Bàn giải pháp phát triển công nghệ chiến lược gắn với nhu cầu đô thị

Tại Hội nghị Quốc tế thường niên Khu Công nghệ cao lần thứ 8 và Ngày Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Vùng Đông Nam Bộ, tổ chức tại Trường Đại học FPT (FPTU) - cơ sở TPHCM ngày 16/10, Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM có báo cáo về phát triển công nghệ chiến lược gắn với xây dựng đô thị công nghệ cao.

Báo cáo "Phát triển công nghệ chiến lược gắn với định hướng xây dựng đô thị công nghệ cao tại" được bà Huỳnh Lưu Thanh Giang, Phó Trưởng phòng Quản lý Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM trình bày trong khuôn khổ phiên thảo luận chuyên đề "Công nghệ chiến lược trong chuyển đổi mô hình phát triển công nghiệp và đô thị công nghệ cao".

Theo bà Huỳnh Lưu Thanh Giang, công nghệ mới đang chuyển dịch lợi thế cạnh tranh từ nguồn lực và quy mô truyền thống sang năng lực sáng tạo, làm chủ và ứng dụng tri thức.

Vì vậy, TPHCM cần tăng cường tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ vào sản xuất, dịch vụ và quản trị đô thị; đồng thời gắn thu hút đầu tư với chuyển giao tri thức, phát triển nhân lực kỹ thuật và nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển.

Thành phố cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp, gắn quy hoạch đô thị công nghệ cao với hoạt động nghiên cứu, sản xuất, logistics và dịch vụ.

Nhiều kết quả nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ

Nền kinh tế TPHCM tạo nhu cầu lớn về công nghệ trong cả sản xuất và dịch vụ. Hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu đang được mở rộng: trong nhóm công nghệ chiến lược, có 10/21 sản phẩm được lựa chọn ở đợt đầu và thêm 16 sản phẩm đăng ký ở đợt hai. Đến đầu tháng 8/2026, đề án thí điểm thương mại hóa đã tiếp nhận 43 hồ sơ.

Thành phố cũng tiếp nhận 16 bài toán lớn từ 6 đơn vị, thuộc các lĩnh vực như thiết bị bay không người lái, mạng quang, vắc xin, y tế số, nông nghiệp xanh, dữ liệu lớn, đường sắt đô thị, năng lượng và du lịch thông minh.

Có 26 nhóm sản phẩm, công nghệ đăng ký làm chủ, gồm trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, robot, vật liệu và năng lượng. Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (C4IR) đề xuất thêm 11 nhiệm vụ về nghiên cứu, hạ tầng, thử nghiệm, thương mại hóa và phát triển nhân lực.

Trong lĩnh vực công nghệ sinh học và y sinh, một số kết quả gồm 200 màng sinh học PCM và các hướng phát triển vắc xin thủy sản, Interferon trong chăn nuôi; nhiều nội dung khác vẫn đang được hoàn thiện, kiểm chứng công nghệ. Khu Nông nghiệp Công nghệ cao đã thực hiện 545 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, xây dựng 150 quy trình kỹ thuật, 567 mô hình và công bố 151 bài báo khoa học. Riêng lĩnh vực thiết bị bay không người lái (drone/UAV), thành phố tiếp nhận 8 đề xuất từ 5 doanh nghiệp.

Lựa chọn công nghệ gắn với nhu cầu thực tế

Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, việc lựa chọn công nghệ chiến lược cần dựa trên năng lực nghiên cứu, sự tham gia của doanh nghiệp, điều kiện ứng dụng và khả năng tạo sản phẩm, phù hợp với Quyết định 21/2026/QĐ-TTg.

Các hướng công nghệ cần được kết nối bằng nguồn lực nghiên cứu, nhân lực và hạ tầng dùng chung; mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ công nghệ có thể làm chủ, sản phẩm dự kiến và đơn vị tiếp nhận.

Các nhóm công nghệ trọng tâm gồm AI, điện toán đám mây, điện toán biên và bản sao số; bán dẫn, hệ thống nhúng và robot; công nghệ sinh học và y sinh; vật liệu mới và năng lượng; UAV và đường sắt đô thị.

Tuy nhiên, quá trình phát triển còn nhiều điểm nghẽn. Quỹ đất tại Khu Công nghệ cao còn hạn chế; tỷ lệ nội địa hóa và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong nước còn thấp. Liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và phát triển nhà cung cấp chưa tương xứng với quy mô đầu tư.

Hạ tầng nghiên cứu chưa được khai thác tối ưu do thiếu kinh phí vận hành, bảo trì, vật tư, phần mềm và nhân lực kỹ thuật; cơ chế tiếp cận hạ tầng dùng chung, chi phí và bảo mật chưa rõ ràng. Thương mại hóa công nghệ còn chậm do công nghệ chưa hoàn thiện, doanh nghiệp thiếu nguồn lực dài hạn, vốn và hỗ trợ tìm kiếm khách hàng.

Nguồn nhân lực chuyên sâu còn thiếu; chênh lệch đãi ngộ và khoảng cách giữa đào tạo với nhu cầu tuyển dụng gây khó khăn cho việc thu hút, giữ chân chuyên gia. Việc ứng dụng kết quả sau nghiệm thu cũng vướng ở khâu xác định đơn vị tiếp nhận, quyền khai thác tài sản trí tuệ, phương án quản lý tài sản và kinh phí vận hành.

Đồng bộ giải pháp từ nghiên cứu đến thị trường

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM cho rằng thành phố cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và bên sử dụng, bảo đảm nguồn lực và trách nhiệm xuyên suốt từ xác định nhu cầu đến ứng dụng.

Thành phố cần đổi mới phương thức đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu thực tế, xác định rõ sản phẩm, yêu cầu kỹ thuật, đơn vị tiếp nhận và kinh phí thử nghiệm. Với công nghệ mới, nhiệm vụ nên triển khai theo từng giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá.

Hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung cần được kết nối và khai thác hiệu quả, ưu tiên phục vụ nghiên cứu, chế tạo mẫu, thử nghiệm và kiểm định, đồng thời bảo đảm kinh phí vận hành, bảo trì và nhân lực kỹ thuật.

Chuỗi hỗ trợ thương mại hóa cũng cần được hoàn thiện, từ ươm tạo, nghiên cứu, tư vấn đến kết nối nhà đầu tư và khách hàng. Các nội dung hỗ trợ gồm sở hữu trí tuệ, thử nghiệm, tiêu chuẩn, thị trường và vốn; đồng thời cần làm rõ quyền sở hữu, trách nhiệm và cách phân chia lợi ích.

Đào tạo nhân lực cần gắn với vị trí việc làm và nhu cầu công nghệ thực tế, có sự tham gia của doanh nghiệp trong xây dựng chuẩn đầu ra, tổ chức thực hành và đánh giá kỹ năng. Thành phố cần tạo môi trường thực hành tại Khu Công nghệ cao và các trung tâm chuyên ngành, thu hút chuyên gia theo nhiệm vụ cụ thể, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế để chuyển giao kỹ năng và đào tạo đội ngũ kế cận.

Việc thử nghiệm công nghệ phải xác định rõ phạm vi, yêu cầu an toàn, trách nhiệm vận hành và phương án xử lý sự cố. Trước khi mở rộng ứng dụng, cần đánh giá chất lượng, hiệu quả và đầy đủ các chi phí đầu tư, bảo trì, đào tạo, tích hợp hệ thống; ưu tiên nhiệm vụ có nhu cầu sử dụng và đơn vị tiếp nhận cụ thể.

Bên cạnh đó, quy hoạch công nghệ cần gắn với đô thị, khu công nghiệp, viện – trường và hạ tầng logistics.

Không gian nghiên cứu, sản xuất thử và thương mại hóa cần đi cùng giao thông, nhà ở và dịch vụ xã hội; thu hút đầu tư, hợp tác quốc tế phải gắn với chuyển giao công nghệ và sự tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Kết nối nghiên cứu, công nghệ với thực tiễn đô thị

Ngoài tham luận của Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, phiên thảo luận chuyên đề mở rộng góc nhìn về phát triển đô thị công nghệ cao, từ định hướng công nghệ chiến lược tại TPHCM, ứng dụng vật liệu nano, quản trị an toàn thực phẩm thông minh đến đánh giá mức độ sẵn sàng của đô thị qua hạ tầng số, năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.

Các tham luận nhấn mạnh yêu cầu kết nối nghiên cứu công nghệ với năng lực tổ chức và khả năng ứng dụng thực tiễn.

GS Nguyễn Cửu Khoa, cán bộ nghiên cứu cao cấp, Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, trình bày tham luận “Công nghệ vật liệu nano trong phát triển đô thị công nghệ cao”.

TS Majo George, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF), trình bày tham luận về quản trị quá trình chuyển đổi sang mô hình an toàn thực phẩm thông minh trong nền kinh tế công nghệ cao đang phát triển.

Trong khi đó, ThS Mai Hoài Đan, Trường Đại học Tài chính - Marketing, đề cập mức độ sẵn sàng phát triển đô thị công nghệ cao tại Việt Nam thông qua hạ tầng số, năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.

Tham dự phiên chuyên đề, Dương Gia Thịnh, sinh viên khóa 21, chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn, Trường Đại học FPT (FPTU) - cơ sở TPHCM hiểu thêm về công nghệ mới và khả năng ứng dụng vào thực tế.

“Em biết thêm về những công nghệ mới và cách áp dụng chúng được vào thực tế. Qua phiên chuyên đề, em cũng nhận thấy công nghệ đang phát triển rất nhanh, đòi hỏi bản thân phải chủ động học hỏi và cập nhật kiến thức nhiều hơn. Bên cạnh đó, em hiểu thêm về tình hình phát triển công nghệ tại TPHCM cũng như việc công nghệ ngày càng hiện diện trong nhiều mặt của đời sống”, Gia Thịnh chia sẻ.