Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc lá
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được triển khai 13 năm với những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên đã giảm; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng giảm so với trước đây. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều thách thức mới đang đặt ra.
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đó không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia.
Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh.
GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.
Bên cạnh đó, thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với quốc gia không áp dụng.
Thứ trưởng nói thêm, Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Thứ nhất, Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác.
Thứ hai, Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Quan điểm của chúng ta rất rõ ràng: Bảo vệ sức khỏe Nhân dân là ưu tiên cao nhất. Bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách.
Hội thảo hôm nay không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý, đây là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.
"Tôi tin tưởng rằng với sự đồng hành của các cơ quan thuộc Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, các tổ chức quốc tế và toàn xã hội, chúng ta sẽ xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, và tiến tới một Việt Nam khỏe mạnh hơn, bền vững hơn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng
Chia sẻ tại hội nghị, bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá Hoa Kỳ cho biết, kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và TPHCM cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.
Đáng chú ý, mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức, song vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.
Bà Huyền cũng cho biết, qua khảo sát về tình hình bán, quảng cáo và trưng bày thuốc lá quanh 240 trường học tại Hà Nội và TPHCM cho thấy, trong phạm vi bán kính 100m, xung quanh trường học, các điểm bán thuốc lá xuất hiện dày đặc. Trung bình có 13 điểm bán lẻ thuốc lá xung quanh mỗi trường.
Bà Huyền cho rằng, việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong tổng thể chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiệu quả.
Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam kiến nghị, Việt Nam cần đưa quy định cấm một cách toàn diện đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Những khoảng trống trong các quy định về thuốc lá điện tử, bởi các quy định cấm mới chỉ nêu về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, mà chưa quy định về các cấu phần trong các sản phẩm đó. Do đó, cần bổ sung quy định cấm sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, và thuốc lá mới khác; tập trung vào ngăn chặn nguồn cung, ngăn việc nhập lậu, buôn bán và quảng cáo những sản phẩm này, hơn là xử phạt cá nhân; ưu tiên xử lý việc bán sản phẩm quan trường học và trên môi trường mạng.
Việt Nam cần ngăn chặn buôn bán và quảng cáo trên mạng; có sự quan tâm và ưu tiên của các lực lượng chức năng, đặc biệt là của Công an, Quản lý thị trường nhằm ngăn chặn, xử lý việc nhập lậu, buôn bán các sản phẩm đã bị cấm này.
