Thực ra, mỗi tín hiệu bất thường trong từng lĩnh vực đều có thể là cảnh báo khủng hoảng tâm lý, cần cha mẹ nhạy bén phát hiện và phản ứng kịp thời.
Nguyên nhân khiến trẻ gặp vấn đề tâm lý
Yếu tố sinh lý
Trẻ chịu ảnh hưởng của gen di truyền từ cha mẹ có thể dẫn đến sự phát triển thể chất và tâm lý bất thường, ví dụ như tâm thần phân liệt, hội chứng tăng động giảm chú ý thường có liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền.
Khi cơ thể trẻ bị bệnh hoặc bị thương, điều này cũng sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tâm lý của trẻ.
Các yếu tố môi trường xã hội
Ảnh hưởng mà trẻ nhỏ nhận được từ gia đình là điều khó xóa bỏ trong suốt cuộc đời. Môi trường gia đình, mối quan hệ giữa cha mẹ, cách giáo dục của cha mẹ,... đều là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý.
Bầu không khí học tập ở trường, phương pháp giáo dục, mối quan hệ thầy trò, mối quan hệ với bạn bè đồng trang lứa,... đều ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ.
Các vấn đề về sức khỏe tâm lý của trẻ, nếu không được điều chỉnh và kiểm soát kịp thời, nhiều rối loạn tâm thần trong thời thơ ấu sẽ ảnh hưởng suốt đời.
Trước tiên là ảnh hưởng đến học tập và chức năng xã hội, kết quả học tập có thể bị ảnh hưởng, thậm chí dẫn đến chán học và trốn học.
Thứ hai, nếu các vấn đề về sức khỏe tâm lý không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, có thể ảnh hưởng suốt đời, nghĩa là quỹ đạo phát triển toàn bộ vòng đời sẽ bị tác động.
Một số vấn đề ở thời thơ ấu cũng tiếp tục đến tuổi trưởng thành, chẳng hạn như rối loạn tăng động giảm chú ý, dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn khi trưởng thành.
Cách nhận biết con mình có bị vấn đề tâm lý hay không
Thay đổi sinh lý: Nhận thấy con có hiện tượng chán ăn, ăn quá nhiều, ăn xong lại nôn, mất ngủ, rối loạn nội tiết...
Thay đổi cảm xúc: Nhận thấy con từ vui vẻ năng động trở nên nhạy cảm, dễ suy nghĩ nhiều.
Thay đổi hành vi: Nhận thấy hành vi của con khác hẳn so với trước.
Thay đổi học tập: Nhận thấy con khó tập trung trong lớp, không nghe được bài học.
Thay đổi trong các mối quan hệ xã hội: Nếu nhận thấy con không có bạn bè hoặc mối quan hệ với bạn cùng lớp có sự thay đổi rõ rệt, thì nên chú ý đặc biệt. Nếu trẻ gặp vấn đề về cảm xúc kéo dài hơn hai tuần, cha mẹ nên nhìn nhận nghiêm túc khả năng trẻ đang có vấn đề về tâm lý.
Quan tâm sức khỏe tâm lý của trẻ
Hiểu bản thân trong trái tim của trẻ
Có thể để trẻ vẽ một bức tranh đại diện cho bản thân, rồi hỏi trẻ cảm thấy mình có những điểm mạnh nào, những điểm yếu nào? Xem những gì trẻ nói ra, điểm mạnh có nhiều hơn hay điểm yếu nhiều hơn.
Nếu trẻ nói ra nhiều điểm yếu hơn một cách rõ rệt so với điểm mạnh, điều đó cho thấy nhận thức về bản thân của trẻ chủ yếu là tiêu cực. Cha mẹ nên thường xuyên khích lệ, công nhận trẻ trong giao tiếp hàng ngày, và đưa cho trẻ nhiều phản hồi tích cực.
Hiểu gia đình trong lòng trẻ
Khích lệ trẻ vẽ một bức tranh đại diện cho gia đình, để trẻ dùng những con vật nhỏ tượng trưng cho các thành viên trong gia đình. Ví dụ, nếu trẻ lấy con sư tử đại diện cho bố, bạn có thể hỏi: “Đây là một con sư tử như thế nào vậy?”, nếu trẻ nói: “Đây là một con sư tử hung dữ, nó sẽ ăn các con vật khác”, thì chúng ta có thể hiểu rằng trong lòng trẻ, bố là một hình ảnh rất đáng sợ, khiến trẻ cảm thấy rất sợ hãi.
Hiểu về cảm xúc trong tâm trí của trẻ
Để trẻ vẽ khuôn mặt thể hiện cảm xúc hôm nay, nhờ đó, phụ huynh sẽ biết được trạng thái cảm xúc của trẻ ở trường, điều gì làm trẻ vui, điều gì khiến trẻ buồn hay giận dữ. Sau khi trẻ vẽ xong, hãy trò chuyện cùng trẻ, giúp trẻ bày tỏ và nhận biết cảm xúc của mình.
Hiểu về mối quan hệ cha mẹ - con cái
Các bậc phụ huynh có thể chơi trò xây nhà cùng con, trong quá trình chơi, cảm nhận xem bản thân có đủ nhạy cảm với nhu cầu của con không, có thể hỗ trợ và theo sát con hay không, mình thường chỉ đạo con hay để con có không gian tự lập, thử thách mà mình đặt ra cho con có thể hoàn thành hay quá khó khiến con nản lòng, những quy tắc mình đặt ra là cứng nhắc hay linh hoạt.
