Chặn lạm thu núp bóng 'tự nguyện'

Tuy nhiên, để ngăn lạm thu, cần làm rõ đâu là trách nhiệm của Nhà nước, nhà trường và đâu mới thực sự là khoản đóng góp tự nguyện của phụ huynh.

Làm rõ giới hạn

Bà Lê Thị Thúy Nga - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tiểu La (An Hải, TP Đà Nẵng) cho rằng, điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định cụ thể hơn những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thực hiện. So với Thông tư 55, các quy định mới giúp hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau, đồng thời tạo căn cứ rõ hơn để nhà trường và Ban đại diện thực hiện.

“Quy định càng cụ thể thì các trường càng dễ thực hiện”, bà Nga nói. Theo bà, việc phân định rõ trách nhiệm của nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng giúp xác định đúng vai trò của mỗi bên. Nhà trường không nên dựa vào Ban đại diện để thực hiện những khoản thu thuộc trách nhiệm của mình; Ban đại diện cũng không phải nơi tiếp nhận hoặc làm thay nhiệm vụ của cơ sở giáo dục.

Thực tế cho thấy, việc quản lý các khoản đóng góp của phụ huynh vẫn còn nhiều bất cập. Kết quả thanh tra tại Khánh Hòa công bố tháng 7/2026 cho thấy một số trường có sai phạm trong quản lý, thu - chi các khoản đóng góp.

Tại Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi, quỹ hoạt động Ban đại diện cha mẹ học sinh được sử dụng không đúng quy định hơn 95 triệu đồng. Trường cũng thỏa thuận với cha mẹ học sinh để thu quỹ khuyến học không đúng quy định; quản lý, thu - chi không chặt chẽ, không đúng nguyên tắc thỏa thuận, tự nguyện và chi sai hơn 247,6 triệu đồng.

Tại Trường THCS Nguyễn Hiền, nhà trường thỏa thuận với cha mẹ học sinh thu quỹ khuyến học và chi hơn 130,1 triệu đồng không đúng quy định. Trường cũng chưa thành lập tổ tiếp nhận, tổ xét duyệt, xây dựng tiêu chí, kế hoạch khai thác và sử dụng nguồn tài trợ; chưa tổng hợp số liệu để báo cáo, công khai theo quy định.

Chị Nguyễn Thị Thu Hà (An Hải, TP Đà Nẵng) cho rằng, các quy định mới là cần thiết để thiết lập “hàng rào” pháp lý đối với hoạt động thu, chi trong trường học. Tuy nhiên, theo chị, bên cạnh việc xác định những khoản Ban đại diện không được vận động, cần làm rõ những khoản đóng góp vẫn phát sinh trên thực tế.

“Hằng năm, vẫn có trường hợp phụ huynh phải đóng tiền bảo dưỡng điều hòa, thay rèm cửa sổ, mua điều hòa mới... Ngành Giáo dục cần làm rõ đâu là cơ sở vật chất do Nhà nước đầu tư, có kinh phí sửa chữa; đâu là những hạng mục phụ huynh có thể tự nguyện đóng góp nếu có nhu cầu”, chị Hà nói.

Tự nguyện phải đúng nghĩa

Một nội dung được quan tâm trong dự thảo là nguyên tắc tự nguyện khi tiếp nhận hỗ trợ từ cha mẹ học sinh. Dự thảo không cho phép quy định mức đóng góp bình quân hoặc tối thiểu, không gắn việc hỗ trợ với xếp loại, đánh giá học sinh. Theo bà Lê Thị Thúy Nga, phụ huynh có quyền từ chối nếu thấy khoản đóng góp không phù hợp. Nguồn hỗ trợ cũng có thể đến từ cơ quan, tổ chức, không chỉ cha mẹ học sinh.

Tuy nhiên, bà Huỳnh Thị Thu Nguyệt - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Đình Chinh (Hòa Cường, TP Đà Nẵng) cho rằng, muốn “tự nguyện” thực chất, trước hết phải phân định rõ trách nhiệm của Nhà nước, nhà trường và những nội dung có thể huy động sự hỗ trợ của phụ huynh.

Theo bà Nguyệt, các thiết bị phục vụ trực tiếp giảng dạy như bảng viết, tivi... phải được nhà trường mua sắm từ ngân sách hoặc nguồn lực của đơn vị. Một số hạng mục phục vụ sinh hoạt, bán trú như điều hòa có thể huy động xã hội hóa. Khi phụ huynh hỗ trợ cơ sở vật chất, nhà trường lập biên bản bàn giao, ghi tăng tài sản và quản lý, sử dụng chung.

Với việc bảo dưỡng điều hòa, Trường Tiểu học Lê Đình Chinh thực hiện theo kế hoạch, thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh các khối. Đơn vị kỹ thuật được lựa chọn để bảo dưỡng đồng loạt; danh mục sửa chữa từng lớp được cung cấp để phụ huynh giám sát. Các khoản thu, chi được công khai tại các cuộc họp đầu năm.

Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Đình Chinh nhấn mạnh, mức đóng góp không được “cào bằng”. Khoản 800.000 đồng/lớp cho bảo trì điều hòa chỉ là mức bình quân để dự toán tổng thể, không phải mức bắt buộc đối với từng phụ huynh. Việc đóng góp phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không áp đặt mức đóng giống nhau.

Nhà trường cũng kiểm soát các khoản vận động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, không để giáo viên hoặc từng lớp tự ý thu. Mọi khoản thu, chi phải được thống nhất thông qua giáo viên chủ nhiệm và Ban đại diện cha mẹ học sinh trường, sử dụng đúng mục đích.

Đối với đồ dùng phục vụ bán trú, phụ huynh có thể tự mua hoặc ủy quyền nhà trường mua. Chỉ khi được phụ huynh đồng ý ủy quyền, nhà trường mới tổng hợp nhu cầu, tính toán chi phí, xây dựng mức thu - chi. Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia xây dựng kế hoạch; việc mua sắm thiết bị dùng chung cũng phải được công khai và lựa chọn đơn vị cung cấp.

Từ góc độ phụ huynh, anh Nguyễn Văn Đông (Thanh Khê, TP Đà Nẵng) cho rằng, dự thảo mới tập trung quy định những khoản Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, trong khi các khoản đóng góp “tự nguyện” vẫn có thể phát sinh. “Ban đại diện không thu thì bộ phận khác sẽ thu. Nếu không quy định rõ, chữ ‘tự nguyện’ vẫn có thể được dùng để vận động những khoản mà phụ huynh khó từ chối”, anh Đông nói.

Vì vậy, hiệu quả của dự thảo trong ngăn chặn lạm thu không chỉ nằm ở việc xác định Ban đại diện được và không được làm gì. Quan trọng hơn là phải giúp phụ huynh nhận diện rõ khoản nào thuộc trách nhiệm của Nhà nước, khoản nào thuộc nhà trường và khoản nào thực sự là đóng góp tự nguyện.