Văn hóa

Hương vị mùa xuân qua tùy bút “Mùa xuân của tôi”

DƯƠNG THỊ HUYÊN (TRƯỜNG THCS LÊ VĂN THIÊM - TP HÀ TĨNH, TỈNH HÀ TĨNH) - 11:00 10/02/2020
Ảnh minh họa/INT Ảnh minh họa/INT

1. Đến với “Mùa xuân của tôi” (tên văn bản do người biên soạn Sách giáo khoa đặt), một đoạn trích từ tuỳ bút trên, chúng ta không khỏi ngỡ ngàng với những trang viết giàu xúc cảm, chất thơ, vẻ đẹp nhân văn cùng lối viết hết sức tự nhiên, như là những lời thủ thỉ chân tình, sâu lắng, đọc khó có thể dứt ra được.

Ta có cảm giác Vũ Bằng đang ngồi trên một cỗ xe tam mã, nắm chặt dây cương hành trình về miền huyền nhiệm của quá khứ. Người viết đã lẩy ra từ những điều vô cùng gần gũi và bình dị trong cuộc sống một chiều sâu triết lí bởi cái thế giới thân thuộc nơi đất Bắc đã trở thành một phần đời, phần hồn, một phần máu thịt của tác giả.

Điều đó thể hiện qua hoài niệm về cảnh sắc thiên nhiên và phong vị Tết cổ truyền của Thủ đô Hà Nội với vẻ đẹp mang đậm bản sắc văn hóa tinh tế của một vùng và cũng là của chung đất nước.

2. Trước hết tác giả mượn quy luật để khẳng định: “Tự nhiên như thế: Ai cũng chuộng mùa xuân. Mà tháng Giêng là tháng đầu của mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết. Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con; ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân”.

Giọng văn nhẹ nhàng, duyên dáng nhưng không kém phần mạnh mẽ, như muốn tranh luận, phản biện với ai đó cốt để khẳng định cái quy luật rất đỗi tất yếu của tình cảm con người: Yêu mến mùa xuân, yêu mến tháng Giêng, đón chờ hương vị ngày Tết...

Đó là hồi ức rất riêng trong lòng người xa xứ mà không nơi nào có được cho nên đó là mùa xuân của tôi. Những xúc cảm rưng rưng về sông xanh, núi tím, đôi mày ai, mưa riêu riêu, gió lành lạnh, tiếng nhạn kêu, tiếng trống chèo… đã khiến người đọc cảm nhận được đặc trưng của mùa xuân miền Bắc.

Vũ Bằng đưa ta lạc vào không gian của những cành đào còn tươi nguyên, nhuỵ vẫn còn phong, những thảm cỏ mướt xanh như chẳng thể xanh hơn được nữa, những cơn mưa phùn lất phất, nền trời đùng đục như màu pha lê mờ…

Ấy là sự cựa quậy của nhựa sống đang tụ dồn trong mỗi cành cây ngọn cỏ, là linh hồn tươi trẻ của mùa xuân đang rạo rực trong mỗi sắc lá màu hoa… và đặc biệt là cảm thức về sự sống với những đường nét thật cụ thể.

Thịt mỡ, dưa hành vẫn còn đó, tấm màn điều vẫn treo trên bàn thờ ông Vải, chưa làm lễ hoá vàng, các trò vui Tết còn rộn ràng lắm… Và những thanh âm như tiếng nhạn kêu, câu hát huê tình lại trở về để quyện hoà với sự ấm áp của bàn thờ, đèn nến, nhang trầm, của không khí đoàn tụ gia đình, tình cảm cha con, vợ chồng, anh em quấn quýt, sum vầy khiến tác giả càng thổn thức nhớ thương.

Rõ ràng, bằng nhiều cách khác nhau, từ suy tưởng đến hồi nhớ trong tình cảm và tâm trạng buồn xa, bồi hồi, nhà văn đã làm cho người đọc như được sống lại trong không khí của ngày Tết dân tộc dù ở Nam hay Bắc.

Viết về những cảnh này, giọng điệu của tác giả vừa sôi nổi nhiệt thành, vừa da diết lắng sâu chứa chất nỗi buồn, day dứt, là niềm khát khao được trở về. Giọng văn du dương, trầm bổng, giàu chất thơ của Vũ Bằng đưa chúng ta vào thế giới hồi ức miên man, dạt dào cảm xúc. Thế giới ấy là một phần không thể thiếu trong cuộc sống tinh thần của kẻ tha hương.

Nhà văn nhắc đi nhắc lại như lời tỏ tình thiết tha, say đắm: Mùa xuân của tôi… mùa xuân thần thánh của tôi… Điều đó chứng tỏ tình yêu mùa xuân đã thấm sâu vào tâm hồn, máu thịt của người con đất Bắc, bừng dậy lòng yêu đời, khát khao sống và yêu thương.

Để nhấn mạnh sức sống và sự cuốn hút kì lạ của mùa xuân, tác giả đã dùng cách nói cường điệu; cường điệu mà vẫn rất tự nhiên: “Ấy đấy, cái mùa xuân thần thánh của tôi nó làm cho người ta muốn phát điên lên như thế đấy. Ngồi yên không chịu được. Nhựa sống ở trong người cứ căng lên như máu căng lên trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối, nằm im mãi không chịu được, phải trồi ra thành những cái lá nhỏ li ti giơ tay vẫy những cặp uyên ương đứng cạnh”, “tim người ta dường như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn”…

3. Cuối bài văn, tác giả tập trung miêu tả những nét riêng của trời đất, thiên nhiên vào thời điểm từ sau ngày Rằm tháng Giêng Âm lịch. Tháng Giêng chính là biểu tượng tươi đẹp nhất, cũng là nơi hội tụ của những vẻ đẹp ngọt ngào.

Như Xuân Diệu từng nói “Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần”. Tháng Giêng trong văn Vũ Bằng không ngọt ngào, hối hả như Xuân Diệu nhưng lại đằm thắm và da diết khiến cho người đọc lâng lâng, mê đắm. Khi tháng Giêng về cũng là lúc đất trời bắt đầu có sự chuyển giao kì diệu và đầy tinh tế.

Nét đẹp tháng Giêng đất Bắc là nét đẹp dịu dàng mà đằm thắm, có sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên đất trời. Và có lẽ lòng người cũng đồng điệu theo những nhịp điệu của mùa xuân.

Khả năng quan sát sắc sảo và cảm nhận tinh tế của tác giả được thể hiện qua những chi tiết, hình ảnh tiêu biểu và những từ ngữ trau chuốt, chọn lọc. Sau ngày Rằm tháng Giêng “Tết hết mà chưa hết hẳn, đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt xanh nhưng lại nức một mùi hương ngan ngát”.

Đó là một thời điểm mà cảnh sắc thật khó xác định, nhưng vẫn gây được ấn tượng cụ thể. Đặc biệt, hình ảnh cánh màn điều và phong tục hoá vàng như là một nốt nhấn về mùa xuân ấm áp trong lòng tác giả. Ta đọc được tấm lòng của Vũ Bằng sau trang giấy, đó là con người suốt đời đau đau nỗi nhớ quê hương, một con người yêu mùa xuân, yêu thiên nhiên miền Bắc rất nồng hậu đắm say.

Thủ pháp nghệ thuật biểu cảm đan xen những dòng miêu tả, tự sự; một hồn văn thấm đẫm chất thơ; giọng điệu cuốn hút, quyến rũ, khi thủ thỉ tâm tình, khi suy tư chất chứa; hình ảnh tự nhiên, nhiều so sánh mới lạ.

Và trên hết là nguồn cảm xúc mãnh liệt trong góc nhìn về cuộc sống, thiên nhiên, mùa xuân của một tâm hồn đẹp, thánh thiện, một khát vọng và tình yêu mãnh liệt với đất nước, Vũ Bằng đã khiến người đọc hồi tưởng về những mùa xuân đã qua, mùa xuân của quê hương, dân tộc. Tác phẩm cũng gợi nhắc cho người đọc về những thanh âm trong trẻo và ngọt lành của mùa xuân tươi đẹp, của hương vị Tết Việt Nam.

Dương Thị Huyên (Trường THCS Lê Văn Thiêm - TP Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh)

Bình luận của bạn đọc