Can thiệp sớm và đúng cách giúp trẻ tự kỷ gia tăng chất lượng sống

Giai đoạn vàng để can thiệp

Theo bác sĩ Nguyễn Mai Hương – Khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương, nguyên nhân tự kỷ chưa được các nhà khoa học xác định rõ. Hiện, các nhà khoa học nghiêng về yếu tố về gene và có sự tương tác với môi trường.

Các yếu tố môi trường nguy cơ như: gia đình có người có sức khỏe tâm thần, có người được chẩn đoán tự kỷ, biến chứng của mẹ khi sinh, bệnh lý trẻ mắc giai đoạn đầu khi mới sinh… Đây là vấn đề không thể phòng ngừa, chỉ có cách nâng cao nhận thức toàn xã hội chăm sóc cho những người mang thai, sau sinh hạn chế có thêm tổn thương.

“Nhiều gia đình làm mẹo, không tin con mình có vấn đề, đến lúc trẻ 4-5 tuổi cho đi khám thì mất đi cơ hội vàng can thiệp” – bác sĩ Mai Hương cho biết và nhận thấy, nhiều cha mẹ hiểu lầm nguyên nhân tự kỷ do vaccine. Thực tế không có mối liên quan nào giữa tiêm vaccine với trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Có ý kiến cho rằng, do cha mẹ thiếu vắng sự quan tâm, ít thời gian chia sẻ với con cái, bận rộn làm kinh tế…

Tiếp nhận nhiều gia đình đưa con đến khám, bác sĩ Mai Hương thấy chỉ có ông bà dắt cháu đi vì bố mẹ toàn đi làm xa. Khi con được kết luận tự kỷ, sẽ có nhiều suy nghĩ cho rằng, vì thiếu sự quan tâm con cái của bố mẹ. Thật ra, để giải thích với ông bà đây là trẻ tự kỷ vô cùng khó.

“Tuy nhiên, chúng tôi luôn trao đổi với các gia đình rằng, các yếu tố về môi trường, gia đình chỉ làm nặng lên biểu hiện tự kỷ, chứ không phải nguyên nhân gây ra rối loạn phổ tự kỷ” – bác sĩ Mai Hương chia sẻ.

Tự kỷ chưa có phương pháp chữa khỏi. Nhưng theo bác sĩ, những trẻ được phát hiện sớm, can thiệp sớm, đúng cách, đủ thời gian, có sự phối hợp giữa cha mẹ và nhà chuyên môn thì những ảnh hưởng của tự kỷ với đời sống, chức năng của trẻ sẽ giảm xuống, giúp trẻ gia tăng chất lượng sống, giảm gánh nặng cho gia đình, xã hội.

Với trẻ tự kỷ, giai đoạn vàng để can thiệp là trước 4 tuổi, đặc biệt trước 3 tuổi vì giai đoạn này tốt nhất cho các nhà chuyên môn thực hiện hoạt động can thiệp thúc đẩy hoạt động phát triển não bộ.

Những mảnh ghép sắc màu

Khi nói đến trẻ tự kỷ, TS Đinh Nguyễn Trang Thu – Khoa Giáo dục đặc biệt, Trường Khoa học Phát triển Trẻ thơ (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) – cho biết, một trong những “biểu tượng” là những mảnh ghép sắc màu. Mỗi em đều có năng lực riêng, nếu phát huy được thì các em sẽ trở thành người có ích, sẽ ghép nên bức tranh đẹp nhất.

Đặt vấn đề, tại sao bây giờ lại nhiều trẻ tự kỷ đến vậy? TS Đinh Nguyễn Trang Thu chia sẻ, tự kỷ có nhiều loại khác nhau. Khi hiểu rõ hơn về tự kỷ, chúng ta sẽ không hoang mang. Trước đây cũng có nhiều dạng tự kỷ khác nhau, nhưng khi gọi tên được các phổ tự kỷ là do có sự ra đời của các phương pháp tiếp cận, giáo dục trẻ.

Một trong những vấn đề khó khăn hiện nay khiến chúng tôi trăn trở là làm thế nào để xác định đúng phổ tự kỷ, từ đó có chính sách hỗ trợ phù hợp cho trẻ và và gia đình.

“Chúng tôi có cơ hội sang Israel, Hàn Quốc, được nghe chia sẻ từ các chuyên gia Mỹ, Anh ... và thấy rằng, liên quan đến trẻ tự kỷ thì nước nào cũng như nhau, tuy nhiên cách giải quyết là khác nhau phụ thuộc vào cơ chế, văn hóa, chính sách...” –TS Đinh Nguyễn Trang Thu chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh, việc nhận chăm sóc trẻ tự kỷ phải có cả tình thương, kiến thức và phương pháp khoa học.

TS Đinh Nguyễn Trang Thu đánh giá, Việt Nam đang làm tốt việc can thiệp sớm. Qua nghiên cứu cho thấy, ở các quốc gia có cả hệ thống dịch vụ khác nhau mang tính toàn diện, đi từ lớp nhỏ nhất đến lớp cao hơn, có hệ thống đi theo suốt cuộc đời đứa trẻ từ lúc được sinh ra.

Việt Nam đang có những dấu hiệu đáng mừng khi nhận thức cộng đồng, sự quan tâm ban ngành tốt hơn. Tuy nhiên vẫn đang thiếu sự kết nối không chỉ giữa các ban ngành, mà còn giữa những người trực tiếp hỗ trợ trẻ. Vì thế, TS Đinh Nguyễn Trang Thu cho rằng, cần có sự quan tâm nhiều hơn, đi vào thực tế nhiều hơn. Cần quan tâm cả đứa trẻ, cha mẹ, người giám hộ và cả sức khỏe tinh thần của người chăm sóc trẻ tự kỷ.