Bỏ thi tuyển vào lớp 10 có phải giải pháp căn cơ?

Gốc rễ vấn đề nằm ở sự đáp ứng cơ sở vật chất trường lớp, cũng như thực hiện tốt phân luồng.

Xét học bạ, thi tuyển đều có ưu, nhược điểm

Theo thầy Trần Công Nhật - giáo viên Trường THCS Phạm Văn Đồng (TP Huế), ưu điểm lớn nhất của xét tuyển học bạ vào lớp 10 là giảm áp lực thi cử. Ở những đô thị lớn, cạnh tranh để vào trường công lập tốt rất khốc liệt.

Tỷ lệ chọi cao khiến nhiều em phải học ngày đêm, chịu áp lực nặng nề; học sinh dễ học lệch, chỉ tập trung cho các môn thi. Nếu xét tuyển bằng học bạ, các em sẽ có xu hướng học đều hơn, không còn tâm lý phân biệt “môn chính”, “môn phụ”. Ngoài ra, việc không thi tuyển cũng giúp tiết kiệm một nguồn kinh phí và nhân lực lớn cho địa phương.

Tuy nhiên, với góc nhìn của giáo viên giảng dạy THCS nhiều năm, thầy Trần Công Nhật cho rằng, xét tuyển hoàn toàn bằng học bạ tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Thực tế, tỷ lệ tốt nghiệp THCS luôn duy trì ở mức rất cao. Điểm số ở nhiều nơi đôi khi chịu tác động bởi áp lực thành tích và chỉ tiêu thi đua, chưa phản ánh đúng năng lực học sinh.

Cùng với đó là nguy cơ có thể phát sinh tiêu cực làm đẹp học bạ. Nếu bỏ thi tuyển vào lớp 10, chỉ vài năm sau những hệ lụy sẽ bộc lộ rõ. Giáo viên THPT sẽ chịu áp lực lớn nhất khi phải giảng dạy cho những học sinh thiếu nền tảng kiến thức.

“Thực tế trước đây, TPHCM từng có giai đoạn giảm vai trò của kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Sau đó, nhiều học sinh gặp khó khăn khi theo học chương trình THPT vì nền tảng kiến thức không đủ vững, dẫn đến tình trạng chán, bỏ học giữa chừng”, thầy Trần Công Nhật chia sẻ.

Cũng góc nhìn đa chiều, bà Đinh Thị Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Long Cốc (Phú Thọ) nhìn nhận, việc xét học bạ hay thi vào lớp 10 đều có ưu, nhược điểm riêng. Thi tuyển góp phần tạo động lực nâng cao chất lượng đại trà cho nguồn nhân lực nói chung, chất lượng đầu vào THPT nói riêng.

Trong khi đó, xét tuyển bằng học bạ phản ánh cả quá trình học tập, rèn luyện của học sinh trong 4 năm THCS, thay vì chỉ đánh giá qua một kỳ thi vốn tạo áp lực lớn cho học sinh, phụ huynh và tiêu tốn nhiều nguồn lực của Nhà nước, gia đình, xã hội.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều người băn khoăn là tính công bằng và độ tin cậy của kết quả học tập ghi nhận trên học bạ giữa các địa phương, nhà trường. Nếu chưa xây dựng được hệ thống kiểm tra, đánh giá thực chất, đồng đều và minh bạch, việc xét tuyển có thể làm phát sinh áp lực cạnh tranh về điểm số, thành tích học tập kéo dài, thậm chí tạo nên một “cuộc đua” âm thầm còn căng thẳng hơn thi tuyển hiện nay.

Giải pháp căn cơ

Bà Trịnh Diệu Hằng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội) cho biết, hiện nay, số lượng trường THPT công lập ở Hà Nội mới đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu học tập của học sinh. Trong khi đó, công tác phân luồng, hướng nghiệp sau THCS chưa thực sự hiệu quả, khiến phần lớn phụ huynh và học sinh vẫn coi vào THPT công lập là lựa chọn ưu tiên hàng đầu.

Với tỷ lệ cạnh tranh cao như hiện nay, nếu không tổ chức thi tuyển sẽ khó phân loại, tuyển chọn học sinh. Bên cạnh đó, nếu xét tuyển hoàn toàn bằng học bạ hoặc hồ sơ THCS khó bảo đảm sự công bằng. Kiểm tra, đánh giá chưa có hệ thống độc lập để chuẩn hóa kết quả. Vì vậy, một kỳ thi chung vẫn là căn cứ khách quan hơn để đánh giá năng lực học sinh.

Để giảm áp lực tuyển sinh lớp 10, theo bà Trịnh Diệu Hằng, giải pháp cốt lõi không nằm ở việc bỏ hay giữ kỳ thi, mà là nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, làm tốt công tác phân luồng sau THCS, đồng thời đầu tư thêm cơ sở vật chất, mở rộng cơ hội học tập cho học sinh. Khi phụ huynh và học sinh thực sự tin tưởng vào nhiều con đường học tập khác nhau, kỳ thi vào lớp 10 sẽ không còn áp lực quá lớn mà trở thành cơ hội phù hợp với năng lực của mỗi em.

Có cùng quan điểm, thầy Trần Công Nhật gợi ý, giải pháp phù hợp hiện nay là tiếp tục duy trì thi tuyển nhưng theo hướng nhẹ nhàng, giảm áp lực; đồng thời đầu tư thêm trường lớp, nâng chất lượng giáo dục nghề nghiệp và làm tốt công tác phân luồng để học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp sau THCS.

Theo đó, sở GD&ĐT ra đề thi học kỳ II chung cho toàn bộ học sinh lớp 9 trong tỉnh, thành phố. Các trường tổ chức coi thi nghiêm túc, đồng thời thực hiện chấm chéo giữa các địa phương để hạn chế tiêu cực và tạo sự khách quan. Kết quả tuyển sinh có thể lấy từ điểm trung bình 3 môn thi.

Ngoài Toán và Ngữ văn bắt buộc, môn thứ ba có thể luân phiên thay đổi theo từng năm, với nguyên tắc không lặp lại một môn quá 3 năm liên tiếp. Cách làm này sẽ giúp học sinh học đều các môn hơn, tránh tình trạng học lệch. Bên cạnh đó, nên kết hợp điểm thi với kết quả học bạ theo tỷ lệ 50 - 50 để vừa đánh giá năng lực tại một thời điểm, vừa ghi nhận cả quá trình học tập của học sinh.

Về việc này, bà Đinh Thị Bình nhận định, áp lực thi vào lớp 10 hiện nay chủ yếu xuất phát từ sự chênh lệch lớn về chất lượng và điều kiện học tập giữa các trường, trong khi số lượng trường công lập (nhất là trường chất lượng tốt) ở nhiều nơi chưa đáp ứng được nhu cầu. Khi “cung” chưa đủ thì dù thi tuyển hay xét tuyển, áp lực cạnh tranh vẫn còn.

Bên cạnh đó, công tác phân luồng sau THCS gắn với nâng cao hiệu quả đào tạo nghề sau THCS nhiều năm qua chưa thực sự hiệu quả khiến cho đa số học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục muốn học THPT nhưng chưa thực sự phù hợp với năng lực, sở trường, nguyện vọng hoặc nhu cầu nghề nghiệp, tiếp tục gây áp lực chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 hàng năm tại các địa phương.

Bởi vậy, giải pháp lâu dài nhưng cũng cấp thiết là xây dựng quy hoạch mạng lưới trường, lớp phù hợp yêu cầu phát triển đất nước và nhu cầu nghề nghiệp của thế hệ trẻ. Đồng thời, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, bảo đảm đội ngũ giáo viên THPT và đào tạo nghề đồng đều giữa các vùng; thực hiện hiệu quả phân luồng sau THCS.

Tổ chức kỳ tuyển sinh lớp 10 hằng năm theo hướng linh hoạt, phù hợp điều kiện từng địa phương. Nhưng, quan trọng nhất vẫn là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngay từ THCS, bảo đảm công bằng, giảm áp lực và tạo cơ hội học tập phù hợp cho mọi học sinh.