Mùa tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 đang cận kề, điều khiến nhiều phụ huynh tại Lâm Đồng - Đắk Lắk lo lắng không chỉ là việc con có đậu trường công lập hay không, mà còn là câu hỏi lớn hơn: “Con sẽ học gì trong 3 năm THPT để phù hợp với định hướng tương lai?”.
Đó cũng là lý do thời gian gần đây, nhiều trường học bắt đầu thay đổi cách tiếp cận trong công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau THCS.
“Khủng hoảng” từ những lựa chọn cảm tính
Theo Chương trình GDPT 2018, khi bước vào lớp 10, bên cạnh các môn học bắt buộc, học sinh phải lựa chọn thêm môn học phù hợp định hướng nghề nghiệp tương lai.
Ngày 18/5, trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại, điện Sở GD&ĐT Lâm Đồng và Đắk Lắk chỉ rõ, ở tuổi 15, không phải học sinh nào cũng đủ khả năng nhận diện năng lực bản thân để đưa ra quyết định đúng.
Thực tế cho thấy, nhiều em chọn tổ hợp môn theo bạn bè, lời rủ rê hoặc theo suy nghĩ “môn nào dễ học hơn”. Có em lại chọn theo “khối hot”, ngành nghề đang được mạng xã hội nhắc đến nhiều mà chưa hiểu rõ yêu cầu năng lực phía sau.
Hệ quả là chỉ sau một học kỳ lớp 10, nhiều học sinh bắt đầu đuối sức, mất kiến thức cơ bản hoặc xin chuyển tổ hợp môn. Không ít em rơi vào trạng thái áp lực, mất phương hướng vì nhận ra mình đang học những môn không phù hợp.
Một giáo viên THPT tại phường Bắc Gia Nghĩa, Lâm Đồng chia sẻ, điều đáng lo nhất hiện nay không phải học sinh học yếu, mà là các em “chọn sai từ đầu”.
“Khi vào lớp 10, việc chuyển tổ hợp môn không hề đơn giản. Nếu đổi giữa chừng, học sinh dễ bị hổng kiến thức nền, ảnh hưởng cả quá trình xét tuyển đại học sau này”, giáo viên này cho biết.
Trong bối cảnh đó, công tác hướng nghiệp ở cuối cấp THCS đang trở thành nhu cầu thực sự cấp thiết.
Hướng nghiệp không còn là những bài nói chuyện chung chung
Tại tỉnh Lâm Đồng và Đồng Nai (khu vực tỉnh Bình Phước cũ), thời gian qua, Trường THCS & THPT Nguyễn Khuyến – Gia Nghĩa (Lâm Đồng) đã phối hợp với hơn 50 trường THCS tổ chức chuỗi chương trình tư vấn hướng nghiệp, phân luồng và chọn tổ hợp môn cho học sinh lớp 9.
Điểm đáng chú ý, chương trình không đi theo lối tư vấn “truyền cảm hứng” quen thuộc, mà tập trung giúp học sinh hiểu chính mình trước khi chọn đường đi tiếp theo.
Ông Phạm Đức Ninh, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du, xã Kiến Đức (Lâm Đồng), thông qua các buổi trao đổi trực tiếp của thầy cô Trường Nguyễn Khuyến, học sinh được định vị năng lực, sở trường, điều kiện học tập cũng như khả năng theo đuổi từng nhóm ngành nghề trong tương lai.
Đặc biệt, Tổ tư vấn phân tích cụ thể các hướng đi sau THCS như: tiếp tục học THPT để theo đuổi đại học, hay lựa chọn học nghề nhằm sớm tham gia thị trường lao động.
Thay vì để phụ huynh “bơi” trong lượng thông tin tuyển sinh dày đặc mỗi mùa thi, ông Ninh cho biết thêm, nhà trường còn tổng hợp chỉ tiêu tuyển sinh của các trường THPT công lập và ngoài công lập tại từng địa phương để phụ huynh có cái nhìn tổng quan hơn trước khi lựa chọn.
Bởi, với hầu hết phụ huynh điều cần nhất lúc này không phải những lời quảng bá hoa mỹ, mà là dữ liệu thực tế và định hướng rõ ràng để tránh cho con những lựa chọn sai lầm.
Chọn ngành trước, chọn tổ hợp sau
Một trong những nội dung được học sinh quan tâm nhất tại các buổi tư vấn là cách chọn tổ hợp môn theo Chương trình GDPT 2018.
Theo ông Nguyễn Hồng Sơn, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Khuyến, thay vì chọn môn theo cảm tính, học sinh cần “tư duy ngược”: xác định nhóm ngành hoặc nghề nghiệp mong muốn trong tương lai trước, sau đó mới lựa chọn tổ hợp môn phù hợp.
Cách làm này giúp học sinh tránh học lệch hướng, đồng thời xây dựng lộ trình học tập rõ ràng ngay từ đầu cấp THPT.
Không dừng ở học thuật, ông Sơn khẳng định, chương trình còn hướng đến việc hình thành tư duy tự chịu trách nhiệm với kế hoạch tương lai của mỗi học sinh. Giúp các em chuyển từ “học để biết” sang “học để làm chủ bản thân”.
Đặc biệt, sau các buổi tư vấn, phụ huynh và học sinh vẫn tiếp tục được hỗ trợ thông qua hotline 24/7 hoặc hệ thống tư vấn trực tuyến bằng mã QR.
Có thể nói, trong bối cảnh giáo dục phổ thông đang thay đổi mạnh mẽ, việc chọn trường, chọn tổ hợp môn hay chọn lộ trình sau THCS không còn là quyết định mang tính nhất thời. Với nhiều học sinh, đó là bước đầu tiên để học cách chịu trách nhiệm với tương lai của chính mình.
Dịp này, Trường THCS & THPT Nguyễn Khuyến – Gia Nghĩa giới thiệu quỹ học bổng “Nguyễn Khuyến - Chắp cánh tài năng” với tổng trị giá gần 1 tỷ đồng mỗi năm học dành cho học sinh có thành tích học tập, năng khiếu và thể thao nổi bật.
