“Cửa ngõ” của những chiếc bẫy tinh vi
Điện thoại thông minh và mạng xã hội đang hiện diện ngày càng rõ trong đời sống của người dân vùng cao. Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội kết nối, tiếp cận thông tin, nhưng đồng thời cũng trở thành môi trường để các đối tượng xấu lợi dụng, đặc biệt trong các hành vi lừa đảo, dụ dỗ và mua bán người.
Thực tế tại tỉnh Điện Biên cho thấy, tội phạm mua bán người hiện nay không còn tiếp cận nạn nhân theo cách trực tiếp truyền thống, mà chủ yếu thông qua mạng xã hội và các ứng dụng nhắn tin. Các đối tượng thường giả danh người quen, môi giới việc làm, đưa ra những lời hứa “việc nhẹ, lương cao”, công việc chủ yếu làm trên máy tính, thu nhập hấp dẫn, không mất chi phí ban đầu.
Điển hình, đầu năm 2025, Công an tỉnh Điện Biên đã triệt phá một chuyên án mua bán người, bắt giữ Quàng Văn Ngôn (SN 1989) và Lò Văn Biên (SN 1988), cùng trú tại bản Phang, xã Búng Lao. Theo điều tra, từ tháng 2 đến tháng 3/2024, hai đối tượng này đã nhiều lần sử dụng mạng xã hội và các mối quan hệ quen biết để dụ dỗ công dân đi làm việc tại Lào, quảng cáo mức lương từ 15–16 triệu đồng/tháng, không mất chi phí đi lại.
Sau khi nạn nhân đồng ý, các đối tượng tổ chức đưa sang nước ngoài. Tại đây, người lao động không được làm công việc như cam kết mà bị cưỡng bức lao động, quản lý chặt chẽ, hạn chế liên lạc, thậm chí có trường hợp bị đòi tiền chuộc từ gia đình. Vụ việc cho thấy chỉ một cú nhấp chuột, một lời mời chào trên mạng xã hội cũng có thể mở ra chuỗi rủi ro nghiêm trọng, nếu người tiếp cận thiếu kỹ năng và sự cảnh giác.
Từ cảnh báo đến hành động chủ động ở cơ sở
Những vụ án bị phát hiện cho thấy, tội phạm mua bán người hiện nay chủ động tìm đến nạn nhân thông qua không gian mạng, đánh trúng tâm lý muốn tìm việc, cải thiện thu nhập của người lao động. Khi điện thoại thông minh và mạng xã hội đã trở thành vật dụng quen thuộc ở nhiều bản làng vùng cao, ranh giới giữa an toàn và rủi ro trên môi trường số trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Chính vì vậy, bảo vệ phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng không chỉ là câu chuyện của lực lượng chức năng, mà đòi hỏi sự chủ động từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng, bắt đầu từ việc trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn.
Nhận diện rõ những nguy cơ đó, Hội LHPN xã Mường Toong xác định việc bảo vệ phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng cần được triển khai ngay từ cơ sở, gắn với công tác tuyên truyền, vận động của tổ chức Hội.
Hội LHPN xã từng bước đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác Hội, coi đây là kênh hỗ trợ quan trọng để chia sẻ thông tin, kết nối hội viên và lồng ghép các nội dung về an toàn trên không gian mạng. Thay vì những thông điệp chung chung, các buổi sinh hoạt chi hội tập trung trao đổi những tình huống cụ thể mà phụ nữ, trẻ em có thể gặp phải khi sử dụng mạng xã hội.
Trang bị kỹ năng số từ những điều rất cụ thể
Trong sinh hoạt chi hội tại các bản, phụ nữ được hướng dẫn cách nhận diện các lời mời chào việc làm trên mạng xã hội, cảnh giác với những tài khoản lạ, không cung cấp thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư cho người không quen biết. Khi gặp những nội dung nghi vấn, hội viên được khuyến khích trao đổi với gia đình, chi hội hoặc người có kinh nghiệm, tránh quyết định vội vàng.
Cách làm này giúp phụ nữ không cảm thấy bị áp đặt, mà từng bước hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội có chọn lọc, an toàn hơn cho bản thân và con em.
Tại bản Cây Sặt, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong sinh hoạt Hội được triển khai theo hướng rất đời thường. Chị Hạng Thị Dung, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ bản Cây Sặt cho biết, nếu chỉ cảnh báo chung chung thì khó tạo chuyển biến trong nhận thức.
“Chúng tôi hướng dẫn chị em từ những việc rất cụ thể: kiểm tra thông tin trước khi chia sẻ, không kết bạn với người lạ, không đăng tải hình ảnh, thông tin cá nhân của bản thân và con em. Khi thấy có lời mời chào việc làm trên mạng, phải hỏi lại gia đình, chi hội, không vội tin”, chị Dung chia sẻ.
Theo chị Dung, khi được hướng dẫn từng bước, nhiều phụ nữ trong bản đã tự tin hơn trong việc sử dụng mạng xã hội, biết cách phòng tránh rủi ro và nhắc nhở con em sử dụng điện thoại an toàn.
Gia đình – “lá chắn” đầu tiên bảo vệ trẻ em trên mạng
Bên cạnh vai trò của tổ chức Hội, gia đình được xác định là tuyến bảo vệ quan trọng đối với trẻ em trên không gian mạng. Phụ huynh được vận động quan tâm đến việc con em sử dụng điện thoại, mạng xã hội; chủ động trò chuyện, hướng dẫn trẻ cách tiếp cận thông tin an toàn, tránh xa các nội dung xấu, độc hại.
Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và tổ chức Hội góp phần hình thành “lá chắn mềm”, giúp trẻ em tiếp cận công nghệ trong môi trường có định hướng, hạn chế rủi ro từ sớm.
Không gian mạng là môi trường mở, nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn không ít nguy cơ. Với xã Mường Toong, bảo vệ phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng không dừng lại ở việc cảnh báo, mà hướng tới nâng cao năng lực tự bảo vệ thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin một cách chủ động, phù hợp với điều kiện vùng cao.
Khi phụ nữ biết cách sử dụng mạng xã hội an toàn, biết cảnh giác trước những lời dụ dỗ và chia sẻ kinh nghiệm với nhau, không gian mạng sẽ dần trở thành công cụ hỗ trợ tích cực, góp phần xây dựng đời sống gia đình an toàn và bền vững hơn.
