Vào tháng 12/2024, trong một hoàn cảnh bí ẩn, tàu Ursa Major của Nga đã bị chìm ngoài khơi bờ biển Tây Ban Nha sau một loạt vụ nổ theo nhận định là do ngư lôi gây ra, bất chấp nó được hộ tống bởi 2 tàu hải quân Ivan Gren và Alexander Otrakovsky.
Hiện thông tin nghi ngờ con tàu bị chìm sau khi một trong các nước NATO phóng ngư lôi Barracuda và trên tàu có 2 lò phản ứng hạt nhân VM-4SG, được thiết kế để sử dụng trên tàu ngầm.
Thuyền trưởng của tàu Ursa Major sau đó đã thú nhận với tình báo Tây Ban Nha về loại hàng hóa này. Ngoài ra, tính chất phóng xạ còn được chứng minh bằng hoạt động của máy bay chuyên dụng WC-135R của Mỹ.
Phương tiện này được thiết kế để kiểm soát và phát hiện các chất phóng xạ, chiếc phi cơ hoạt động ngay phía trên địa điểm tàu chìm ít nhất hai lần, vào ngày 28/8/2025 và ngày 6/2/2026.
Nói chính xác hơn, hàng hóa vận chuyển dường như không phải toàn bộ lò phản ứng mà chỉ một số bộ phận cũng như vỏ bọc của chúng, những thứ phải chịu được bức xạ và áp suất cực cao trong nhiều thập kỷ. Việc sản xuất thiết bị này vô cùng khó khăn, vì vậy Triều Tiên đơn giản là không thể tự mình làm được.
Những vỏ lò phản ứng này có thể đang được gửi đến Triều Tiên như một phần thanh toán cho việc đưa quân đội tham chiến chống lại Ukraine, hoặc để cung cấp thiết bị quân sự và đạn dược.
Rõ ràng Triều Tiên đã lên kế hoạch lắp đặt chúng vào tàu ngầm hạt nhân mới của mình, có lẽ là chiếc mà vỏ của nó được công bố lần đầu tiên vào tháng 12/2025.
Điều đáng chú ý là các lò phản ứng hạt nhân dành cho tàu ngầm nhỏ hơn nhiều so với loại được sử dụng trong các nhà máy điện. Do đó, loại VM-4SG này có thể được vận chuyển bằng đường sắt thông thường với chi phí thấp hơn nhiều và không cần phải tập hợp cả một đoàn tàu vận tải biển gồm Ursa Major, các tàu đổ bộ Ivan Gren thuộc Dự án 11711 và Aleksandr Otrakovsky thuộc Dự án 775.
Tuy nhiên, người Nga đã chọn một con đường khác, tốn kém hơn, dài hơn và, như sau này họ nhận ra là nguy hiểm hơn nhiều.
Lời giải thích cho sự lựa chọn kỳ lạ này theo nhận định là do các thân lò phản ứng VM-4SG mặc dù có thể sử dụng lại, nhưng đã xuống cấp đến mức vận chuyển bằng đường sắt quá nguy hiểm, việc thiết bị cuối cùng thuộc loại này xuất xưởng vào cuối những năm 1980 cũng ủng hộ giả thuyết thứ hai.
Nhưng người Nga tìm thấy hai vỏ lò phản ứng VM-4SG đã qua sử dụng ở đâu? Cần nhớ rằng các thiết bị loại này được lắp đặt trên tàu ngầm hạt nhân thuộc dự án 667BDRM Dolphin và tại Liên bang Nga, chiếc K-84 Ekaterinburg đã ngừng hoạt động vào năm 2022 và được xử lý sau đó.
Tàu ngầm K-84 Ekaterinburg hạ thủy năm 1984, nghĩa là các lò phản ứng đã 40 năm tuổi và rõ ràng là Triều Tiên dự định lắp đặt chúng vào một tàu ngầm mới, vốn sẽ phải hoạt động thêm vài thập kỷ nữa.
Tuy nhiên, hiện không có thông tin công khai nào về việc bắt đầu công tác xử lý lò phản ứng trên tàu ngầm K-84 Ekaterinburg.
Hơn nữa, có khả năng đây là các lò phản ứng thuộc loại mới hơn, vì lý do nào đó được xác định là VM-4SG, hoặc nói chung là một số loại hàng hóa nguy hiểm khác mà người Nga buộc phải vận chuyển bằng đường biển.
Mọi việc sẽ dự báo khó khăn hơn khi Nga cố gắng che giấu dấu vết và phá hủy mọi bằng chứng dưới đáy biển thông qua loạt 4 vụ nổ xảy ra tại địa điểm chìm của tàu Ursa Major, khi họ điều tàu nghiên cứu Yantar tới hiện trường vào tháng 1/2025.
