Nam trở thành một trung tâm sáng tạo nội dung trong khu vực, với các doanh nghiệp xuất bản có năng lực vươn ra thị trường toàn cầu. Khi đó, xuất bản không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam ra thế giới, góp phần nâng cao vị thế quốc gia.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa những mục tiêu này, ngành xuất bản sẽ phải đối mặt với không ít thách thức. Trước hết là vấn đề hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về đầu tư thiết bị hay phần mềm, mà còn là sự thay đổi trong tư duy và kỹ năng của đội ngũ làm xuất bản. Việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng làm chủ công nghệ, vì thế trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Bên cạnh đó, vấn đề bản quyền trong môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức. Tình trạng vi phạm bản quyền, sao chép, phát tán trái phép các xuất bản phẩm trên Internet vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả và nhà xuất bản. Do đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường các biện pháp bảo vệ bản quyền là yêu cầu không thể trì hoãn.

Hiện nay, dù văn hóa đọc tại nước ta đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng thói quen đọc sách chưa thực sự bền vững. Vì vậy, việc phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập cần được đặt ở vị trí trung tâm, gắn với các chính sách cụ thể và sự tham gia của toàn xã hội.

Chỉ thị 04-CT/TW không chỉ tiếp nối các chủ trương trước đây, mà mở ra cách tiếp cận mới, toàn diện hơn đối với ngành xuất bản, kết hợp hài hòa giữa chức năng tư tưởng, văn hóa với yêu cầu phát triển kinh tế và công nghệ.

Trong kỷ nguyên số, khi tri thức trở thành nguồn lực then chốt, việc xây dựng một ngành xuất bản hiện đại không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo động lực cho đổi mới và phát triển bền vững.