Bài 1: Hé lộ đường dây thu mua lợn dịch công khai trên mạng xã hội

Khi lợn mắc dịch được coi là “hàng hóa”

“Lợn tả châu Phi vẫn mua được, chẳng qua là luật cấm nên nó rẻ thôi”. Câu nói thản nhiên ấy được thốt ra trong một cuộc trao đổi qua điện thoại giữa Báo GD&TĐ và một người tự xưng là “ba toa” chuyên thu mua lợn “sự cố”. Nó mở ra một thực tế đáng lo ngại: Khi lợn mắc dịch, thay vì bị tiêu hủy theo quy định, vẫn có cả một mạng lưới sẵn sàng thu gom, vận chuyển và đưa ra thị trường.

Trong vai một hộ chăn nuôi có đàn lợn xuất hiện dấu hiệu bệnh, phóng viên đã chủ động tiếp cận các tài khoản Facebook chuyên đăng bài thu mua “lợn bỏ ăn”, “lợn bán chạy”, “lợn sự cố” trên nhiều nhóm chợ khu vực Tây Bắc. Chỉ sau vài tin nhắn, những cuộc trao đổi trực diện đã phơi bày cách thức vận hành của một đường dây thu mua lợn bệnh diễn ra công khai, có tổ chức.

Người sử dụng nickname Facebook Quyết Vũ (tự xưng là người sinh sống trên địa bàn Lào Cai) cho biết, điều kiện tiên quyết để giao dịch là người bán phải quay video đàn lợn. “Phải xem con lợn như thế nào đã, còn chạy được hay đã nằm. Có video thì mới định giá được”, người này nói.

Khi phóng viên mô tả đàn lợn có biểu hiện bỏ ăn, da nổi ban đỏ, nách thâm xì, những dấu hiệu điển hình của dịch tả lợn châu Phi, Quyết Vũ khẳng định chắc nịch: “Đúng tả châu Phi luôn”. Tuy nhiên, thay vì khuyên tiêu hủy, người này lập tức chuyển sang bàn chuyện mua bán.

Biết là lợn dịch, vẫn mua

Điều đáng nói, trong suốt cuộc trao đổi, các “ba toa” không hề né tránh việc thừa nhận lợn mắc dịch. Ngược lại, họ thể hiện sự am hiểu rất rõ về diễn biến bệnh lý, thời gian phát bệnh và khả năng chết nhanh của đàn lợn.

“Người ta vẫn mua, chẳng qua là luật pháp cấm nên chạy nó khó, đâm ra nó rẻ thôi”, Quyết Vũ thừa nhận. Theo lời đối tượng này, lợn bệnh sau khi thu mua sẽ được “chắt lọc”, con nào còn “dùng được” thì bán thẳng về xuôi, chủ yếu là các tỉnh phía Bắc. “Người ta làm món gì thì cũng không rõ, nhưng đa phần là xúc xích, rồi mấy thứ linh tinh”, người này nói.

Những con quá yếu, không thể bán làm thực phẩm, sẽ được xay làm thức ăn chăn nuôi. Thậm chí, Quyết Vũ còn gợi ý cách xử lý lợn chết: “Cho bao tải, cho đá vào, ném xuống suối cho cá nó ăn”.

Một chi tiết khiến người nghe không khỏi rùng mình là cách các “ba toa” nói về việc vận chuyển lợn bệnh. Theo Quyết Vũ, việc khai báo thú y là “không cần thiết”. “Bọn em làm lợn ốm một xe, lợn khỏe một xe, gửi xe khách với xe tải dịch vụ. Họ chạy thoải mái, không bao giờ có ai động vào”, người này quả quyết.

Phóng viên đặt câu hỏi về nguy cơ bị kiểm tra, người này tỏ ra rất tự tin. “Mình chở thì người ta mới kiểm tra, chứ gửi xe khách thì không sao. Mấy năm trước bọn em vẫn xuất về Hà Nội, vẫn được giá”, Quyết Vũ nói.

Theo lời Quyết Vũ, việc vận chuyển lợn bệnh hiện nay chỉ “khó hơn” do các đợt kiểm soát gắt gao, chứ không phải vì không còn đầu ra. Chính điều này khiến giá lợn dịch bị ép xuống rất thấp, trở thành món hàng béo bở cho các “ba toa”.

Mạng xã hội thành “chợ đen” lợn bệnh

Không chỉ giao dịch qua tin nhắn riêng, các “ba toa” còn công khai đăng bài tìm hàng trên Facebook. Trên nhiều nhóm chợ khu vực Tây Bắc, không khó để bắt gặp các bài viết với nội dung: “Thu mua lợn sự cố giá cao”, “Lợn bỏ ăn cần bán gấp”, “Thanh lý lợn kém ăn, bao xe”.

Các bài đăng này thường kèm theo số điện thoại, Zalo liên hệ, thậm chí ghi rõ địa bàn sẵn sàng đến tận nơi thu mua. Ngôn ngữ được sử dụng khéo léo để né tránh từ “lợn bệnh”, nhưng nội dung lại hướng thẳng tới các hộ chăn nuôi đang gặp sự cố dịch bệnh.

Điều đáng lo ngại là những bài viết này tồn tại công khai, kéo dài, nhưng dường như chưa bị kiểm soát hay xử lý triệt để.

Trong vai người bán, phóng viên cũng được nghe những lời “chia sẻ” rất thật từ phía người thu mua. “Nuôi lợn là bài toán đánh bạc. Giống đắt, cám đắt, dính dịch thì chôn còn tốn tiền hơn”, Quyết Vũ nói.

Theo người này, nếu tiêu hủy đúng quy định, người dân phải đào hố sâu, thuê máy xúc đào đắp, tốn thêm chi phí, trong khi không thu lại được gì. Chính tâm lý “vớt vát được đồng nào hay đồng đó” đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho các “ba toa” hoạt động.

“Bán đi được tí nào thì tốt tí đấy, đỡ phải dọn chuồng, đỡ phải chôn”, lời khuyên lạnh lùng ấy cho thấy sự lợi dụng khó khăn của người chăn nuôi để biến lợn bệnh thành hàng hóa.

Từ những cuộc trao đổi thâm nhập, có thể thấy hoạt động thu mua lợn bệnh đang dựa vào nhiều kẽ hở. Đáng chú ý, có “ba toa” cho rằng chỉ khi “chính quyền công bố có dịch” thì họ mới chịu trách nhiệm. Còn trong trường hợp “không ai nói gì”, việc mua bán lợn ốm được coi như… không biết.

Dịch tả lợn châu Phi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, buộc phải tiêu hủy, không có ngoại lệ. Thế nhưng, thực tế điều tra cho thấy, khi lợn bệnh vẫn còn “đầu ra”, thì nguy cơ dịch bệnh không chỉ dừng lại ở chuồng trại, mà còn lan rộng ra cộng đồng thông qua con đường thực phẩm.

Bài viết này không nhằm quy kết trách nhiệm đối với bất kỳ cá nhân nào, mà phản ánh những gì đang diễn ra công khai trên mạng xã hội và qua tiếp xúc thực tế. Từ đó, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc siết chặt quản lý, kiểm soát hoạt động thu mua – vận chuyển – tiêu thụ lợn trong bối cảnh dịch bệnh, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quyền lợi của những người chăn nuôi chân chính.

______________

Bài 2: “Hà Phủ” - mắt xích trung chuyển lợn bệnh rời Tây Bắc