Bản in

Văn hóa

Thứ Năm, 8/11/2018 07:00

Độc đáo gà tàu chút chít…

Trẻ em thích thú vui chơi gà tàu chút chítTrẻ em thích thú vui chơi gà tàu chút chít

GD&TĐ - Gà tàu chút chít là sản phẩm đặc trưng của làng An Thạnh - vùng đất với nhiều nghề thủ công truyền thống nổi tiếng thuộc xã An Hải, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Gà tàu chút chít làm bằng đất sét nhưng có thể phát ra tiếng của đàn gà gọi nhau rộn rã, được nhiều thế hệ trẻ em thích thú.

Nghệ nhân duy nhất của làng

Anh Nguyễn Hữu Dục, Trưởng Ban quản lý thôn An Thạnh 2 cho biết làng An Thạnh có lịch sử trên 300 năm thành lập, phát triển. Thuở xưa, ông bà từ các tỉnh Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên đến đây lập nghiệp mang theo rất nhiều nghề truyền thống tinh xảo như dệt chiếu, làm lò, chế tác gốm.

Có lẽ nghề làm gà tàu chút chít bằng đất cũng đã đồng hành cùng với lịch sử hình thành và phát triển của làng An Thạnh. Thời hưng thịnh của nghề làm gà tàu chút chít, trong làng có hàng chục hộ gắn bó làm ra sản phẩm có hình dạng đẹp mắt, phát ra âm thanh như tiếng kêu “tục… tục” của gà mái hoặc có tiếng gáy “ò… ó… o” của gà trống.

Khi đồ chơi công nghiệp phát triển thì nghề làm gà đất mai một dần bởi sản phẩm làm ra rất khó tiêu thụ. Người dân lần hồi bỏ nghề làm gà tàu, hiện nay còn anh Nguyễn Hữu Phương là nghệ nhân duy nhất gắn bó với nghề làm gà tàu chút chít.

Món quà độc đáo cho trẻ thơ

Cả vùng đất An Hải rộng lớn nhưng chỉ có mỏ đất sét cuối Sông Lu mới làm được gà tàu không bị nứt, âm thanh ấm áp. Đất sét lấy về lọc bỏ tạp chất đưa vô lu sành ủ nửa tháng cho thật nhuyễn, sau đó cho vô khuôn thạch cao gồm bốn mảnh có hình dạng đầu gà và đuôi gà để đó. Sau khi đất ráo, lấy ra hong gió rồi ghép 4 mảnh lại với nhau.

Phần đầu gà lắp chiếc kèn dài khoảng 3cm bằng ống trúc nhỏ như đầu đũa được lấy từ rừng Phước Chiến (Thuận Bắc). Giữa phần đầu gà và đuôi gà được kết nối bằng hai lớp giấy dày có độ co giãn, khi kéo tạo ra tiếng kêu “tục… tục” của gà mái. Trên phần đuôi khoét lỗ tròn nhỏ khi thổi tạo nên tiếng gáy của gà trống. Đây là nét độc đáo của âm thanh con gà tàu vừa phát ra tiếng kêu của gà mái vừa phát ra tiếng gáy của gà trống tùy theo cách sử dụng của người chơi.

Anh Phương chia sẻ: “Tuy được làm bằng đất sét giống nhau nhưng mỗi con gà tàu thành phẩm có một tiếng kêu khác nhau, không con nào giống con nào. Trong hàng trăm con gà đất có một vài con “đầu dòng”, khi thổi con gà “đầu dòng” lên thì đàn gà trong vườn đồng loạt gáy theo. Tôi yêu thích âm thanh rất hay của những con gà đất “đầu dòng” nên thường giữ lại thưởng thức, tạo niềm vui cho mình sau những ngày lao động mệt nhọc”.

Anh Nguyễn Hữu Phương và mẹ bên sản phẩm 

Mưu sinh cùng gà đất

Anh Nguyễn Hữu Phương hiện đang sống cùng mẹ ruột là bà Trần Thị Tím (vốn là thợ dệt chiếu giỏi của làng An Thạnh). Khi nghề dệt chiếu mai một, bà Tím ở nhà phụ với con trai làm gà tàu. Mỗi tuần, hai mẹ con làm được khoảng 200 con gà tàu thành phẩm, bán với giá 5.000 đồng/con. Anh Phương đạp xe chở gà tàu ra Phan Rang bán dạo cho trẻ em vui chơi ở khu vực Quảng trường 16 tháng 4.

Thi thoảng có người định cư nước ngoài về thăm quê hương yêu thích con gà tàu gắn liền với kỷ niệm tuổi thơ lại đặt mua vài ba chục con làm quà cho con cháu. Nhiều lúc ở Phan Rang không bán được hàng, anh đóng thùng chở gà tàu vô Bình Thuận bán cho trẻ con các làng quê Phan Rí, Chợ Lầu.

“Nghề làm gà tàu truyền thống đang lúc khó khăn do không cạnh tranh được với đồ chơi điện tử đang tràn ngập thị trường. Vì lòng đam mê tiếng gáy, tiếng tục tục của con gà đất từ hồi nhỏ tới bây giờ nên tôi vẫn gắn bó với nghề. Nguồn thu nhập từ nghề làm gà tàu tuy ít ỏi nhưng cũng giúp cho hai mẹ con tôi vui sống qua ngày”, anh Nguyễn Hữu Phương giãi bày.

Thái Sơn Ngọc

Mai Xuân Bình (08/11/2018 21:40:15 PM)

Anh khéo khai thác những mãng văn hóa dân gian đậm đà nguồn gốc Việt tưởng chừng như quên lãng theo thời gian.

Chúc anh và gia đình sức khỏe, hạnh phúc, cảm ơn anh!